علوم پنجم دبستان · آزمون آزمایشی
آزمون نوبت دوم علوم پنجم دبستان
این آزمون، با سه نمونهٔ ۲۰ سؤالی، مثل امتحان نوبت دوم خرداد، کل کتاب علوم پنجم دبستان را میسنجد؛ حدود ۷۰ درصد سؤالها از نیمهٔ دوم کتاباند: چه خبر؟ (۲)، کارها آسان میشود (۱) و (۲)، خاک با ارزش، بکارید و بخورید، از ریشه تا برگ، و بقیه از درسهای ۱ تا ۶. زمانسنج را روشن کن، اول خودت فکر کن و جواب بده و تا آخر سراغ پاسخها نرو؛ بعد توضیح هر سؤال و نمرهٔ هر درس را ببین. اگر معلمت بخشی از کتاب را از محدودهٔ امتحان حذف کرده، سؤالهای همان درسها را ملاک بگیر.
از این فصلها: فصل ۱، زنگ علوم؛ فصل ۲، مادّه تغییر میکند؛ فصل ۳، رنگینکمان؛ فصل ۴، برگی از تاریخ زمین؛ فصل ۵، حرکت بدن؛ فصل ۶، چه خبر؟ (۱)؛ فصل ۷، چه خبر؟ (۲)؛ فصل ۸، کارها آسان میشود (۱)؛ فصل ۹، کارها آسان میشود (۲)؛ فصل ۱۰، خاک با ارزش؛ فصل ۱۱، بکارید و بخورید؛ فصل ۱۲، از ریشه تا برگ
آزمون نوبت دوم
۲۰ سؤال از ۱۲ فصل، undefined دقیقه؛ ۳ نمونه.
سؤالها و پاسخنامه
اگر میخواهی آزمون را زماندار بزنی، همان بالا شروعش کن؛ اینجا همهٔ سؤالها را با پاسخ و توضیح میبینی. نمونهها: نمونهٔ ۱، نمونهٔ ۲، نمونهٔ ۳.
نمونهٔ ۱ ۲۰ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱در جدول، زمان فرود فرفره در سه بار تکرار ۴، ۴ و ۹ ثانیه شده است. بهتر است چه کار کنیم؟
فصل ۱: زنگ علوم
- آزمایش را چند بار دیگر تکرار کنیم (پاسخ درست)
- فقط عدد بزرگتر، یعنی ۹، را قبول کنیم
- پیشبینی را بهجای عددها بنویسیم
اگر عددها به هم نزدیک باشند به آنها اطمینان میکنیم، ولی وقتی یکی خیلی فرق دارد باید دوباره آزمایش کنیم؛ شاید رها کردن فرفره یا زمانگیری درست انجام نشده است. انتخاب عدد دلخواه یا نوشتن پیشبینی بهجای نتیجه، کار علمی نیست.
سؤال ۲شکر در آب حل شد و دیگر دیده نمیشود. کدام راه نشان میدهد شکر از بین نرفته است؟
فصل ۲: مادّه تغییر میکند
- چون دیده نمیشود، بگوییم نابود شده است
- فرض کنیم همهٔ شکر به گاز تبدیل شده است
- آب را با یک بزرگتر بخار کنیم تا شکر بماند (پاسخ درست)
حل شدن شکر یک تغییر فیزیکی است: جنس شکر عوض نمیشود و فقط ذرّههایش در آب پخش میشوند. وقتی آب بخار شود، شکر دوباره دیده میشود. چیزی که دیده نمیشود لزوماً از بین نرفته است.
سؤال ۳بعد از یک بارش کوتاه، آسمان آفتابی شده است. برای دیدن رنگینکمان کجا بایستیم؟
فصل ۳: رنگینکمان
- رو به خورشید و پشت به قطرههای آب
- پشت به خورشید و رو به قطرههای آب (پاسخ درست)
- جایی که آسمان صاف و بیابر است
نور از پشت هر ذرّهٔ آب برمیگردد، برای همین رنگینکمان را با پشت به خورشید میبینیم. رنگینکمان هم به ذرّههای آب نیاز دارد و هم به نور خورشید؛ در آسمان صاف و بیقطره رنگینکمانی نیست. هرگز به خورشید نگاه نکن.
سؤال ۴در دامنهٔ یک کوه، میان لایههای سنگ، فسیل صدف پیدا شده است. این فسیل چه چیزی را نشان میدهد؟
فصل ۴: برگی از تاریخ زمین
- آنجا همیشه خشکی بوده است
- آنجا در گذشته آب بوده است (پاسخ درست)
- صدفها از آسمان روی کوه افتادهاند
فسیل صدف یا ماهی نشان میدهد که آنجا در گذشته آب بوده است. فسیلها در لایههای رسوبی ماندهٔ جانورانی هستند که در همانجا زندگی میکردهاند.
