راهنمای جامع · ۴۲ نوشته در ۶ مرحله

آموزش الکترونیک و رباتیک از صفر

این صفحه نوشته‌های الکترونیک یادستان را از اولین مفهوم تا ساختن یک ربات کامل به ترتیب چیده است. هر قطعه جدا توضیح داده شده: چه می‌کند، چرا، و کجا به کارش می‌بری.

برای امتحان کردن لازم نیست قطعه بخری. بیشتر مدارها را می‌توانی در شبیه‌ساز مدار یادستان، داخل مرورگر، ببندی و با مولتی‌متر و اسیلوسکوپ مجازی اندازه بگیری.

  1. مرحلهٔ ۱: مفهوم‌های پایه

    ولتاژ، جریان و مقاومت، و قانون‌هایی که هر مدار را توضیح می‌دهند. بعد از این مرحله هر مدار ساده را می‌توانی حساب کنی.

    1. تصویر شاخص نوشته: شبیه‌ساز مدار آنلاین: بدون خریدن هیچ قطعه‌ای، الکترونیک یاد بگیرشبیه‌ساز مدار آنلاینمدار را در مرورگر ببند، کد بنویس و همان لحظه نتیجه را ببین. شبیه‌ساز مدار و آردوینو، رایگان و فارسی و بدون نصب، و راه جدی یادگرفتن با آن.
    2. تصویر شاخص نوشته: ولتاژ، جریان و مقاومت — سه واژه‌ای که کلِ الکترونیک استولتاژ، جریان و مقاومت — سه واژه‌ای که کلِ الکترونیک استولتاژ هُل است، مقاومت مانع، و جریان نتیجهٔ زورآزمایی آن دو. قانون اهم با مثال عددی، مدار LED واقعی و جواب اینکه چرا باتری ماشین خطر ندارد.
    3. تصویر شاخص نوشته: مقاومت چیست و واقعاً چطور کار می‌کند؟مقاومت چیست و واقعاً چطور کار می‌کند؟توضیح کامل و ساده از اینکه مقاومت (Resistor) واقعاً چطور جریان را محدود می‌کند، قانون اهم، تقسیم ولتاژ و کاربردهای واقعی آن برای نوجوان‌ها.
    4. تصویر شاخص نوشته: مقاومت از صفر تا صد: قانون اهم، کد رنگی و انتخاب مقدارمقاومت از صفر تا صدراهنمای کامل مقاومت: قانون اهم، کد رنگی نوارها، محدودکردن جریان LED، pull-up و pull-down، تقسیم ولتاژ، سری و موازی و توان، همراه مدار زنده.
    5. تصویر شاخص نوشته: مدار سری و موازی: فرق جریان، ولتاژ و مقاومت معادل با مثالمدار سری و موازیدر مدار سری جریان همه‌جا یکی است و ولتاژ تقسیم می‌شود؛ در مدار موازی ولتاژ یکی است و جریان‌ها جمع می‌شوند. فرمول مقاومت معادل و مثال حل‌شده.
    6. تصویر شاخص نوشته: قانون‌های کیرشهف: KVL و KCL با مثال عددیقانون‌های کیرشهفقانون ولتاژ کیرشهف می‌گوید جمع علامت‌دار ولتاژها دور هر حلقه صفر است و قانون جریان می‌گوید جریان ورودی هر گره با خروجی‌اش برابر است. با مثال عددی.
    7. تصویر شاخص نوشته: مقسم ولتاژ چیست؟ فرمول، مثال عددی و دامی که کتاب‌ها کمتر می‌گویندمقسم ولتاژ چیستمقسم ولتاژ با دو مقاومت، یک ولتاژ کوچک‌تر می‌سازد. فرمول، مثال عددی برای سنسور و باتری، و اینکه چرا زیر بار به هم می‌ریزد، با دموی زنده در مرورگر.
    8. تصویر شاخص نوشته: آموزش کار با مولتی‌متر: اندازه‌گیری ولتاژ، جریان، مقاومت و اتصالآموزش کار با مولتی‌مترولتاژ را موازی با مدار روشن، جریان را سری با مدار بازشده، و مقاومت و اتصال را با مدار خاموش اندازه بگیر. دام سوختن فیوز و اثر خود ابزار روی عدد.
    9. تصویر شاخص نوشته: برد بورد چیست و داخلش چه خبر است؟برد بورد چیست و داخلش چه خبر است؟زیر سوراخ‌های برد بورد چه هست، چرا شیار وسط یک قطع الکتریکی است، و شایع‌ترین اشتباه هفتهٔ اول: قطعه‌ای که هر دو پایه‌اش در یک ردیف است.
  2. مرحلهٔ ۲: قطعه‌ها، یکی‌یکی

