آموزش مطالعات اجتماعی پنجم دبستان · فصل ۴

من عضو گروه هستم، به زبان ساده

میز چوبی گرد با چند صندلی و یک برگ بزرگ کاغذ با برچسب‌های رنگی، صندوق رأی چوبی با چند برگهٔ تاشده، برجی از قطعه‌های چوبی که با هم چیده شده‌اند، زنگ کوچک و ساعت

ما عضو چند گروه هستیم. می‌فهمی گروه چیست، عضو مؤثر چه می‌کند، مشورت و همکاری چه فایده‌ای دارند و شورای دانش‌آموزی چطور صدای بچه‌ها را می‌رساند.

صفحه‌های ۱۶ تا ۲۲ کتاب۴ بخش۳۹ سؤالآزمون ۱۸ دقیقه

هدف‌ها، پیش‌نیاز و منبع این فصل

بعد از این فصل:

  • گروه را تعریف کنی و گروه و غیر گروه را تشخیص بدهی
  • نکته‌های عضو مؤثر بودن را بگویی
  • مشورت و همکاری را با مثال توضیح بدهی
  • شورا و شورای دانش‌آموزی و شیوهٔ انتخاب نماینده را بشناسی

پیش‌نیاز: آشنایی با گفت‌وگو، همدلی و جمع و تفریق و تقسیم ساده

مطابق فهرست کتاب درسی رسمی «مطالعات اجتماعی (پنجم)»، چاپ ۱۴۰۵-۱۴۰۶، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی⁠. توضیح‌ها، مثال‌ها و تمرین‌ها نوشتهٔ یادستان است.

هر صفحهٔ مطالعات اجتماعی پنجم دبستان کدام درس است؟

بخش ۱گروه

این درس: صفحهٔ ۱۶ کتاب درسی

یادت هست؟#

۱. همدلی یعنی چه؟

۲. یک کار برای همدلی با دوست غمگین بگو.

جواب: ۱. فهمیدن حال دیگری و دیدن ماجرا از نگاه او. ۲. مثلاً کنارش بنشینیم و خوب گوش بدهیم.

گروه چیست؟ (تعریف گروه)#

گروه یعنی چند نفر که یک هدف مشترک دارند و برای رسیدن به آن، با هم کار می‌کنند و با هم در ارتباط‌اند.

پس برای گروه بودن سه چیز لازم است: هدف مشترک، کار مشترک و ارتباط میان اعضا. صفحهٔ اول درس سه عکس دارد: چند پسر همراه معلمشان کنار میزی پر از وسیله‌های آزمایش، چند دختر دور میزی که کاردستی می‌سازند، و پسرهایی که در حیاط مدرسه با هم بازی می‌کنند. در هر سه عکس یک گروه از دانش‌آموزان را می‌بینی.

گروه است؟ چرا؟
دانش‌آموزانی که با هم به اردو می‌روند بله کار مشترک و هدف مشترک دارند
افرادی که هر کدام برای خود در فروشگاه خرید می‌کنند نه هر کس کار جدا و هدف جدا دارد
بیمارانی که در مطب منتظرند نه کار مشترکی نمی‌کنند؛ هر کدام منتظر نوبت خودش است
دانش‌آموزانی که روزنامهٔ دیواری می‌سازند بله با هم کار می‌کنند تا روزنامه آماده شود

قبل از ادامه، حدس بزن: چند نفری که در یک اتوبوس کنار هم نشسته‌اند، گروه‌اند؟

جواب حدس: معمولاً نه؛ چون کار مشترک ندارند و هر کس به مقصد خودش می‌رود.

من عضو چند گروه هستم؟#

تو و همکلاسی‌هایت با هم یک گروه‌اید: کلاس. همهٔ کلاس‌های مدرسه با هم یک گروه بزرگ‌تر می‌سازند: مدرسه. خانه هم یک گروه دارد: خانواده، که اعضایش کنار هم زحمت می‌کشند تا زندگی آرام و راحتی داشته باشند. پس هیچ‌کس فقط عضو یک گروه نیست؛ هر کدام از ما هم‌زمان عضو چند گروه هستیم.

مثال ۱. کلاس شما برای تمیز کردن کلاس با هم کار می‌کند. گروه است یا نه؟

  1. همه کار مشترک دارند: تمیز کردن کلاس.
  2. هدف مشترک: کلاس تمیز.
  3. پس گروه است.

مثال ۲. چند بیمار در مطب نشسته‌اند. گروه‌اند یا نه؟

  1. کار مشترک ندارند، هر کس منتظر نوبت خودش است.
  2. هدف مشترک هم ندارند.
  3. پس گروه نیستند.

راه دوم. برای گروه بودن، دو سؤال بپرس: «کار مشترک دارند؟» و «هدف مشترک دارند؟» اگر هر دو بله، گروه است.

جواب فعالیت‌های ۱ و ۲ در جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۶ آمده است. فعالیت‌های ۳ تا ۵ بالای صفحهٔ ۱۷ دربارهٔ همین بخش‌اند و جوابشان در صفحهٔ ۱۷ هست.

جواب تمرین‌های کتاب

اول خودت جواب بده، بعد «پاسخ را ببین» را بزن؛ پرسش‌ها با زبان خودمان بازنویسی شده و هر پاسخ دلیلش را هم دارد.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۶

پرسش ۱ (فعالیت ۱)در هر کدام از عکس‌های آغاز درس، گروه دانش‌آموزان سرگرم چه کاری است؟

پاسخ را ببین

در عکس بالا چند پسر همراه معلمشان کنار میزی با لوله‌ها و وسیله‌های آزمایش، کار علمی یا آزمایش می‌کنند. در عکس پایین سمت چپ چند دختر دور یک میز کاردستی می‌سازند. در عکس پایین سمت راست پسرها در حیاط مدرسه بازی گروهی می‌کنند.

پرسش ۲ (فعالیت ۲)به نظر تو اعضای هر کدام از این گروه‌ها دنبال چه هدف مشترکی‌اند؟

پاسخ را ببین

گروه آزمایش می‌خواهد با هم چیزی دربارهٔ علوم یاد بگیرد و نتیجهٔ آزمایش را بفهمد. گروه کاردستی می‌خواهد یک کار دستی یا هنری را با هم تمام کند. گروه بازی می‌خواهد با هم ورزش و سرگرمی کند و در بازی هماهنگ باشد. هر جوابی که هدف واقعی آن گروه را بگوید درست است.