سؤال ۵نخاع در کدام قسمت بدن قرار دارد؟
فصل ۵: حرکت بدن
- درون ستون مهرهها (پاسخ درست)
- درون جمجمه
- درون قفسهٔ سینه کنار قلب
نخاع درون ستون مهرهها قرار دارد و به مغز در کنترل بدن کمک میکند. مغز درون جمجمه است و قلب و ششها درون قفسهٔ سینه.
سؤال ۶صدای یک زنگ از لالهٔ گوش وارد میشود و به پردهٔ گوش میرسد. بعد از لرزیدن پردهٔ گوش، لرزش به کجا میرسد؟
فصل ۶: چه خبر؟ (۱)
- عصب شنوایی
- مجرای شنوایی
- استخوانهای کوچک گوش (پاسخ درست)
مسیر صدا: لالهٔ گوش، مجرای شنوایی، پردهٔ گوش، استخوانهای کوچک گوش، بخش حلزونیشکل، عصب شنوایی و مغز. مجرای شنوایی پیش از پردهٔ گوش است و عصب شنوایی بعد از بخش حلزونیشکل.
سؤال ۷یک دانشآموز میگوید: «شیرینی را فقط با نوک زبان حس میکنیم.» نظر تو چیست؟
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
- درست است، هر مزه فقط یک جای زبان را دارد
- نه، مزه را فقط با ته زبان حس میکنیم
- نه، مزهها تقریباً در همهٔ زبان حس میشوند (پاسخ درست)
زبان پر از برجستگیهای ریز است که مزه را دریافت میکنند و مزهها تقریباً در همهٔ جاهای زبان حس میشوند. غذا با بزاق مخلوط میشود، ذرّههایش حل میشوند و عصب چشایی پیام را به مغز میبرد.
سؤال ۸هر مورد را به توضیح درستش وصل کن.
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
جفتهای درست:- چشیدن ← برجستگیهای ریز زبان مزه را دریافت میکنند
- بوییدن ← سلّولهای گیرندهٔ بو در بالای بینی
- لمس کردن ← گیرندههایی در پوست سرما، گرما و لمس را حس میکنند
- نوک انگشت ← گیرندهٔ بیشتری دارد و حساستر از پشت دست است
برای هر حس، گیرندهها جای خودشان را دارند: برجستگیهای زبان برای مزه، سلّولهای بالای بینی برای بو و گیرندههای پوست برای لمس. نوک انگشت گیرندهٔ بیشتری دارد، برای همین از پشت دست حساستر است.
سؤال ۹روی یک خطکش در تعادل، ۳ سکه در فاصلهٔ ۸ سانتیمتری تکیهگاه گذاشتهایم. در سمت دیگر ۲ سکه میگذاریم. برای تعادل، آنها را در چند سانتیمتری تکیهگاه بگذاریم؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
پاسخ: 12cm
برای هر سمت «تعداد × فاصله» را حساب میکنیم: سمت اول ۳ × ۸ = ۲۴ است. سمت دوم هم باید ۲۴ شود: ۲ × ؟ = ۲۴ پس فاصله ۱۲ سانتیمتر است. جسم سبکتر را باید دورتر گذاشت.
سؤال ۱۰موچین هم یک اهرم است: در آن نیرو بین جسم و تکیهگاه است. این اهرم برای ما چه میکند؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
- حتماً نیروی لازم را کم میکند، چون هر اهرمی همین کار را میکند
- نیروی لازم را کم نمیکند ولی گرفتن را دقیق و راحت میکند (پاسخ درست)
- جرم جسم را کم میکند
اهرم جرم را کم نمیکند، و فقط وقتی جسم به تکیهگاه نزدیکتر باشد نیروی کمتری لازم است. در اهرمهایی که نیرو بین جسم و تکیهگاه است (موچین، انبر آشپزخانه) نیرو کم نمیشود، ولی گرفتن چیزهای کوچک دقیقتر میشود.
سؤال ۱۱هر وسیله را به جای تکیهگاهش وصل کن.
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
جفتهای درست:- قیچی ← تکیهگاه بین جسم و نیرو
- گردوشکن ← جسم بین تکیهگاه و نیرو
- موچین ← نیرو بین جسم و تکیهگاه
در قیچی تکیهگاه (پیچ وسط) میان جسم و دست است. در گردوشکن گردو بین تکیهگاه (لولا) و دست قرار دارد. در موچین دست در وسط است، یعنی نیرو بین جسم و تکیهگاه.