    LED، خازن، دیود، ترانزیستور و سلف: هر کدام از درون چطور کار می‌کند و کجا به کار می‌آید.

    1. تصویر شاخص نوشته: LED چطور کار می‌کند؟ از یک قطعه نیمه‌رسانا تا نورLED چطور کار می‌کندLED (Light Emitting Diode) چطور از یک پیوند نیمه‌رسانا نور می‌سازد، چرا به مقاومت محدودکننده‌ی جریان نیاز دارد و کجاها استفاده می‌شود.
    2. تصویر شاخص نوشته: خازن چیست و چطور شارژ و دشارژ می‌شود؟خازن چیست و چطور شارژ و دشارژ می‌شود؟خازن (Capacitor) چطور بار را در میدان الکتریکی ذخیره می‌کند، منحنی شارژ و دشارژ RC، عبور AC و کاربردهای واقعی — با شبیه‌ساز زندهٔ منحنی RC.
    3. تصویر شاخص نوشته: انواع خازن: الکترولیتی، سرامیکی، پلی‌استر و تانتالیوم چه فرقی دارندانواع خازنفرق خازن الکترولیتی، سرامیکی، پلی‌استر و تانتالیوم، قطب مثبت و منفی، خواندن کدی مثل 104 و انتخاب خازن بر اساس ظرفیت و ولتاژ کاری.
    4. تصویر شاخص نوشته: ثابت زمانی RC چیست؟ چرا خازن یک‌باره پر نمی‌شودثابت زمانی RC چیستثابت زمانی RC یعنی τ = R × C: زمانی که خازن ۶۳٪ راه را می‌رود. چرا ۶۳٪؟ چند τ تا پرشدن؟ با جدول عددی، کاربردها و دموی زنده در مرورگر.
    5. تصویر شاخص نوشته: دیود چیست؟ شیر یک‌طرفهٔ جریان برقدیود چیستدیود (Diode) چطور مثل شیر یک‌طرفه فقط یک جهت جریان را عبور می‌دهد، افت ولتاژ حدود ۰٫۷ ولت، یکسوسازی و محافظت — با شبیه‌ساز مدار واقعی.
    6. تصویر شاخص نوشته: دیود زنر و شاتکی چیست و چه فرقی با دیود معمولی دارنددیود زنر و شاتکی چیست و چه فرقی با دیود معمولی دارنددیود زنر در جهت معکوس عمداً شکست می‌کند و ولتاژ را ثابت نگه می‌دارد؛ شاتکی افت ولتاژ کم و سرعت زیاد دارد. با محاسبهٔ مقاومت زنر و مقایسه با 1N4007.
    7. تصویر شاخص نوشته: ترانزیستور NPN چطور کار می‌کند؟ کلید و تقویت‌کنندهٔ همهٔ تراشه‌هاترانزیستور NPN چطور کار می‌کندترانزیستور NPN (Transistor) چطور با جریان کوچک بیس، جریان بزرگ کلکتور را کنترل می‌کند، ناحیه‌های قطع/فعال/اشباع و راه‌اندازی موتور — با شبیه‌ساز واقعی.
  3. مرحلهٔ ۳: سیگنال، صدا و PWM

    فرکانس، شکل موج و روشن‌وخاموش سریع؛ و اینکه بازر و بلندگو با این‌ها چطور صدا می‌سازند.

