علوم پنجم دبستان · آزمون جامع
آزمون جامع پایان سال علوم پنجم دبستان
این آزمون ۳۶ سؤالی کل کتاب علوم پنجم دبستان را مرور میکند و از هر ۱۲ درس سه سؤال دارد: زنگ علوم، مادّه تغییر میکند، رنگینکمان، برگی از تاریخ زمین، حرکت بدن، چه خبر؟ (۱)، چه خبر؟ (۲)، کارها آسان میشود (۱) و (۲)، خاک با ارزش، بکارید و بخورید، از ریشه تا برگ. زمانسنج را روشن کن، اول خودت فکر کن و جواب بده و تا آخر سراغ پاسخها نرو؛ بعد نمرهٔ هر درس را ببین تا بدانی کدام درس را دوباره بخوانی. این آزمون برای مرور پایان سال است و هر سؤال هم عدد و دلیل میخواهد، هم مفهوم را میسنجد. اگر معلمت بخشی از کتاب را حذف کرده، سؤالهای همان درسها را ملاک بگیر.
از این فصلها: فصل ۱، زنگ علوم؛ فصل ۲، مادّه تغییر میکند؛ فصل ۳، رنگینکمان؛ فصل ۴، برگی از تاریخ زمین؛ فصل ۵، حرکت بدن؛ فصل ۶، چه خبر؟ (۱)؛ فصل ۷، چه خبر؟ (۲)؛ فصل ۸، کارها آسان میشود (۱)؛ فصل ۹، کارها آسان میشود (۲)؛ فصل ۱۰، خاک با ارزش؛ فصل ۱۱، بکارید و بخورید؛ فصل ۱۲، از ریشه تا برگ
آزمون جامع پایان سال
۳۶ سؤال از ۱۲ فصل، ۷۵ دقیقه.
سؤالها و پاسخنامه
اگر میخواهی آزمون را زماندار بزنی، همان بالا شروعش کن؛ اینجا همهٔ سؤالها را با پاسخ و توضیح میبینی.
سؤالهای آزمون ۳۶ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱کدام کار نتیجهٔ یک آزمایش را قابل اعتمادتر میکند؟
فصل ۱: زنگ علوم
- فقط یک بار آزمایش کردن، ولی با دقت زیاد
- کنار گذاشتن عددهایی که با پیشبینی نمیخوانند
- تکرار آزمایش چند بار و ثبت نتیجهها در جدول (پاسخ درست)
اگر آزمایش را سه بار تکرار کنیم و نتیجهها به هم نزدیک باشند، به آنها بیشتر اطمینان داریم. جدول هم کمک میکند تکرارها را با هم ببینیم؛ عددهای ناجور را کنار نمیگذاریم، دلیلشان را پیدا میکنیم.
سؤال ۲دانهٔ بعضی درختها، مثل افرا، یک بال نازک دارد و موقع افتادن میچرخد. دو دانهٔ همنوع را از یک ارتفاع رها میکنیم. کدام معمولاً دیرتر به زمین میرسد؟
فصل ۱: زنگ علوم
- دانهای که بال بزرگتری دارد (پاسخ درست)
- دانهای که بال کوچکتری دارد
- هر دو همیشه همزمان میرسند
بال بزرگتر به هوای بیشتری میخورد و دانه را بیشتر نگه میدارد، پس معمولاً دیرتر به زمین میرسد. همین به باد فرصت میدهد دانه را دورتر ببرد.
سؤال ۳ماشینی با ۲ کتاب زیر شیب ۳۵ سانتیمتر و با ۵ کتاب ۶۰ سانتیمتر رفت. با ۵ کتاب چند سانتیمتر دورتر رفت؟
فصل ۱: زنگ علوم
پاسخ: 25سانتیمتر
اختلاف دو فاصله ۶۰ − ۳۵ = ۲۵ سانتیمتر است. در این آزمایش فقط تعداد کتابها عوض شده است.
سؤال ۴کدام تغییر شیمیایی است؟
فصل ۲: مادّه تغییر میکند
- پاره کردن کاغذ
- ترش شدن شیر در جای گرم (پاسخ درست)
- حل شدن شکر در آب
ترش شدن شیر بو و مزهٔ تازه میسازد و راه برگشت ندارد. پاره کردن کاغذ و حل شدن شکر فقط شکل یا پخش شدن را عوض میکنند.
سؤال ۵چرا رنگ زدن روی یک وسیلهٔ آهنی زنگ زدن آن را کُند میکند؟
فصل ۲: مادّه تغییر میکند
- چون رنگ آب و هوا را از آهن دور نگه میدارد (پاسخ درست)
- چون رنگ آهن را به مادّهٔ دیگری تبدیل میکند
- چون رنگ آهن را سرد میکند
زنگ زدن به رطوبت و هوا نیاز دارد. رنگ مثل پوششی آنها را از آهن دور میکند و تغییر شیمیایی کندتر میشود.
سؤال ۶کدام جمله دربارهٔ دخالت انسان در تغییرها درست است؟
فصل ۲: مادّه تغییر میکند
- هر دخالت انسان در طبیعت فقط مفید است
- یک تغییر ممکن است هم مفید و هم مضر باشد، مثل ساختن یک کارخانه (پاسخ درست)
- هر تغییر طبیعی فقط مضر است
کارخانه کار میسازد ولی اگر دود و پسماندش مهار نشود هوا و آب را آلوده میکند. هر تغییر را باید با پرسش «برای چه کسی مفید یا مضر است؟» بررسی کرد.