سؤال ۱۲پرچمی را با یک قرقرهٔ ثابت بالا میبریم. کدام جمله درست است؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- فقط جهت نیرو را عوض میکند (پاسخ درست)
- نیروی لازم را نصف میکند
- راه را بلندتر و نیرو را کمتر میکند
قرقرهٔ ثابت نه نیرو را کم میکند و نه راه را بلندتر میکند؛ فقط جهت نیرو را عوض میکند. اگر طناب را چند سانتیمتر پایین بکشی، بار همانقدر بالا میرود.
سؤال ۱۳با یک قرقرهٔ ثابت، باری را ۴۵ سانتیمتر بالا میبریم. چند سانتیمتر از طناب را باید پایین بکشیم؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
پاسخ: 45cm
در قرقرهٔ ثابت، طول طنابی که پایین میآید با ارتفاعی که بار بالا میرود برابر است: ۴۵ سانتیمتر. چون نیرو کم نشده، راه هم بلندتر نمیشود.
سؤال ۱۴یک بار را با دو تخته به یک ارتفاع میبریم: تختهٔ کوتاهتر و تندتر، و تختهٔ بلندتر و ملایمتر. روی تختهٔ بلندتر چه میشود؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- نیروی کمتری لازم است ولی راه بلندتر میشود (پاسخ درست)
- نیروی کمتری لازم است و راه هم کوتاهتر میشود
- نیروی بیشتری لازم است و راه بلندتر میشود
سطح شیبدار کار را آسان میکند، نه کمتر: هر جا نیرو کمتر شود، راه بلندتر میشود. شیب ملایمتر یعنی راه بلندتر و نیروی کمتر. هیچ ماشین سادهٔ ما هم نیرو را کم و هم راه را کوتاه نمیکند.
سؤال ۱۵ساخته شدن هر ۱ سانتیمتر خاک حدود ۲۰۰ سال طول میکشد. ساخته شدن ۴ سانتیمتر خاک حدود چند سال طول میکشد؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
پاسخ: 800سال
هر سانتیمتر ۲۰۰ سال است، پس ۴ سانتیمتر: ۴ × ۲۰۰ = ۸۰۰ سال. برای همین فرسایش خاک خیلی بد است: چیزی که در صدها سال ساخته شده، با باد و آب خیلی زودتر میرود.
سؤال ۱۶آب در شکاف یک سنگ یخ میزند و پس از مدتی سنگ ترک میخورد. دلیل آن چیست؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
- یخ سنگ را در خود حل میکند
- سرما بهتنهایی سنگ را میشکند، بیآنکه حجم آب تغییر کند
- یخ از آب فضای بیشتری میگیرد و سنگ را میشکافد (پاسخ درست)
آب وقتی یخ میزند فضای بیشتری میگیرد و از دو طرف به دیوارهٔ شکاف فشار میآورد. تکرار یخ زدن و آب شدن در طول سالها سنگ را خرد و خاک میسازد. یخ سنگ را حل نمیکند.
سؤال ۱۷ریشهٔ یک نهال در باغچه از خاک اطراف خود چه چیزی را جذب میکند؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
- ذرّههای خاک را بهعنوان غذا
- آب و مواد محلول در آب را (پاسخ درست)
- نور خورشید را
ریشه آب و مواد محلول در آن را از خاک جذب میکند؛ گیاه خاک را نمیخورد. نور و هوا را هم از جاهای دیگر میگیرد، نه از خاک.
سؤال ۱۸ارتفاع چهار نهال بعد از دو هفته ۸، ۱۰، ۱۱ و ۷ سانتیمتر است. میانگین ارتفاع نهالها چند سانتیمتر است؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
پاسخ: 9cm
میانگین = جمع ÷ تعداد. جمع: ۸ + ۱۰ + ۱۱ + ۷ = ۳۶ و تعداد ۴ است، پس ۳۶ ÷ ۴ = ۹ سانتیمتر. بررسی: ۴ نهال با میانگین ۹ در مجموع ۳۶ سانتیمتر ارتفاع دارند.
سؤال ۱۹راه آبی را که از خاک به برگ میرسد به ترتیب بچین.
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
ترتیب درست:- آب و مواد محلول در خاکاند
- تارهای کشندهٔ ریشه آنها را جذب میکنند
- آب از آوندهای ساقه بالا میرود
- آب به رگبرگها میرسد
مسیر آب: خاک، تار کشنده، ریشه، ساقه (آوند)، برگ (رگبرگ). تارهای کشنده آب را جذب میکنند و آوندها مثل لولههای باریک آن را بالا میبرند. رگبرگها آوندهای خود برگاند.