    1. تصویر شاخص نوشته: فرکانس چیست؟ هرتز یعنی چه؟فرکانس چیستفرکانس یعنی تعداد تکرار در ثانیه و هرتز واحد آن است. از تپش قلب تا نت لا (۴۴۰ هرتز)، برق شهر، وای‌فای و پردازنده — با نردبان فرکانس‌ها.
    2. تصویر شاخص نوشته: موج سینوسی و موج مربعی چه فرقی دارند؟موج سینوسی و موج مربعی چه فرقی دارند؟سینوسی یک فرکانس خالص است — موج طبیعت و چرخش؛ مربعی موج کلیدزنی دیجیتال است و طبق قضیهٔ فوریه جمع بی‌پایانی از سینوسی‌های فرد. برای همین صدایش تیز است.
    3. تصویر شاخص نوشته: PWM چیست؟ کنترل نور و صدا با روشن‌وخاموشِ خیلی سریعPWM چیستPWM یعنی کلیدزنی سریع‌تر از چشم و گوش؛ duty cycle می‌گوید چند درصد روشن باشیم. کم‌نورکردن LED، ساخت صدا و کنترل موتور — با شبیه‌ساز زنده.
    4. تصویر شاخص نوشته: دسی‌بل چیست؟ عددِ کوچکی که ضرب می‌کند، نه جمعدسی‌بل چیستهر ۱۰ دسی‌بل یعنی ۱۰ برابر شدت — پس کنسرت ۱۱۰dB صد میلیون برابر پچ‌پچ ۳۰dB است. مقیاس لگاریتمی، جدول مرجع صداها و مرز ۸۵ دسی‌بل ایمنی شنوایی.
    5. تصویر شاخص نوشته: بازر پیزو چیست و چطور صدا می‌سازد؟بازر پیزو چیست و چطور صدا می‌سازد؟بازر پیزو چیست و فرق اکتیو و پسیو چیست؟ ساخت بوق و ملودی با PWM روی ESP32 — با شبیه‌ساز زندهٔ داخل مرورگر، بدون نیاز به قطعهٔ واقعی.
    6. تصویر شاخص نوشته: بازر اکتیو و پسیو چه فرقی دارند؟ راهنمای تشخیص و انتخاببازر اکتیو و پسیو چه فرقی دارندبازر اکتیو نوسان‌ساز داخلی دارد و با برق ثابت بوق می‌زند؛ پسیو ساز توست و PWM می‌خواهد. چهار راه تشخیص و اینکه کدام برای پروژه‌ات درست است.
    7. تصویر شاخص نوشته: بلندگو چطور کار می‌کند؟ موتوری که هوا را می‌رقصاندبلندگو چطور کار می‌کندبلندگو یک موتور خطی است: جریان موسیقی از سیم‌پیچ می‌گذرد، نیروی مغناطیسی مخروط را می‌لرزاند و هوا موج برمی‌دارد. و برعکسش دقیقاً میکروفون است.
  4. مرحلهٔ ۴: میکروکنترلر و کد

    مغز کوچک هر ربات: انتخاب برد، اولین برنامه، و پایه‌هایی که به آن‌ها وصل می‌شوی.