تمرین بیشتر جواب دادن، بهتر از دوباره خواندن یاد می‌دهد.

۱گروه یعنی چه؟
۲کدام‌ها گروه نیستند؟

روی واژه (یا واژه‌های) درست بزن؛ دوباره که بزنی برداشته می‌شود. ۰ واژه انتخاب شد

۳هر گروه را به هدفش وصل کن.

اول یک گزینهٔ ستون اول را بزن، بعد جفتش را در ستون دوم. برای باز کردن یک جفت، دوباره روی آن بزن. ۰ از ۴ جفت

۴جمله را کامل کن.

روی یک واژه بزن تا در نخستین جای خالی بنشیند. برای برداشتن، روی همان واژه در جملهٔ بالا بزن.

چند نفر وقتی گروه‌اند که هدف داشته باشند و برای رسیدن به آن با هم کنند.

۵هر کس عضو چند گروه است؟
۶اعضای یک خانواده گروه‌اند؟

تمرین گام‌به‌گام ۳ مسئله

اول روی کاغذ حل کن. اگر گیر کردی، یک راهنمایی بگیر؛ حل کامل همیشه آخرین قدم است.

سه گروه را که خودت عضو آن‌ها هستی بنویس.

آیا چند مسافر در یک ایستگاه قطار که هر کدام قطار خودشان را منتظرند، گروه‌اند؟ چرا؟

برای گروه بودن دو شرط بنویس.

اشتباه‌های رایج ۲

اشتباههر چند نفری که با هم‌اند یک گروه‌اند.

گروه به کار و هدف مشترک نیاز دارد. بیماران منتظر در مطب گروه نیستند.

درستگروه یعنی کار و هدف مشترک.

اشتباهفقط ورزشکاران گروه دارند.

خانواده و کلاس هم گروه‌اند.

درستهر جا چند نفر با هدف مشترک کار کنند، گروه است.

فراتر از کتابگروه‌ها در دنیای امروزبرای کنجکاوها؛ در امتحان نمی‌آید.

انسان از قدیم در گروه زندگی کرده است: شکارچی‌ها با هم شکار می‌کردند و کشاورزان با هم زمین را آبیاری می‌کردند. امروز هم بیشتر کارهای بزرگ را گروه‌ها انجام می‌دهند؛ ساختن یک پل یا یک بازی رایانه‌ای به صدها نفر نیاز دارد. بعضی گروه‌ها فقط روی اینترنت‌اند و اعضایشان هیچ‌وقت هم‌دیگر را از نزدیک ندیده‌اند. در این گروه‌ها هم کار و هدف مشترک و رعایت ادب و حریم شخصی لازم است. برنامه‌های هوش مصنوعی می‌توانند به گروه کمک کنند، مثلاً یادداشت جلسه را خلاصه کنند، ولی تصمیم را اعضا می‌گیرند. تو هم می‌توانی با چند دوستت یک گروه کوچک برای جمع کردن کتاب‌های اضافه و دادن به کتابخانهٔ مدرسه بسازی.

جایی از این درس اشتباه است یا گنگ است؟ گزارش بده

بخش ۲عضو مؤثر بودن

این درس: صفحهٔ ۱۷ کتاب درسی

یادت هست؟#

۱. گروه یعنی چه؟

۲. یک مثال از چیزی که گروه نیست بزن.

جواب: ۱. چند نفر که فعالیت و هدف مشترک دارند. ۲. مثلاً مشتریانی که هر کدام برای خودشان خرید می‌کنند.

عضو مؤثر بودن یعنی چه؟#

عضو مؤثر کسی است که بودنش کار گروه را جلو می‌برد، نه این‌که فقط اسمش در فهرست گروه باشد. در کتاب، دختری از یک خانم می‌پرسد برای عضو مؤثر بودن چه کند، و جواب پنج نکته است:

نکته یعنی چه؟
وظیفه هر کس به‌اندازهٔ توانایی و استعدادش کاری را قبول کند و انجام بدهد
رابطهٔ خوب اعضا مهربان و همدل باشند و به هم کمک کنند
نظم و مقررات هر گروه مقرراتی دارد و باید رعایت شود
احترام اعضا به نظر هم احترام بگذارند
مشورت و همکاری در تصمیم‌گیری و انجام کار با هم مشورت و همکاری کنند

حالا فکر کن در یک گروه فقط دو سه نفر کار می‌کنند و بقیه تماشا می‌کنند. همهٔ بار روی شانهٔ همان چند نفر می‌ماند، خسته و دلخور می‌شوند و کار گروه هم دیر و بد تمام می‌شود.

قبل از ادامه، حدس بزن: اگر در گروه چهارنفره دو نفر هیچ کاری نکنند، چه می‌شود؟ کار سبک‌تر یا سنگین‌تر برای دو نفر دیگر؟

جواب حدس: سنگین‌تر. به همین دلیل باید هر کس وظیفه‌اش را انجام بدهد.

تقسیم وظیفه چگونه است؟#

فرض کن گروه چهارنفره باید ۸ تابلو را تمیز کند. اگر همه کار کنند، به هر نفر ۲ تابلو می‌رسد: ⁦۸ ÷ ۴ = ۲⁩. اگر یک نفر نیاید، سه نفر باید کار را بکنند: ⁦۸ ÷ ۳⁩ تقریباً ۲٫۷؛ یعنی هر نفر بیشتر از قبل کار می‌کند.

مثال ۱. یکی از بچه‌های نوبتی کلاس نظافت نمی‌کند. کدام نکته رعایت نشده؟

  1. هر نفر باید وظیفهٔ خودش را انجام دهد.
  2. او وظیفه‌اش را انجام نداده است.
  3. بقیه ناراحت می‌شوند.

مثال ۲. در گروه، یک نفر نظر دیگری را مسخره می‌کند. کدام نکته رعایت نشده؟

  1. اعضا باید به نظر هم احترام بگذارند.
  2. مسخره کردن بی‌احترامی است.
  3. باید معذرت بخواهد و از نظر او استفاده شود.