سؤال ۲۰کدام جمله دربارهٔ روزنههای برگ درست است؟
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
- گیاه تنفس نمیکند و روزنهها فقط برای آباند
- هوا از روزنهها وارد برگ میشود و گیاه تنفس میکند (پاسخ درست)
- روزنهها فقط روی ریشهٔ گیاه هستند
روزنهها سوراخهای بسیار ریز برگاند (بیشترشان پشت برگ) و هوا از آنها وارد میشود. گیاه هم مثل جانوران تنفس میکند: اکسیژن میگیرد و کربندیاکسید را دفع میکند.
نمونهٔ ۲ ۲۰ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱در آزمایشی میخواهیم اثر «تعداد گیرهها» را بر زمان فرود فرفره بسنجیم. کدام را باید عمداً تغییر دهیم؟
فصل ۱: زنگ علوم
- پهنای بال فرفره
- تعداد گیرهها (پاسخ درست)
- ارتفاعی که فرفره از آن رها میشود
فقط چیزی را که میخواهیم اثرش را بفهمیم، یعنی تعداد گیرهها، عوض میکنیم. پهنای بال و ارتفاع رها کردن باید برای همهٔ فرفرهها یکی بماند.
سؤال ۲غذا را در یخچال میگذاریم تا دیرتر خراب شود. دلیل درست کدام است؟
فصل ۲: مادّه تغییر میکند
- سرما غذا را به مادّهای تبدیل میکند که هرگز خراب نمیشود
- سرما تغییرهای شیمیاییای را که غذا را خراب میکنند کُند میکند (پاسخ درست)
- سرما جلوی هر تغییری را برای همیشه کاملاً میگیرد
خراب شدن غذا تغییر شیمیایی است و سرما آن را کُند میکند، نه اینکه کاملاً متوقف کند. غذایی که خراب شده را حتی بعد از سرد کردن هم نباید خورد.
سؤال ۳ذرّهبین نوشتهای ریز را بزرگتر نشان میدهد. کدام توضیح درست است؟
فصل ۳: رنگینکمان
- ذرّهبین مسیر نور را طوری عوض میکند که چشم ما نوشته را بزرگتر میبیند (پاسخ درست)
- ذرّهبین حرفهای روی کاغذ را واقعاً بزرگ میکند
- ذرّهبین نور اضافه میکند تا حرفها پهن شوند
ذرّهبین خودِ جسم را بزرگ نمیکند؛ فقط مسیر نور را کج میکند. به همین دلیل چشم ما تصویر بزرگتری از آن میبیند.
سؤال ۴ردپای جانوری در گِل نرم مانده و بعد از زمانی بسیار طولانی گِل سنگ شده است. به این اثر چه میگوییم؟
فصل ۴: برگی از تاریخ زمین
- لایهٔ رسوبی
- فسیل (پاسخ درست)
- رمزگشایی
باقیماندهها و آثار جانوران که سالها بعد در سنگ میمانند فسیلاند و ردپا هم میتواند فسیل شود. لایهٔ رسوبی خودِ نوار سنگ است و رمزگشایی یعنی خواندن نشانهها.
سؤال ۵کدام کار برای سلامت ستون مهرهها بهتر است؟
فصل ۵: حرکت بدن
- حمل کیف سنگین همیشه روی یک شانه
- خمیده نشستن پشت میز تا خسته نشویم
- گذاشتن کیف سبک روی هر دو شانه (پاسخ درست)
وزن کیف سبک روی دو شانه یکسان پخش میشود و ستون مهرهها را خسته و خمیده نمیکند. صاف نشستن هم برای همین مهم است.
سؤال ۶پلک زدن چه کمکی به چشم میکند؟
فصل ۶: چه خبر؟ (۱)
- نور بیشتری وارد چشم میکند
- اشک را روی چشم پخش میکند و سطح آن را مرطوب نگه میدارد (پاسخ درست)
- تصویر را روی شبکیه تیزتر میکند
هر بار که پلک میزنیم اشک روی چشم پخش میشود و آن را مرطوب نگه میدارد و پلکها گرد و خاک را هم دور میکنند. تنظیم نور کار مردمک است، نه پلک.
سؤال ۷کدام جمله دربارهٔ چشیدن درست است؟
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
- ذرّههای غذا باید در بزاق حل شوند تا به برجستگیهای زبان برسند (پاسخ درست)
- غذای خشک و بدون بزاق مزهٔ روشنتری دارد
- برجستگیهای زبان مزه را مستقیم به معده میفرستند
ذرّههای غذا در بزاق حل میشوند و به برجستگیهای زبان میرسند. بعد عصب چشایی پیام را به مغز میبرد، نه به معده.