    1. تصویر شاخص نوشته: میکروکنترلر چیست؟ ESP32، AVR، STM32 و آردوینو چه فرقی دارندمیکروکنترلر چیستمیکروکنترلر یک کامپیوتر کوچک تک‌تراشه برای کنترل سخت‌افزار است. فرق خانواده‌های AVR، ESP32 و STM32 با آردوینو و راه انتخاب اولین برد.
    2. تصویر شاخص نوشته: آردوینو یا ESP32؟ برای شروع کدام را انتخاب کنیمآردوینو یا ESP32کدام برد را برای شروع رباتیک بخریم؟ چهار تفاوتی که به کار تازه‌کار می‌آید، سه حالتی که آردوینو مناسب‌تر است، و نقش MicroPython در یادگیری.
    3. تصویر شاخص نوشته: آموزش آردوینو از صفر بدون خرید برد: اولین برنامه در شبیه‌سازآموزش آردوینو از صفر بدون خرید بردآموزش آردوینو به زبان ساده بدون خرید برد: setup و loop، pinMode و digitalWrite، چشمک‌زن و خواندن دکمه در شبیه‌ساز Uno، و تفاوتش با برد واقعی.
    4. تصویر شاخص نوشته: میکروپایتون چیست؟ فرق پایتون و میکروپایتونمیکروپایتون چیستمیکروپایتون نسخهٔ کوچک‌شدهٔ پایتون ۳ برای میکروکنترلرهاست. چه چیزهایی کم دارد، ماژول machine و REPL چیست و کی باید آن را به C++ ترجیح داد.
    5. تصویر شاخص نوشته: آموزش ESP32 با میکروپایتون از صفر: نصب، REPL، چشمک‌زن و دکمهآموزش ESP32 با میکروپایتون از صفرآموزش ESP32 با میکروپایتون: نصب فرم‌ور با Thonny، گفتگو با برد در REPL، اولین چشمک‌زن، فرق main.py و boot.py، خواندن دکمه و رفع خطاهای رایج.
    6. تصویر شاخص نوشته: راهنمای کاملِ پایه‌های ESP32 — کدام پایه را کجا استفاده کنم؟راهنمای کاملِ پایه‌های ESP32 — کدام پایه را کجا استفاده کنم؟کدام پایهٔ ESP32 برای دکمه، سنسور آنالوگ و WiFi امن است؟ جدول کامل پایه‌های فقط-ورودی، ADC1 و ADC2، strapping و پایه‌های ممنوع، با سه اشتباه رایج.
    7. تصویر شاخص نوشته: چرا در یادستان کدنویسی متنی یاد می‌دهیم؟چرا در یادستان کدنویسی متنی یاد می‌دهیم؟چرا یادستان به‌جای بلوک‌های کشیدنی، از قدم اول کدنویسی متنی واقعی را آموزش می‌دهد، از MicroPython در رباتیک تا HTML و CSS در وب.
  5. مرحلهٔ ۵: سنسورها و خروجی‌ها

    دکمه، پتانسیومتر، سنسور نور و فاصله برای حس کردن؛ نمایشگر، سروو و بازر برای واکنش نشان دادن.

    1. تصویر شاخص نوشته: دکمه فشاری (Pushbutton) و رازِ پایه‌ی شناوردکمه فشاری (Pushbutton) و رازِ پایه‌ی شناوردکمه فشاری (Pushbutton) چطور کار می‌کند، چرا پایه‌ی شناور خطرناک است، مقاومت pull-up/pull-down و مشکل bounce با راه‌حل debounce.
    2. تصویر شاخص نوشته: پتانسیومتر چیست و چطور ولتاژ را تنظیم می‌کند؟پتانسیومتر چیست و چطور ولتاژ را تنظیم می‌کند؟پتانسیومتر (Potentiometer) یعنی یک تقسیم‌کنندهٔ ولتاژِ قابل‌تنظیم؛ ولتاژ wiper برابر Vcc ضربدر موقعیت است. کاربرد در ولوم، دیمر و جوی‌استیک — با شبیه‌ساز.
    3. تصویر شاخص نوشته: مقاومت نوری (LDR) چیست و چطور نور را حس می‌کند؟مقاومت نوری (LDR) چیست و چطور نور را حس می‌کند؟مقاومت نوری LDR (Photoresistor) چطور با زیاد شدن نور مقاومتش کم می‌شود و چرا برای حس‌کردن نور یک تقسیم ولتاژ می‌سازد — با شبیه‌ساز و کد MicroPython.
    4. تصویر شاخص نوشته: سنسور فاصله اولتراسونیک HC-SR04 چطور فاصله را می‌سنجد؟سنسور فاصله اولتراسونیک HC-SR04 چطور فاصله را می‌سنجد؟سنسور فاصله اولتراسونیک HC-SR04 با فرستادن صدای فراصوت و اندازه‌گیری زمان اکو فاصله را حساب می‌کند؛ سرعت صوت، فرمول تقسیم بر ۵۸ و کاربردهای واقعی.
    5. تصویر شاخص نوشته: I2C چیست و چرا با دو سیم می‌شود ده قطعه را وصل کردI2C چیست و چرا با دو سیم می‌شود ده قطعه را وصل کردبا I2C چند سنسور و نمایشگر روی همان دو سیم SDA و SCL می‌نشینند. آدرس‌ها، اسکن باس در MicroPython، نقش pull-up، و چهار خرابی رایج با نشانه و راه‌حل.
    6. تصویر شاخص نوشته: نمایشگر OLED (SSD1306) چطور تصویر می‌سازد؟نمایشگر OLED (SSD1306) چطور تصویر می‌سازد؟نمایشگر OLED (SSD1306) چطور با نور خودِ هر پیکسل تصویر می‌سازد، چرا با I²C و آدرس 0x3C کار می‌کند و الگوی framebuffer تا show چیست.
    7. تصویر شاخص نوشته: سروو موتور (Servo) چطور دقیقاً به یک زاویه می‌رود؟سروو موتور (Servo) چطور دقیقاً به یک زاویه می‌رود؟سروو موتور (Servo Motor) از موتور DC، گیربکس، پتانسیومتر بازخورد و مدار کنترل ساخته شده؛ چطور عرض پالس زاویه را تعیین می‌کند و کجاها به کار می‌رود.
    8. تصویر شاخص نوشته: با بازر پیزو ملودی بساز: نت‌ها، فرکانس‌ها و کدبا بازر پیزو ملودی بسازهر نت یک فرکانس است: لا = ۴۴۰ هرتز (ISO 16). جدول فرکانس نت‌ها، کد کامل MicroPython برای پخش ملودی با بازر پیزو، و اجرای زنده در شبیه‌ساز.
  6. مرحلهٔ ۶: ساختن