راه دوم. پنج نکته را با پنج انگشت یک دست بشمار: وظیفه، رابطه، نظم، احترام، مشورت. هر وقت در گروهی کار گیر کرد، انگشت‌ها را یکی‌یکی مرور کن و ببین کدام نکته جا افتاده است.

جواب فعالیت‌های ۳ تا ۶ در جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۷ آمده است.

جواب تمرین‌های کتاب

اول خودت جواب بده، بعد «پاسخ را ببین» را بزن؛ پرسش‌ها با زبان خودمان بازنویسی شده و هر پاسخ دلیلش را هم دارد.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۷

پرسش ۱ (فعالیت ۳ (موضوع بخش ۱: گروه))از این چهار مورد، کدام‌ها «گروه» نیستند و چرا؟ دانش‌آموزانی که با هم به اردو می‌روند؛ آدم‌هایی که در یک فروشگاه بزرگ خرید می‌کنند؛ بیمارانی که در مطب پزشک منتظر نوبت‌اند؛ دانش‌آموزانی که با هم روزنامهٔ دیواری درست می‌کنند.

پاسخ را ببین

افرادی که در فروشگاه خرید می‌کنند و بیمارانی که در مطب منتظرند گروه نیستند، چون هر کس کار و هدف جدا دارد و کار مشترکی نمی‌کنند. دانش‌آموزان اردو و گروه روزنامهٔ دیواری گروه‌اند، چون با هم کار و هدف مشترک دارند.

پرسش ۲ (فعالیت ۴ (موضوع بخش ۱))جز کلاس خودت، عضو کدام گروه‌های دیگر مدرسه هستی؟

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: گروه سرود، تیم فوتبال یا والیبال مدرسه، گروه علمی یا گروه کتاب‌خوانی. اگر مدرسه‌ات چنین گروهی ندارد یا عضو نیستی، همین را بنویس و بگو دوست داری در کدام عضو شوی. جواب هر دانش‌آموز بسته به مدرسه‌اش فرق می‌کند.

پرسش ۳ (فعالیت ۵ (موضوع بخش ۱))تا حالا در کار گروهی به مشکلی خورده‌ای؟ اگر بله، چطور حلش کردید؟

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: «در گروه پروژهٔ علوم یکی از بچه‌ها کارش را انجام نداد. با او آرام صحبت کردیم و کار را روشن‌تر بین خودمان تقسیم کردیم. بعد او هم کمک کرد.» اگر مشکلی نداشته‌ای، بنویس «مشکل جدی نداشتم، ولی اگر پیش بیاید ... می‌کنم».

پرسش ۴ (پرسش تصویر (گفت‌وگوی دختر و بزرگ‌تر))دختری می‌پرسد برای این‌که در گروه عضو مؤثری باشد، چه کارهایی باید بکند. جواب کتاب در کادر زیر تصویر چیست؟

پاسخ را ببین

کتاب پنج نکته می‌گوید: هر کس به اندازهٔ استعداد و توانایی‌اش کاری را به عهده بگیرد و انجامش بدهد (وظیفه)؛ اعضا با هم مهربان و همدل باشند و به هم کمک کنند (روابط خوب)؛ قانون‌های گروه رعایت شود (نظم و مقررات)؛ به نظر یکدیگر احترام بگذارند؛ و در تصمیم‌ها و کارها با هم مشورت و همفکری کنند. دلیلش این است که اگر فقط چند نفر کار کنند، بار روی دوش آن‌ها می‌افتد و کار خوب پیش نمی‌رود.

پرسش ۵ (فعالیت ۶ (موقعیت اول: نوبت نظافت کلاس))شورای یک کلاس پنجم قرار گذاشته هر روز یک نفر کلاس را تمیز کند، ولی چند نفر وقتی نوبتشان می‌رسد کار را درست انجام نمی‌دهند و بقیه دلخور می‌شوند. مشکل چیست و چه راه‌حلی پیشنهاد می‌کنی؟

پاسخ را ببین

مشکل: بعضی وظیفه‌شان را درست انجام نمی‌دهند و زحمت دیگران بیشتر می‌شود. راه‌حل: فهرست وظیفه‌ها را روی تابلو بزنیم، قبل از شروع کار هر کس روش نظافت را بداند، با هم دوستانه با کسی که کم‌کاری کرده صحبت کنیم، و اگر لازم شد در شورا دربارهٔ قاعدهٔ جدید مشورت کنیم و از معلم کمک بگیریم.

پرسش ۶ (فعالیت ۶ (موقعیت دوم: روزنامهٔ دیواری روز کتاب))سه دوست برای روز کتاب و کتاب‌خوانی روزنامهٔ دیواری درست می‌کنند و بخش معرفی کتاب‌های طنز با یکی از آن‌هاست. روز موعود (۲۴ آبان) می‌رسد و بخش او آماده نیست؛ روزنامه به‌موقع روی دیوار نمی‌رود و زحمت دو نفر دیگر هم هدر می‌رود. مشکل چیست و چه راه‌حلی پیشنهاد می‌کنی؟

پاسخ را ببین

مشکل: یک عضو وظیفه‌اش را در زمان لازم انجام نداد و کار گروه عقب افتاد. راه‌حل: از اول برای هر بخش مهلت مشخص کنیم، قبل از مهلت چند بار با هم بررسی کنیم کار به کجا رسیده، اگر کسی گرفتار بود دیگران کمک کنند، و گروه یک برنامهٔ جایگزین داشته باشد (مثلاً بخش اضافه آماده باشد).

تمرین بیشتر جواب دادن، بهتر از دوباره خواندن یاد می‌دهد.

۱عضو مؤثر یک گروه کیست؟
۲کدام‌ها از نکته‌های عضو مؤثر بودن‌اند؟

روی واژه (یا واژه‌های) درست بزن؛ دوباره که بزنی برداشته می‌شود. ۰ واژه انتخاب شد

۳هر موقعیت را به نکتهٔ رعایت‌نشده‌اش وصل کن.

اول یک گزینهٔ ستون اول را بزن، بعد جفتش را در ستون دوم. برای باز کردن یک جفت، دوباره روی آن بزن. ۰ از ۴ جفت

۴گروهی چهارنفره باید ۸ تابلو را تمیز کند و همه کار می‌کنند. هر نفر چند تابلو تمیز می‌کند؟
تابلو
۵جمله را کامل کن.