سؤال ۸با ۱ برگ نعنا بو از فاصلهٔ ۲۰ سانتیمتر حس شد و با ۳ برگ از فاصلهٔ ۵۰ سانتیمتر. بوی ۳ برگ از چند سانتیمتر دورتر حس شد؟
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
پاسخ: 30سانتیمتر
برای «چقدر دورتر؟» اختلاف را حساب میکنیم: ۵۰ − ۲۰ = ۳۰ سانتیمتر. ذرّههای بودار بیشتر، تا فاصلهٔ بیشتری پخش میشوند.
سؤال ۹روی یک خطکش در تعادل، ۴ سکه در فاصلهٔ ۶ سانتیمتری تکیهگاه گذاشتهایم. در سمت دیگر ۳ سکه میگذاریم. آنها باید در چند سانتیمتری تکیهگاه باشند تا خطکش در تعادل بماند؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
پاسخ: 8سانتیمتر
عدد هر سمت برابر است با تعداد سکه × فاصله: ۴ × ۶ = ۲۴. برای سمت دیگر ۳ × فاصله = ۲۴، پس فاصله ۸ سانتیمتر است.
سؤال ۱۰کدام جمله دربارهٔ اهرم درست است؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
- اهرم جسم را واقعاً سبکتر میکند
- اهرم همیشه نیروی لازم را کمتر میکند
- اهرم جرم جسم را کم نمیکند، فقط کار را آسانتر یا دقیقتر میکند (پاسخ درست)
جسم همانقدر جرم دارد و فقط راه بهکار بردن نیرو عوض میشود. در اهرمهایی مثل موچین نیرو کمتر نمیشود، ولی گرفتن چیز ریز دقیقتر میشود.
سؤال ۱۱هر وسیله را به گروه اهرمش وصل کن.
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
جفتهای درست:- گردوشکن ← جسم بین تکیهگاه و نیرو است
- الاکلنگ ← تکیهگاه بین جسم و نیرو است
- موچین ← نیرو بین جسم و تکیهگاه است
در الاکلنگ تکیهگاه وسط است و در گردوشکن گردو میان تکیهگاه و دست قرار دارد. در موچین دست بین تکیهگاه و نوک آن فشار میآورد.
سؤال ۱۲کدام جمله دربارهٔ پیچ درست است؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- پیچ نوعی قرقره است
- پیچ نیروی لازم را زیاد و راه را کوتاه میکند
- شیار پیچ مثل یک سطح شیبدار است که دور میله پیچیدهاند (پاسخ درست)
شیار پیچ مانند رمپی کوچک و پیچیده دور میله است. برای چند دور چرخاندن، پیچ فقط کمی جلو میرود؛ یعنی راه بلند است و نیروی لازم کم میشود.
سؤال ۱۳کدام گُوِه با همان نیرو بیشتر در چوب فرو میرود؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- گُوِهای با لبهٔ نازکتر (پاسخ درست)
- گُوِهای با نوک کُندتر
- گُوِهای با لبهٔ ضخیمتر
هرچه لبهٔ گُوِه نازکتر باشد، همان نیرو بیشتر در جسم فرو میرود. به همین دلیل میخ نوکتیز را راحتتر میکوبیم.
سؤال ۱۴جعبهای را روی تختهای به طول ۲۰۰ سانتیمتر بالا میکشیم تا به سکویی به ارتفاع ۴۰ سانتیمتر برسد. راهی که جعبه روی تخته میرود چند برابر ارتفاع سکوست؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
پاسخ: 5برابر
برای مقایسه تقسیم میکنیم: ۲۰۰ ÷ ۴۰ = ۵. نیرو کمتر میشود، ولی در عوض راه ۵ برابر ارتفاع است.
سؤال ۱۵کدام کار فرسایش خاک را کم میکند؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
- قطع کردن درختها
- کاشتن گیاه و درخت (پاسخ درست)
- چراندن بیش از اندازهٔ دام
ریشهٔ گیاهان خاک را نگه میدارد و برگها از ضربهٔ مستقیم باران جلوگیری میکنند. قطع درخت و چرای زیاد گیاهان را از بین میبرد و فرسایش را بیشتر میکند.
سؤال ۱۶کدام خاک آب را کند عبور میدهد و آب بیشتری در خود نگه میدارد؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
- ماسه
- خاک رس (پاسخ درست)
- خاک باغچه
ذرّههای خاک رس بسیار ریزند و فضای کمی میانشان هست، پس آب کند رد میشود. در ماسه ذرّهها درشتاند و آب زود نفوذ میکند.