    همه‌چیز کنار هم: یک ربات واقعی، چند پروژهٔ کوچک، و وصل کردن هوش مصنوعی به برد.

    1. تصویر شاخص نوشته: آموزش رباتیک در خانه برای نوجوانان: از کجا شروع کنیمآموزش رباتیک در خانه برای نوجوانانراهنمای عملی والدین و نوجوانان برای شروع رباتیک در خانه: چه چیزی بخرند، ایمنی، چرا کدنویسی متنی، و مسیر یک‌ماههٔ اول با شبیه‌ساز و ESP32.
    2. تصویر شاخص نوشته: آموزش ساخت ربات: اولین ربات واقعی با ESP32، قطعه‌ها، سیم‌کشی و کد کاملآموزش ساخت رباتآموزش ساخت ربات واقعی که از مانع دوری می‌کند: فهرست صادقانهٔ قطعه‌ها، سیم‌کشی، کد کامل MicroPython و دلیل هر تصمیم، از درایور موتور تا تغذیهٔ جدا.
    3. تصویر شاخص نوشته: آموزش ساخت پنل خورشیدی کوچک و پنکهٔ خورشیدی: عددهای واقعی با قانون اهمآموزش ساخت پنل خورشیدی کوچک و پنکهٔ خورشیدیآموزش ساخت پنل خورشیدی کوچک و پنکهٔ خورشیدی با دو پنل آماده: سیم‌کشی سری، اندازه‌گیری، حساب ولتاژ و جریان با قانون اهم، و دلیل خاموش‌شدن زیر ابر.
    4. تصویر شاخص نوشته: وصل‌کردن یک مدل زبانی به آردوینو و ESP32: معماری، ایمنی و هزینهوصل‌کردن یک مدل زبانی به آردوینو و ESP32چرا مدل روی برد اجرا نمی‌شود، سه الگوی درستِ وصل‌کردن، و انضباطی که نمی‌گذارد یک عددِ اشتباهِ مدل به سخت‌افزار برسد — با کد، عدد و یک پروژهٔ کاملِ قابلِ ساخت.

بعد از این راهنما: یادگیری کامل و پیوسته

نوشته‌ها هر موضوع را جدا توضیح می‌دهند. خودآموزها همین مسیر را فصل‌به‌فصل، با تمرین و پروژه، کامل می‌کنند.