روی یک واژه بزن تا در نخستین جای خالی بنشیند. برای برداشتن، روی همان واژه در جملهٔ بالا بزن.

وقتی فقط چند نفر از گروه کار می‌کنند، بار کار روی همان چند نفر می‌افتد و کار گروه پیش می‌رود.

۶اعضای یک گروه چگونه باید با هم رفتار کنند؟

تمرین گام‌به‌گام ۳ مسئله

اول روی کاغذ حل کن. اگر گیر کردی، یک راهنمایی بگیر؛ حل کامل همیشه آخرین قدم است.

پنج نکته برای عضو مؤثر بودن بنویس.

گروهی پنج‌نفره باید ۱۵ پوستر را بچسباند. اگر همه کار کنند، هر نفر چند پوستر می‌چسباند؟

اگر یکی از اعضا وظیفه‌اش را انجام نمی‌دهد، یک راه‌حل بنویس.

اشتباه‌های رایج ۲

اشتباههمین‌که اسمم در گروه باشد کافی است.

عضو مؤثر باید کار کند و وظیفه‌اش را انجام دهد.

درستباید وظیفه‌ام را هم انجام بدهم.

اشتباه⁦۸ ÷ ۴ = ۴⁩.

⁦۴ × ۴ = ۱۶⁩ است نه ۸؛ ⁦۸ ÷ ۴⁩ یعنی ۴ چند بار در ۸ جا می‌گیرد.

درست⁦۸ ÷ ۴ = ۲⁩.

فراتر از کتابتقسیم کار و اثر گروهبرای کنجکاوها؛ در امتحان نمی‌آید.

اگر چند نفر با هم کار کنند و کار را بین خودشان تقسیم کنند، زودتر تمام می‌شود. به این کار «تقسیم کار» می‌گویند. ولی اگر یکی از اعضا کارش را انجام ندهد، همهٔ گروه عقب می‌افتد. در تیم‌های بزرگ، مثل کسانی که یک بازی رایانه‌ای می‌سازند، هر کس کار مشخصی دارد: یکی نقاشی، یکی برنامه‌نویسی و یکی صدا. برنامه‌های مدیریت کار هم می‌توانند به گروه کمک کنند تا هر کس بداند چه کاری با چه موعدی دارد. بعضی از آن‌ها با هوش مصنوعی یادآوری می‌فرستند. ولی بهترین یادآوری هنوز صحبت دوستانه است. تو هم می‌توانی در کارهای خانه یک جدول وظیفه درست کنی.

جایی از این درس اشتباه است یا گنگ است؟ گزارش بده

بخش ۳مشورت و همکاری

این درس: صفحهٔ ۱۸ کتاب درسی

یادت هست؟#

۱. دو نکته برای عضو مؤثر بودن بگو.

۲. اگر یکی از اعضا کار نمی‌کند چه می‌شود؟

جواب: ۱. مثلاً انجام وظیفه و احترام. ۲. زحمت به دوش بقیه می‌افتد و کار خوب پیش نمی‌رود.

مشورت و همکاری چیست؟#

مشورت یعنی پیش از تصمیم، نظر دیگران را بپرسیم و به حرفشان گوش بدهیم؛ همکاری یعنی کار را بین خودمان تقسیم کنیم و کنار هم انجامش بدهیم.

در بخش قبل دیدی که مشورت یکی از نکته‌های عضو مؤثر بودن است. یک گروه کجاها مشورت می‌کند؟ وقتی باید تصمیمی بگیرد، وقتی می‌خواهد برای کارهایش قانون بگذارد، و وقتی باید کارها را میان اعضا پخش کند. فایده‌اش این است که هر کس فکری در سر دارد و با مشورت، گروه از فکر همه بهره می‌برد، نه فقط از فکر یک نفر.

مشورت همکاری
یعنی پرسیدن نظر و گوش دادن تقسیم کار و انجام آن با هم
نمونه «شما چه فکر می‌کنید؟» هر کس بخشی از روزنامهٔ دیواری را می‌سازد
فایده استفاده از فکر دیگران کار زودتر و بهتر تمام می‌شود

کتاب یادآوری می‌کند که در دین اسلام به مشورت در کارها سفارش شده و نام یکی از سوره‌های قرآن هم «شوری» است. کتاب بخشی از آیهٔ ۳۸ همین سوره را می‌آورد: «وَ أَمرُهُم شوریٰ بَینَهُم»، که دربارهٔ کسانی است که کارهایشان را با مشورت میان خودشان انجام می‌دهند (سورهٔ شوری، آیهٔ ۳۸).

قبل از ادامه، حدس بزن: اگر یک نفر همه‌چیز را خودش تصمیم بگیرد، گروه از نظر بقیه استفاده می‌کند؟

جواب حدس: نه. بقیه نظر نمی‌دهند و فکرهای خوب گم می‌شود.

مثال ۱. گروه شما می‌خواهد نام گروه را انتخاب کند. چه می‌کنید؟

  1. هر کس یک نام پیشنهاد می‌کند.
  2. دربارهٔ هر نام گفت‌وگو می‌کنیم.
  3. با رأی‌گیری یا توافق نام را انتخاب می‌کنیم.

مثال ۲. پنج نفر باید ۱۰ کتاب را در کتابخانه مرتب کنند. همکاری چگونه است؟

  1. کار را تقسیم می‌کنیم: هر نفر ۲ کتاب ⁦(۱۰ ÷ ۵ = ۲)⁩.
  2. همه هم‌زمان کار می‌کنند.
  3. کار زودتر تمام می‌شود.

راه دوم. برای انتخاب نظر برتر می‌شود رأی‌گیری کرد: هر کس رأی می‌دهد و بیشترین رأی را می‌گیریم. یا می‌شود با گفت‌وگو به نظری رسید که همه قبول کنند. رأی‌گیری سریع‌تر است؛ گفت‌وگو بیشتر همه را راضی می‌کند.

جواب فعالیت‌های ۷ تا ۹ در جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۸ آمده است.

جواب تمرین‌های کتاب

اول خودت جواب بده، بعد «پاسخ را ببین» را بزن؛ پرسش‌ها با زبان خودمان بازنویسی شده و هر پاسخ دلیلش را هم دارد.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۸

پرسش ۱ (فعالیت ۷)دو کار را بگو که در یکی از گروه‌های مدرسه درباره‌شان با هم مشورت و همفکری کرده‌اید، و بگو این مشورت به چه نتیجه‌ای رسید.