سؤال ۱۷دو گلدان دانهٔ یکسان دارند. یکی کنار پنجره و دیگری در کمد تاریک است و هر دو هر روز آب میگیرند. چه تفاوتی پیدا میکنند؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
- گلدان کمد سبزتر میشود چون آب بیشتری میماند
- هر دو یکجور رشد میکنند چون آبشان یکی است
- گلدان کمد برگهایش زرد و کمرنگ میشود و پس از مدتی از بین میرود (پاسخ درست)
گیاه برای رشد فقط به آب نیاز ندارد؛ بدون نور برگهایش زرد میشوند و گیاه از بین میرود. آب و خاک یکسان این تفاوت را جبران نمیکنند.
سؤال ۱۸ارتفاع پنج نهال بعد از دو هفته ۶، ۸، ۹، ۱۰ و ۷ سانتیمتر است. میانگین ارتفاع نهالها چند سانتیمتر است؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
پاسخ: 8سانتیمتر
میانگین یعنی جمع را بر تعداد تقسیم کنیم: ۶ + ۸ + ۹ + ۱۰ + ۷ = ۴۰ و ۴۰ ÷ ۵ = ۸ سانتیمتر.
سؤال ۱۹اگر تارهای کشندهٔ ریشه آسیب ببینند چه میشود؟
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
- گیاه نمیتواند آب و مواد محلول را خوب از خاک بگیرد و رشدش کم یا متوقف میشود (پاسخ درست)
- گیاه هوای بیشتری از روزنهها میگیرد و بهتر رشد میکند
- آوندها کار تارها را میکنند و چیزی تغییر نمیکند
تارهای کشنده آب و مواد محلول را از خاک میگیرند و بدون آنها گیاه جای دیگری برای گرفتن آب ندارد. آوندها فقط آب را در گیاه جابهجا میکنند.
سؤال ۲۰هر بخش گیاه را به کارش وصل کن.
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
جفتهای درست:- ریشه ← آب و مواد را از خاک میگیرد
- آوند ← لولهٔ باریکی که آب و مواد را در گیاه بالا میبرد
- روزنه ← سوراخ ریز برگ برای ورود و خروج هوا
- رگبرگ ← آوندهای درون برگ
ریشه آب را میگیرد، آوندها آن را به ساقه و برگ میرسانند و رگبرگ همان آوندهای برگ است. هوا از روزنههای ریز برگ وارد و خارج میشود.
نمونهٔ ۳ ۲۰ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱زهرا پیشبینی کرده بود گیرهٔ بیشتر فرفره را دیرتر به زمین میرساند، ولی در سه بار آزمایش فرفرهٔ دوگیرهای زودتر رسید. زهرا چه کند؟
فصل ۱: زنگ علوم
- فقط عددهایی را ثبت کند که با پیشبینی او میخواند
- نتیجه را از آزمایش بپذیرد و بنویسد که گیرهٔ بیشتر فرفره را زودتر میرساند (پاسخ درست)
- بگوید آزمایش غلط بوده، چون پیشبینی او درست است
دانشمند نتیجه را از آزمایش میپذیرد، نه از حدس خودش. اینکه نتیجه با پیشبینی نخواند اشکالی ندارد و خودش درس تازهای است.
سؤال ۲چرا پختن تخممرغ تغییر شیمیایی است؟
فصل ۲: مادّه تغییر میکند
- مزه و بوی تازه پیدا میکند و دیگر نمیشود آن را دوباره خام کرد (پاسخ درست)
- چون تخممرغ در آب فرو میرود
- چون حالت تخممرغ از جامد به مایع عوض میشود
پخته شدن مادّهٔ تازهای با ویژگیهای دیگر میسازد و راه برگشت ندارد. نشانههای تغییر شیمیایی رنگ، بو، مزه یا گاز تازه و برگشتناپذیریاند.
سؤال ۳چرا نباید نور خورشید را با ذرّهبین روی کاغذ، لباس یا پوست بیندازیم؟
فصل ۳: رنگینکمان
- چون ذرّهبین خراب میشود
- چون نور از ذرّهبین رنگینکمان میسازد و چشم را میزند
- چون نور در کانون جمع میشود و آنجا خیلی گرم و روشن است (پاسخ درست)
عدسی پرتوهای نور را در کانون به هم میرساند و آن نقطه میتواند چیزی را داغ کند. برای همین هرگز نور خورشید را با ذرّهبین روی چیزی یا کسی نمیاندازیم.
سؤال ۴هر نشانه را به آنچه از آن میفهمیم وصل کن.
فصل ۴: برگی از تاریخ زمین
جفتهای درست:- ردپا ← جانور چطور راه میرفته است
- دندان یا استخوان ← غذا و شکل بدن جانور
- فسیل صدف یا ماهی ← جایی که پیدا شده روزی آب بوده است
- فسیل برگ ← نوع گیاهانی که آنجا میرستند
زمینشناسها از هر نشانه چیز دیگری میخوانند: ردپا حرکت، دندان و استخوان غذا و بدن، صدف و ماهی آب، و برگ گیاهان گذشته را نشان میدهد.
