تصویر شاخص نوشته: موج سینوسی و موج مربعی چه فرقی دارند؟

موج سینوسی و موج مربعی چه فرقی دارند؟

۲۰ شهریور ۱۴۰۵ مبانی الکترونیک

دو موج را روی صفحهٔ یک اسیلوسکوپ بگذار: یکی مثل موجِ دریا نرم بالا و پایین می‌رود، دیگری مثل پله‌های نردبان — تخت، پرش، تخت، پرش. موج سینوسی و موج مربعی. هر دو می‌توانند یک فرکانس داشته باشند، هر دو می‌توانند یک دامنه داشته باشند — و با این حال دو شخصیتِ کاملاً متفاوت‌اند: یکی صدای نرمِ فلوت است، دیگری وِزوِزِ تیزِ زنگِ الکترونیکی.

این نوشته می‌گوید این دو موج از کجا می‌آیند، چرا این‌قدر متفاوت به گوش می‌رسند، و کدام‌یک زبانِ مادریِ کدام دستگاه است.

سینوسی: موجِ طبیعت

موج سینوسی «نرم‌ترین» تغییرِ ممکن است: مقدارش پیوسته و بدونِ هیچ پرشی بین بیشینه و کمینه نوسان می‌کند. شکل‌های طبیعیِ نوسان — پاندول، فنر، تارِ مرتعش، ولتاژِ ژنراتورِ برق — همه به همین شکل نزدیک‌اند، و دلیلش هندسه است: حرکتِ یکنواختِ دایره‌ای، وقتی فقط سایه‌ی عمودی‌اش را ببینی، دقیقاً سینوسی است. برقِ ۵۰ هرتزیِ پریزِ خانه هم سینوسی است، چون از چرخشِ یکنواختِ ژنراتور می‌آید — سایهٔ همان دایره.

خاصیتِ ویژه‌ی سینوسی که آن را «واحدِ پول» دنیای موج‌ها کرده: خالص است. فقط و فقط یک فرکانس در آن هست، بدون هیچ چاشنی.

مربعی: موجِ ماشین

موج مربعی زبانِ مادریِ مدارهای دیجیتال است، چون دیجیتال فقط دو حالت دارد: روشن و خاموش. پایه‌ای که مرتب بین ۰ و ۳٫۳ ولت کلید می‌خورد، موج مربعی می‌سازد — همان کاری که PWM می‌کند و همان موجی که بازر با آن نت می‌خواند. ساختنش برای میکروکنترلر تقریباً مجانی است؛ ساختنِ سینوسیِ تمیز، برعکس، مدارِ اضافه می‌خواهد.

پس تفاوتِ اول، شناسنامه‌ای است: سینوسی موجِ چرخش و ارتعاشِ پیوسته است؛ مربعی موجِ کلیدزنی.

چرا صدایشان زمین تا آسمان فرق دارد؟

حالا نکتهٔ عمیقِ ماجرا. ریاضی‌دانی فرانسوی به نامِ فوریه نشان داد که هر موجِ تکرارشونده را می‌شود به صورت جمعِ موج‌های سینوسیِ خالص نوشت — این قضیه ستونِ کلِ پردازشِ سیگنالِ امروزی است، از MP3 تا JPEG.

از این عینک که نگاه کنی:

سینوسیِ ۴۴۰Hz مربعیِ ۴۴۰Hz
ترکیب فقط ۴۴۰ ۴۴۰ + ۳×۴۴۰ + ۵×۴۴۰ + ۷×۴۴۰ + …
به گوش نرم، «گرد»، شبیه سوت/فلوت تیز، «الکترونیکی»، پُر

موجِ مربعی در واقع یک سینوسیِ پایه است به‌اضافهٔ بی‌نهایت «هارمونیکِ فرد» (فرکانس‌های ۳ و ۵ و ۷ برابر، با سهم‌های کوچک‌شونده). آن لبه‌های تیزِ پرش، دقیقاً محصولِ همین مهمان‌های اضافه‌اند. گوشِ تو تحلیلگرِ فوریهٔ زنده است: «رنگِ صدا»یی که بین فلوت و زنگِ در تشخیص می‌دهی، همان شنیدنِ ترکیبِ هارمونیک‌هاست — دو صدا با یک نتِ پایه، ولی با دستورپختِ متفاوت.

این توضیح یک پیش‌بینیِ آزمودنی هم می‌دهد (سندِ ادعا): اگر هارمونیک‌های بالای موجِ مربعی را فیلتر کنی، باید به‌تدریج شبیهِ سینوسی شود — و در عمل دقیقاً همین می‌شود؛ فیلترِ پایین‌گذر، لبه‌های تیز را «گرد» می‌کند.

در جعبه‌ابزارِ یک سازنده

  • کلاک و ارتباطاتِ دیجیتال: مربعی. هر ضربِ پردازنده، هر بیتِ روی سیم، یک پله‌ی این موج است.
  • صوت و رادیو: سینوسی مبنا است؛ سیگنال‌های واقعی ترکیبی از سینوسی‌ها.
  • بازر و افکت‌های چیپ‌تیون: مربعی — و صدای «بازی‌های قدیمی» دقیقاً امضای همین موج است.
  • تولید صدای نرم از دیجیتال: موج مربعیِ سریع + فیلتر = تقریبی از سینوسی؛ اساسِ بسیاری از خروجی‌های صوتیِ ارزان همین ترفند است.

جمع‌بندی: سینوسی یعنی یک فرکانسِ خالص و پیوسته — موجِ طبیعت و چرخش؛ مربعی یعنی کلیدزنیِ دوحالته — موجِ دیجیتال — که در باطن، جمعِ بی‌پایانی از سینوسی‌های فرد است. یک نتِ واحد، دو دستورپخت؛ و گوشِ تو، بدونِ هیچ فرمولی، فرقِ دستورپخت‌ها را همیشه شنیده است.

اگر می‌خواهی این موضوع را کامل یاد بگیری

خودآموز آیرو

خودآموز رباتیک

خودآموز رباتیک برای ۱۲ تا ۱۵ ساله‌ها: از اولین LED تا ربات متصل به هوش مصنوعی، با ESP32 و MicroPython.

  • ۵ ترم
  • ۵۶ فصل
  • همهٔ فصل‌ها رایگان

برای خواندن بدون اینترنت

خودآموز دانلودی آیرو

PDF، EPUB، MOBI · ۱۰۹۳ صفحه

۳۹۹٬۰۰۰ تومان

دیدن نسخهٔ دانلودی

قدم بعدی