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: در گروه روزنامهٔ دیواری دربارهٔ موضوع روزنامه مشورت کردیم و به کمک هم موضوع «محیط زیست» را انتخاب کردیم. همچنین کارها را بین خودمان تقسیم کردیم و روزنامه به‌موقع آماده شد. نتیجه: کار سریع‌تر و بهتر شد و همه راضی بودند. اگر گروه نداشته‌ای، یک موردی را که در خانه یا کلاس مشورت کردی بنویس.

پرسش ۲ (فعالیت ۸)تصور کن معلمی برای بچه‌های کلاسش یک گروه اینترنتی ساخته است. چه قانون‌هایی برای این گروه پیشنهاد می‌کنی؟

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: ۱. فقط دربارهٔ درس و کارهای کلاس صحبت کنیم. ۲. مؤدب بنویسیم و کسی را مسخره نکنیم. ۳. عکس یا اطلاعات شخصی دیگران را بدون اجازه نفرستیم. ۴. فقط در ساعت‌هایی که معلم و خانواده می‌پسندند پیام بدهیم. ۵. اگر پیام ناراحت‌کننده‌ای دیدیم، به معلم یا والدین بگوییم. این قوانین حریم شخصی و احترام را رعایت می‌کنند.

پرسش ۳ (فعالیت ۹)با چند نفر یک گروه برای نگهداری از محیط زیست بسازید و برایش اسم بگذارید. بعد تعریف کنید چطور با هم مشورت کردید، چطور نظر هم را شنیدید و با هم به چه تصمیمی رسیدید.

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: نام گروه «نگهبانان سبز». هر عضو یک پیشنهاد گفت (جمع کردن زباله، کاشتن گل، صرفه‌جویی در آب). به حرف هم گوش دادیم و بعد رأی‌گیری کردیم. تصمیم: هفتهٔ آینده حیاط مدرسه را با هم تمیز می‌کنیم و یک روز هم نهال می‌کاریم. نکته: باید نشان بدهی هر عضو نظر داده و نظرها شنیده شده است.

تمرین بیشتر جواب دادن، بهتر از دوباره خواندن یاد می‌دهد.

۱مشورت یعنی چه؟
۲هر چیز را به معنایش وصل کن.

اول یک گزینهٔ ستون اول را بزن، بعد جفتش را در ستون دوم. برای باز کردن یک جفت، دوباره روی آن بزن. ۰ از ۳ جفت

۳در کدام‌ها گروه مشورت می‌کند؟

روی واژه (یا واژه‌های) درست بزن؛ دوباره که بزنی برداشته می‌شود. ۰ واژه انتخاب شد

۴جمله را کامل کن.

روی یک واژه بزن تا در نخستین جای خالی بنشیند. برای برداشتن، روی همان واژه در جملهٔ بالا بزن.

وقتی گروه مشورت می‌کند، از فکر اعضا استفاده می‌کند، نه فقط از فکر نفر.

۵پنج نفر باید ۱۰ کتاب را مرتب کنند و کار را مساوی بین خود تقسیم می‌کنند. هر نفر چند کتاب؟
کتاب
۶اگر در انتخاب نام گروه اختلاف‌نظر داشته باشیم، چه می‌کنیم؟

تمرین گام‌به‌گام ۳ مسئله

اول روی کاغذ حل کن. اگر گیر کردی، یک راهنمایی بگیر؛ حل کامل همیشه آخرین قدم است.

سه موضوع بنویس که یک گروه دربارهٔ آن‌ها مشورت می‌کند.

گروهی ۶ نفره باید ۱۸ پوستر را بین خود تقسیم کند. هر نفر چند پوستر؟

چرا مشورت کردن مفید است؟

اشتباه‌های رایج ۲

اشتباهمشورت یعنی فقط نظر خودم را بگویم.

مشورت یعنی نظر دیگران را بپرسیم و گوش بدهیم.

درستدر مشورت هم می‌گوییم و هم گوش می‌دهیم.

اشتباههمکاری یعنی یک نفر همهٔ کار را انجام بدهد.

همکاری یعنی کار را بین چند نفر تقسیم کنیم.

درستهمکاری یعنی با هم و تقسیم‌شده کار کردن.

فراتر از کتابمشورت در گذشته و امروزبرای کنجکاوها؛ در امتحان نمی‌آید.

مردم از هزاران سال پیش برای تصمیم‌های مهم دور هم جمع می‌شدند و مشورت می‌کردند: ریش‌سفیدان روستا، مجلس‌های محله و شوراها. در دنیای امروز، گروه‌ها می‌توانند از راه اینترنت هم مشورت کنند: چند نفر از شهرهای مختلف در یک جلسهٔ ویدیویی دربارهٔ یک موضوع صحبت می‌کنند. برنامه‌های رأی‌گیری آنلاین هم کمک می‌کنند همه نظرشان را بدهند. بعضی از ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند نظرها را خلاصه کنند، ولی تصمیم نهایی را اعضای گروه می‌گیرند. یک قاعدهٔ خوب: پیش از تصمیم، از هر عضو بپرس نظرش چیست؛ حتی کسی که کمتر حرف می‌زند.

جایی از این درس اشتباه است یا گنگ است؟ گزارش بده

بخش ۴شورا و شورای دانش‌آموزی

این درس: صفحه‌های ۱۹ تا ۲۲ کتاب درسی

یادت هست؟#

۱. مشورت یعنی چه؟

۲. همکاری یعنی چه؟

جواب: ۱. پرسیدن نظر دیگران و گوش دادن به آن‌ها. ۲. تقسیم کار و انجام دادن آن با هم.

شورا چیست؟#

در شورا چند نفر کنار هم می‌نشینند و پیش از انجام یک کار، با هم مشورت می‌کنند.

یک خانوادهٔ کوچک می‌تواند همه با هم مشورت کند. ولی در یک مدرسه، محله، کارخانه، شهر یا روستا آدم‌ها آن‌قدر زیادند که همه نمی‌توانند دور یک میز بنشینند. برای همین چند نفر را نمایندهٔ خود انتخاب می‌کنند و این نمایندگان با هم شورا می‌سازند. در شورا هر عضوی حرفش را می‌زند؛ پس تصمیم از فکر و تجربهٔ چند نفر بیرون می‌آید و کارهای آن جمع بهتر سامان می‌گیرد.