سؤال ۵عصبها در بدن چه کاری میکنند؟
فصل ۵: حرکت بدن
- بدن را روی پا نگه میدارند
- خون را در رگها میچرخانند
- فرمان مغز را به ماهیچهها و پیام چشم و گوش را به مغز میرسانند (پاسخ درست)
عصبها مثل سیم، مغز و نخاع را به همهٔ بدن وصل میکنند و پیام میبرند و میآورند. نگه داشتن بدن کار اسکلت و چرخاندن خون کار قلب است.
سؤال ۶کدام جمله دربارهٔ عینک درست است؟
فصل ۶: چه خبر؟ (۱)
- عدسی کمکی است و کمک میکند تصویر روی شبکیه واضح شود (پاسخ درست)
- عدسیای است که نور را مستقیم به مغز میرساند
- پلک است که چشم را از گرد و خاک میپوشاند
عینک نور را طوری کج میکند که تصویر روی شبکیه واضح شود. رساندن پیام به مغز کار عصب بینایی است و پوشاندن چشم کار پلک.
سؤال ۷چرا وقتی سرما میخوریم و بینیمان گرفته است، غذاها کممزه میشوند؟
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
- چون زبان در سرماخوردگی کار نمیکند
- چون بوی غذا هم به تشخیص مزه کمک میکند و حالا به بالای بینی نمیرسد (پاسخ درست)
- چون غذا دیگر در بزاق حل نمیشود
برای تشخیص غذا فقط زبان کافی نیست و بو هم کمک میکند. وقتی بینی گرفته است ذرّههای بودار به سلّولهای بو نمیرسند و غذا کممزه به نظر میآید.
سؤال ۸کدام جا برای لمس حساستر است و چرا؟
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
- پشت دست، چون پوستش ضخیمتر است
- نوک انگشت، چون گیرندهٔ بیشتری دارد (پاسخ درست)
- پشت دست، چون گیرندهٔ بیشتری دارد
هر جا گیرندههای پوست بیشتر باشد حساستر است. نوک انگشت گیرندهٔ زیاد دارد و پشت دست کمتر؛ برای همین نابینایان خط بریل را با نوک انگشت میخوانند.
سؤال ۹کدام اهرم نیروی لازم را کم نمیکند، ولی برای گرفتن چیزهای ریز مناسب است؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
- گردوشکن
- قیچی
- موچین (پاسخ درست)
در موچین نیرو بین تکیهگاه و جسم است، پس انگشت باید کمی محکمتر از نوک آن فشار بدهد. در عوض میشود چیزهای ریز را دقیق و راحت گرفت.
سؤال ۱۰روی یک خطکش در تعادل، ۵ سکه در فاصلهٔ ۴ سانتیمتری تکیهگاه است. ۲ سکه در سمت دیگر باید در چه فاصلهای از تکیهگاه باشند؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
پاسخ: 10سانتیمتر
عدد سمت اول ۵ × ۴ = ۲۰ است. برای سمت دیگر ۲ × فاصله = ۲۰ میشود و فاصله ۱۰ سانتیمتر است؛ سکهٔ کمتر دورتر مینشیند.
سؤال ۱۱سمت چپ یک الاکلنگ سنگینتر است و پایین مانده است. کدام کار به تعادل نزدیکتر میکند؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
- جسم سمت چپ را کمی به تکیهگاه نزدیکتر کنیم (پاسخ درست)
- جسم سمت چپ را از تکیهگاه دورتر کنیم
- جسم سمت راست را به تکیهگاه نزدیکتر کنیم
هر سمت با «جرم × فاصله از تکیهگاه» سنجیده میشود. نزدیک کردن جسم سنگین به تکیهگاه این عدد را کم میکند، ولی دور کردن آن یا نزدیک کردن جسم سمت راست اختلاف را بیشتر میکند.
سؤال ۱۲پیچگوشتی با دستهٔ ضخیمتر پیچ را راحتتر میچرخاند. چرا؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- دستهٔ ضخیمتر راه دست را کوتاهتر و نیرو را بیشتر میکند
- دستهٔ ضخیمتر وزن پیچگوشتی را کم میکند
- دست از محور دورتر است و دایرهٔ بزرگتری میزند، پس نیروی کمتری لازم است (پاسخ درست)
در چرخ و محور هرچه دست از محور دورتر باشد نیروی کمتری لازم است، ولی دایرهٔ بزرگتری باید بچرخد. وزن پیچگوشتی یا کوتاه شدن راه دست به این کار ربطی ندارد.