کتاب سه عکس از مشورت نشان می‌دهد: اعضای شورایاری که دربارهٔ کارهای محله‌شان با هم حرف می‌زنند، شورای دانش‌آموزی، و یک خانواده که در فروشگاه دربارهٔ خرید با هم مشورت می‌کنند.

شورای دانش‌آموزی چیست؟#

شورای دانش‌آموزی گروهی از نمایندگان دانش‌آموزان است که خود بچه‌ها انتخابشان می‌کنند.

هدف از تشکیل شورای دانش‌آموزی چیست؟#

هدف این است که مدیر و مسئولان مدرسه بدانند دانش‌آموزان دربارهٔ درس و کارهای مدرسه چه نظری و چه نیازی دارند، و بچه‌ها هم در کارهای مدرسه سهم و نقش داشته باشند.

یعنی شورا یک راه دوطرفه است: حرف بچه‌ها به گوش بزرگ‌ترهای مدرسه می‌رسد، و مدرسه هم از فکر و کمک بچه‌ها استفاده می‌کند. کتاب می‌گوید در ایران، هر سال در نیمهٔ اول آبان در مدرسه‌ها انتخابات شورای دانش‌آموزی برگزار می‌شود و اعضای این شوراها همه نمایندگان دانش‌آموزان‌اند. (اگر بیرون از ایران زندگی می‌کنی، مدرسهٔ تو هم ممکن است شورا یا گروه نمایندگان دانش‌آموزان داشته باشد، با نام و زمان انتخابات خودش.)

قبل از ادامه، حدس بزن: «نماینده» کیست؟ کسی که همه را به زور دور هم جمع می‌کند یا کسی که دیگران او را انتخاب کرده‌اند تا به جای آن‌ها صحبت کند؟

جواب حدس: دومی. نماینده را دیگران انتخاب می‌کنند.

رأی‌گیری ساده#

کلاسی ۳۰ نفره می‌خواهد نماینده انتخاب کند. سه داوطلب این تعداد رأی می‌گیرند: الف ۱۲، ب ۱۰ و پ ۸.

داوطلب الف ب پ جمع
رأی ۱۲ ۱۰ ۸ ۳۰

اول تخمین بزن: کدام بیشتر است؟ ۱۲ از دو عدد دیگر بیشتر است.

  1. ⁦۱۲ + ۱۰ + ۸ = ۳۰⁩؛ جمع آرا با جمعیت کلاس می‌خواند.
  2. بیشترین رأی ۱۲ است، برای «الف».
  3. الف نمایندهٔ کلاس می‌شود. ب ۲ رأی از او کمتر دارد ⁦(۱۲ − ۱۰ = ۲)⁩.

مثال ۱. شورای دانش‌آموزی چه کاری می‌کند؟

  1. نظرها و نیازهای دانش‌آموزان را به مسئولان مدرسه می‌رساند.
  2. دانش‌آموزان را در کارهای مدرسه شریک می‌کند.
  3. مسائل درسی و مدرسه را بهتر می‌کند.

مثال ۲. نمایندهٔ دانش‌آموزان چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

  1. قابل اعتماد و مسئولیت‌پذیر باشد.
  2. به حرف همه گوش بدهد.
  3. با احترام و صادقانه صحبت کند.

راه دوم. برای انتخاب نماینده دو راه هست: رأی مخفی با ورقه یا بالا بردن دست. رأی مخفی بیشتر به آدم‌ها آزادی نظر می‌دهد؛ بالا بردن دست سریع‌تر است.

جواب فعالیت‌های ۱۰ تا ۱۳ در جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۹ آمده است. صفحهٔ ۲۰ «به کار ببندیم» است: تمرین‌های ۳ و ۴ آن را فعالیت ۱۳ همین درس می‌خواهد و جوابشان در صفحهٔ ۱۹ است، و تمرین‌های ۱ و ۲ مال درس‌های ۱ و ۲ است. کاربرگه‌های صفحهٔ ۲۱ و ۲۲ هم به درس‌های ۱ و ۲ تعلق دارند. پیوند هر کدام در صفحهٔ ۲۰، ۲۱ و ۲۲ هست.

جواب تمرین‌های کتاب

اول خودت جواب بده، بعد «پاسخ را ببین» را بزن؛ پرسش‌ها با زبان خودمان بازنویسی شده و هر پاسخ دلیلش را هم دارد.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۹

پرسش ۱ (فعالیت ۱۰)پرس‌وجو کن در مدرسه‌تان نمایندهٔ دانش‌آموزان چه کسانی‌اند و به چه روشی انتخاب شده‌اند.

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ (با اطلاعات فرضی): هر کلاس یک نماینده دارد که دانش‌آموزان کلاس با رأی مخفی انتخاب کرده‌اند؛ داوطلب‌ها خودشان را معرفی کردند و کسی که بیشترین رأی را آورد، نماینده شد. کتاب می‌گوید در مدارس ایران انتخابات شورای دانش‌آموزی نیمهٔ اول آبان‌ماه است. پاسخ تو باید از مدرسهٔ خودت باشد. اگر بیرون از ایران زندگی می‌کنی یا مدرسه‌ات شورا ندارد، این فعالیت برایت اختیاری است: بپرس در مدرسه‌ات چه کسی نظر بچه‌ها را به مسئولان می‌رساند.

پرسش ۲ (فعالیت ۱۱)تا حالا با نمایندهٔ کلاستان حرف زده‌ای یا موضوعی را به او گفته‌ای تا در شورا مطرح کند؟

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: «بله، به نمایندهٔ کلاس گفتم آب‌خوری کلاس خراب است و او در شورا گفت.» اگر هنوز صحبت نکرده‌ای، بنویس چه موضوعی را دوست داری مطرح کنی (مثل ساعت تفریح یا کتابخانه) و چرا. جواب درست و غلط ندارد.

پرسش ۳ (فعالیت ۱۲ (الف))به نظر تو نمایندهٔ دانش‌آموزان در شورا چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: قابل اعتماد باشند، به حرف همه گوش بدهند، مسئولیت‌پذیر و صادق باشند، شجاعت بیان نظر داشته باشند و محترمانه صحبت کنند. این ویژگی‌ها به نمایندگی خوب کمک می‌کند.

پرسش ۴ (فعالیت ۱۲ (ب))از نماینده‌ات و از شورا چه انتظاری داری؟

پاسخ را ببین

نمونهٔ پاسخ: انتظار دارم نماینده نظر ما را به مسئولان برساند و برگردد و بگوید چه شد، و شورا به مسائلی مثل نظافت مدرسه، فعالیت‌های ورزشی و کتابخانه رسیدگی کند. شورا باید همهٔ دانش‌آموزان را در نظر بگیرد، نه فقط دوستان خودش را.

پرسش ۵ (فعالیت ۱۳: به کار ببندیم ۳ (صفحهٔ ۲۰))با راهنمایی معلم، یک نماینده برای کلاس انتخاب کنید: اول ویژگی‌ها و شرط‌های داوطلب‌ها را روی تخته بنویسید، هر داوطلب خودش را معرفی کند، بعد رأی بگیرید، نتیجه را اعلام کنید و نماینده را به دفتر مدرسه معرفی کنید.

پاسخ را ببین

روش: ۱) معلم شرایط نماینده را از کلاس می‌پرسد و روی تخته می‌نویسد (قابل اعتماد، مسئولیت‌پذیر، خوش‌برخورد). ۲) هر داوطلب یک دقیقه خودش را معرفی می‌کند. ۳) همه با ورقهٔ کوچک مخفی رأی می‌دهند. ۴) دو نفر آراء را می‌شمارند. نمونه با عددهای فرضی: ۳۰ نفر؛ الف ۱۲، ب ۱۰، پ ۸؛ ⁦۱۲ + ۱۰ + ۸ = ۳۰⁩؛ الف نماینده می‌شود. ۵) معلم و نماینده به دفتر مدرسه می‌روند و او را معرفی می‌کنند.

پرسش ۶ (فعالیت ۱۳: به کار ببندیم ۴ (صفحهٔ ۲۰))با چند دوست یک «گروه همدلی» با یک موضوع بسازید (کتاب نمونه‌هایی مثل همدلی با کودکان مبتلا به سرطان، کودکان فلسطینی و کودکان بی‌بضاعت را پیشنهاد می‌کند). با همفکری هدف‌ها و کارهای گروه را تعیین کنید، کارها را انجام دهید و به معلم گزارش بدهید. جدول صفحهٔ ۲۰: نام گروه، نام اعضا، هدف، مقررات و وظیفهٔ هر عضو.

پاسخ را ببین

نمونهٔ جدول: نام گروه: «همراه». اعضا: چهار دوست. هدف: شاد کردن کودکانی که مدت طولانی در بیمارستان بستری‌اند. مقررات: هر هفته یک جلسه، گوش دادن به هم، احترام به نظر هر عضو، هیچ کاری بدون اجازهٔ معلم و خانواده. وظیفهٔ اعضا: ۱) ساختن کارت‌ها و نقاشی‌های شاد، ۲) جمع کردن کتاب‌ها و اسباب‌بازی‌های سالم و تمیز، ۳) نوشتن گزارش برای معلم. چیزی که برای بیمارستان یا کودکان نیازمند جمع می‌کنید، با هماهنگی بزرگ‌ترها و از راه یک مؤسسهٔ معتبر برسانید. موضوع گروه را می‌توانی خودت انتخاب کنی؛ مهم این است که هدف، مقررات و وظیفه‌ها روشن و با مشورت نوشته شوند.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۲۰

پرسش ۱ (به کار ببندیم ۱)بازی پانتومیم: گروه‌ها یک واژه یا موضوع را بی‌کلام نمایش می‌دهند و بقیه حدس می‌زنند.

پاسخ را ببین

این تمرین را فعالیت ۹ درس ۱ می‌خواهد و جواب کامل آن در درس ۱، صفحهٔ ۶ آمده است.

پرسش ۲ (به کار ببندیم ۲)فهرست کارهایی که خانواده، معلم، کارکنان مدرسه و همکلاسی‌ها را شاد می‌کند.

پاسخ را ببین

این تمرین را فعالیت ۴ درس ۲ می‌خواهد و جواب کامل آن در درس ۲، صفحهٔ ۸ آمده است.

پرسش ۳ (به کار ببندیم ۳ و ۴)انتخاب نمایندهٔ کلاس، و ساختن یک گروه همدلی با جدول آن.

پاسخ را ببین

این دو تمرین را فعالیت ۱۳ همین درس می‌خواهد و جواب کامل هر دو در صفحهٔ ۱۹ همین درس آمده است.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۲۱

پرسش ۱ (کاربرگهٔ ۱ (صفحهٔ ۲۱))کاربرگهٔ «خودتان را ارزیابی کنید» (گوش دادن و صحبت کردن) کجا جواب داده شده است؟

پاسخ را ببین

این کاربرگه را فعالیت ۸ درس ۱ می‌خواهد و جواب کامل آن در درس ۱، صفحهٔ ۶ آمده است.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۲۲

پرسش ۱ (کاربرگهٔ ۲ (صفحهٔ ۲۲))کاربرگهٔ «احساس ترس» کجا جواب داده شده است؟

پاسخ را ببین

این کاربرگه را فعالیت ۷ درس ۲ می‌خواهد و جواب کامل آن در درس ۲، صفحهٔ ۱۱ آمده است.

تمرین بیشتر جواب دادن، بهتر از دوباره خواندن یاد می‌دهد.

۱شورا چیست؟
۲هدف شورای دانش‌آموزی چیست؟
۳جمله را کامل کن.

روی یک واژه بزن تا در نخستین جای خالی بنشیند. برای برداشتن، روی همان واژه در جملهٔ بالا بزن.

دانش‌آموزان خود را انتخاب می‌کنند تا در دانش‌آموزی نظر آن‌ها را بگوید.

۴در رأی‌گیری یک کلاس ۳۰ نفره، الف ۱۲ رأی و ب ۱۰ رأی گرفت. الف چند رأی بیشتر از ب دارد؟
رأی
۵کدام‌ها نمونهٔ شورا هستند؟

روی واژه (یا واژه‌های) درست بزن؛ دوباره که بزنی برداشته می‌شود. ۰ واژه انتخاب شد

۶نمایندهٔ دانش‌آموزان را چه کسی انتخاب می‌کند؟
۷این مراحل را برای انتخاب نمایندهٔ کلاس مرتب کن.