سؤال ۱۳کدام جمله دربارهٔ ماشینهای ساده درست است؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- هر جا نیرو کمتر شود، در عوض راه بلندتر میشود (پاسخ درست)
- ماشین ساده کار را از بین میبرد
- ماشین ساده هم نیرو را کم میکند و هم راه را کوتاه
ماشین ساده کار را آسانتر میکند، ولی از بین نمیبرد؛ چیزی که از نیرو کم میشود به راه اضافه میشود. قرقرهٔ ثابت نیرو را کم نمیکند و جهتش را عوض میکند.
سؤال ۱۴هر ماشین ساده را به یک نمونهٔ آن وصل کن.
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
جفتهای درست:- سطح شیبدار ← رمپ ویلچر
- گُوِه ← تیغهٔ کارد
- پیچ ← لامپ پیچی
- چرخ و محور ← شیر آب
- قرقره ← بالا بردن پرچم روی میله با طناب
رمپ سطح شیبدار است، تیغهٔ کارد گُوِه است و لامپ پیچی دارای شیار پیچ است. شیر آب چرخ و محور است و طناب پرچم از روی قرقرهٔ بالای میله میگذرد.
سؤال ۱۵ساخته شدن هر ۱ سانتیمتر خاک حدود ۲۰۰ سال طول میکشد. خاکی که ساخته شدنش حدود ۱۰۰۰ سال طول کشیده، چند سانتیمتر ضخامت دارد؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
پاسخ: 5سانتیمتر
برای هر سانتیمتر ۲۰۰ سال لازم است، پس ۱۰۰۰ ÷ ۲۰۰ = ۵ سانتیمتر. این نشان میدهد خاک کُند ساخته میشود و باارزش است.
سؤال ۱۶گیاخاک چگونه ساخته میشود؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
- ماسه و رس با هم مخلوط میشوند
- بقایای گیاهان درون خاک با گذشت زمان میپوسند و مخلوطی تیرهرنگ میشوند (پاسخ درست)
- سنگها در یخبندان خرد میشوند
گیاخاک از پوسیدن بقایای گیاهان میآید و تیرهرنگ است و مواد لازم برای رشد گیاه دارد. ذرّههای سنگی از خرد شدن سنگ میآیند.
سؤال ۱۷خاک باغچه برای رشد گیاه چرا از ماسهٔ تنها بهتر است؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
- کود و مواد غذایی دارد و مقدار مناسبی آب نگه میدارد (پاسخ درست)
- چون گیاه خودِ خاک را میخورد و خاک باغچه بیشتر است
- چون ماسه آب را کاملاً نگه میدارد
گیاه خاک را نمیخورد؛ مواد غذایی محلول در آب خاک را از ریشه میگیرد. ماسه آب را زود رد میکند و مواد غذایی کمی دارد.
سؤال ۱۸نهالی را باید در زمینی پر از رس بکاریم. برای بهتر شدن خاک چه کنیم؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
- فقط رس بیشتر به آن اضافه کنیم
- گیاخاک و ماسه را خوب با آن مخلوط کنیم (پاسخ درست)
- هر روز آب فراوان بدهیم تا رس شسته شود
رس آب را کند رد میکند و هوای کمی دارد. مخلوط کردن گیاخاک و ماسه خاک را پوکتر میکند تا آب و هوا بهتر به ریشه برسد.
سؤال ۱۹هنگام جابهجا کردن یک گیاه، چرا ریشه را همراه خاک اطرافش برمیداریم؟
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
- تا ریشه هوای بیشتری بگیرد
- تا روزنهها بسته بمانند
- تا تارهای کشنده نشکنند (پاسخ درست)
تارهای کشنده بسیار نازکاند و آب و مواد را جذب میکنند. اگر بشکنند، گیاه نمیتواند خوب از خاک آب بگیرد و رشدش کم یا متوقف میشود.
سؤال ۲۰گیاه برای تنفس از راه روزنههای برگ کدام گاز را میگیرد و کدام را دفع میکند؟
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
- کربندیاکسید را میگیرد و اکسیژن را دفع میکند
- اکسیژن را میگیرد و کربندیاکسید را دفع میکند (پاسخ درست)
- آب را میگیرد و اکسیژن را دفع میکند
گیاه هم مثل جانداران دیگر تنفس میکند: برای تنفس اکسیژن را از راه روزنهها میگیرد و کربندیاکسید را دفع میکند. آب را ریشه از خاک میگیرد، نه روزنه.
آزمون نوبت اول علوم پنجم دبستان را هم امتحان کن.