روی گزینه‌ها به ترتیب درست بزن تا در جایگاه‌ها بنشینند. برای برداشتن، روی همان گزینه در جایگاه بزن.

  1. ۱خالی
  2. ۲خالی
  3. ۳خالی
  4. ۴خالی

تمرین گام‌به‌گام ۳ مسئله

اول روی کاغذ حل کن. اگر گیر کردی، یک راهنمایی بگیر؛ حل کامل همیشه آخرین قدم است.

سه ویژگی نمایندهٔ خوب را بنویس.

در رأی‌گیری کلاسی ۲۸ نفره الف ۱۱، ب ۹ و پ ۸ رأی گرفتند. جمع آرا و برنده را بگو.

یک تفاوت شورا با گروه معمولی بنویس.

اشتباه‌های رایج ۲

اشتباهنمایندهٔ دانش‌آموزان یعنی بهترین دانش‌آموز کلاس.

نماینده را دانش‌آموزان انتخاب می‌کنند تا نظر آن‌ها را بگوید؛ لزوماً بهترین نیست.

درستنماینده کسی است که دیگران برای صحبت کردن به جای خودشان انتخابش کرده‌اند.

اشتباه⁦۱۲ + ۱۰ + ۸ = ۲۸⁩.

⁦۱۲ + ۱۰ = ۲۲⁩ و ⁦۲۲ + ۸ = ۳۰⁩.

درست⁦۱۲ + ۱۰ + ۸ = ۳۰⁩.

فراتر از کتابرأی‌گیری و شورا در جاهای مختلف جهانبرای کنجکاوها؛ در امتحان نمی‌آید.

شورا در بسیاری از کشورها وجود دارد: شورای شهر، شورای روستا و شورای مدرسه. شهروندان نماینده انتخاب می‌کنند تا دربارهٔ مسائل محله مثل پارک و خیابان تصمیم بگیرند. در بسیاری مدرسه‌های دنیا شورای دانش‌آموزی هست که صدای بچه‌ها را به مدیر می‌رساند. امروز بعضی جاها رأی‌گیری را روی اینترنت هم انجام می‌دهند و برنامه‌ها آرا را می‌شمارند. مهم این است که رأی همه شمرده شود و هیچ‌کس مجبور نباشد. اگر دوست داری، با کلاست یک رأی‌گیری ساده بکن: سه موضوع را به رأی بگذارید و ببینید کدام بیشتر رأی می‌آورد.

جایی از این درس اشتباه است یا گنگ است؟ گزارش بده

آزمون درس ۴

۱۴ سؤال از همهٔ درس‌ها، ۱۸ دقیقه.

پرسش‌های رایج

گروه چیست؟

گروه یعنی چند نفر که یک هدف مشترک دارند و برای رسیدن به آن با هم کار می‌کنند و با هم در ارتباط‌اند. خانواده، کلاس و مدرسه گروه‌اند؛ آدم‌هایی که هر کدام جدا در یک فروشگاه خرید می‌کنند گروه نیستند.

عضو مؤثر یک گروه چه می‌کند؟

وظیفهٔ خودش را انجام می‌دهد، با دیگران رابطهٔ مهربانانه و همدلانه دارد، نظم و مقررات را رعایت می‌کند، به نظر دیگران احترام می‌گذارد و در تصمیم‌ها مشورت و همکاری می‌کند.

مشورت و همکاری چه فرقی دارند؟

مشورت یعنی نظر دیگران را بپرسیم و گوش بدهیم. همکاری یعنی کار را بین خودمان تقسیم کنیم و با هم انجام بدهیم.

شورا و شورای دانش‌آموزی چیست؟

شورا یعنی چند نفر که برای انجام یک کار با هم مشورت می‌کنند؛ در جمع‌های بزرگ این چند نفر نمایندهٔ بقیه‌اند. شورای دانش‌آموزی از نمایندگانی ساخته می‌شود که خود دانش‌آموزان انتخاب می‌کنند.

هدف از تشکیل شورای دانش‌آموزی چیست؟

این‌که مدیر و مسئولان مدرسه بدانند دانش‌آموزان دربارهٔ درس و کارهای مدرسه چه نظر و چه نیازی دارند، و دانش‌آموزان هم در کارهای مدرسه مشارکت کنند.

جواب «به کار ببندیم» صفحهٔ ۲۰ و کاربرگه‌های ۱ و ۲ کجاست؟

تمرین‌های ۳ و ۴ «به کار ببندیم» (انتخاب نمایندهٔ کلاس و گروه همدلی) در «جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۱۹» همین صفحه آمده‌اند. تمرین ۱ (پانتومیم) و کاربرگهٔ ۱ در درس ۱ و تمرین ۲ و کاربرگهٔ ۲ در درس ۲ جواب داده شده‌اند؛ پیوند هر کدام در بخش صفحهٔ ۲۰ تا ۲۲ همین صفحه هست.

برای عمیق‌تر یاد گرفتن

فصل‌های دیگر مطالعات اجتماعی پنجم دبستان: فصل ۱، من با دیگران ارتباط برقرار می‌کنم، فصل ۲، احساسات ما، فصل ۳، همدلی با دیگران، فصل ۵، جمعیت ایران، فصل ۶، منابع آب ایران، فصل ۷، نواحی صنعتی مهم ایران، فصل ۸، راه‌ها و حمل‌ونقل (۱)، فصل ۹، راه‌ها و حمل‌ونقل (۲)، فصل ۱۰، کشور ما چگونه اداره می‌شود؟، فصل ۱۱، کشورهای همسایه، فصل ۱۲، حرکت‌های زمین، فصل ۱۳، زندگی در نواحی مختلف جهان، فصل ۱۴، بازگشت از سفر حج، فصل ۱۵، مدینه، شهر پیامبر (ص)، فصل ۱۶، سفر به کربلا (۱)، فصل ۱۷، سفر به کربلا (۲)، فصل ۱۸، ایرانیان مسلمان حکومت تشکیل می‌دهند، فصل ۱۹، وزیران کاردان، شهرهای آباد، فصل ۲۰، کشورگشایان بی‌رحم، فصل ۲۱، بازسازی ویرانه‌ها