سؤال ۷برای دیدن رنگینکمان کدام را لازم نداریم؟
فصل ۳: رنگینکمان
- خورشید
- ذرّههای ریز آب در هوا
- ابر تیرهای درست بالای سرمان (پاسخ درست)
رنگینکمان به خورشید، ذرّههای ریز آب و تماشاگری با پشت به خورشید نیاز دارد. ابر تیرهٔ بالای سرمان لازم نیست.
سؤال ۸ساعتساز قطعهٔ ریز ساعت را با عدسی نگاه میکند. عدسی چه میکند؟
فصل ۳: رنگینکمان
- خودِ قطعه را بزرگتر میسازد
- مسیر نور را کج میکند تا قطعه بزرگتر دیده شود (پاسخ درست)
- نور رنگی روی قطعه میتاباند
عدسی خودِ جسم را بزرگ نمیکند؛ فقط مسیر نور را عوض میکند و چشم تصویر بزرگتری میبیند.
سؤال ۹فاصلهٔ کانون یک ذرّهبین ۱۱ سانتیمتر است. ذرّهبین دومی ۴ سانتیمتر بیشتر کانون دارد. فاصلهٔ کانون دومی چند سانتیمتر است؟
فصل ۳: رنگینکمان
پاسخ: 15سانتیمتر
«۴ سانتیمتر بیشتر» یعنی جمع کنیم: ۱۱ + ۴ = ۱۵ سانتیمتر.
سؤال ۱۰سه فسیل را در لایههای بههمنخورده، از قدیمیترین به جدیدترین مرتب کن.
فصل ۴: برگی از تاریخ زمین
ترتیب درست:- فسیل ماهی در لایهٔ پایینی
- فسیل صدف در لایهٔ میانی
- فسیل برگ در لایهٔ بالایی
در لایههایی که به هم نخوردهاند، لایهٔ پایین قدیمیتر است. پس ماهی از همه قدیمیتر و برگ از همه جدیدتر است.
سؤال ۱۱چرا استخوان و دندان بیشتر از ماهیچه فسیل میشوند؟
فصل ۴: برگی از تاریخ زمین
- چون قسمتهای سخت در گِل میمانند، ولی قسمتهای نرم بهمرور از بین میروند (پاسخ درست)
- چون ماهیچهها با گذشت زمان سختتر میشوند
- چون استخوانها زودتر از ماهیچهها در گِل فرو میروند
بعد از مرگ جاندار، بخشهای نرم از بین میروند و استخوان، دندان و صدف در گِلولای میمانند. گِل در زمانی بسیار طولانی سنگ میشود و آنها را نگه میدارد.
سؤال ۱۲کدام جمله دربارهٔ دایناسورها درست است؟
فصل ۴: برگی از تاریخ زمین
- دایناسورها هنوز در بعضی جنگلها زندگی میکنند
- هیچ اثری از آنها پیدا نشده و فقط از افسانهها میدانیم
- ردپای آنها در سنگهای جاهای مختلف دنیا، از جمله ایران، پیدا شده است (پاسخ درست)
دایناسورها حدود ۶۵ میلیون سال پیش از بین رفتند، ولی ردپای آنها در سنگ مانده است. زمینشناسها ردپاها را اندازه میگیرند و از طول و شکلشان اندازهٔ پا و تعداد انگشتها را میفهمند.
سؤال ۱۳پشت گردنت چند برآمدگی کوچک حس میکنی که روی هم قرار گرفتهاند. اینها چه هستند؟
فصل ۵: حرکت بدن
- غضروفها
- عصبها
- مهرهها (پاسخ درست)
مهرهها روی هم قرار میگیرند و ستون مهرهها را میسازند و نخاع درون لولهٔ آنهاست. غضروف بین مهرههاست و عصبها رشتههاییاند که پیام میبرند.
سؤال ۱۴مینا ۱۲ ثانیه ضربان قلبش را شمرد و ۱۵ ضربان به دست آورد. ضربان قلب او در یک دقیقه چقدر است؟
فصل ۵: حرکت بدن
پاسخ: 75ضربان در دقیقه
یک دقیقه پنج برابر دوازده ثانیه است، پس ۱۵ × ۵ = ۷۵ ضربان در دقیقه.
سؤال ۱۵کدام جمله دربارهٔ استخوان درست است؟
فصل ۵: حرکت بدن
- استخوان زنده است، رشد میکند و اگر آسیب ببیند خودش را ترمیم میکند (پاسخ درست)
- استخوان مادّهای بیجان است که فقط بدن را نگه میدارد
- استخوانها هیچوقت نمیشکنند
استخوان مثل بقیهٔ بدن زنده است و رشد میکند، ولی ضربهٔ سخت میتواند آن را ترک بدهد یا بشکند. پزشک آن را سر جایش قرار میدهد و ثابت نگه میدارد تا جوش بخورد.
سؤال ۱۶چرا در اتاق کاملاً تاریک کتاب را نمیبینیم؟
فصل ۶: چه خبر؟ (۱)
- چون چشم ما در تاریکی کار نمیکند
- چون نوری نیست که از کتاب به چشم ما برسد (پاسخ درست)
- چون مردمک در تاریکی کاملاً بسته میشود
ما چیزی را میبینیم که نورش، خودش یا بازتابشده، به چشم ما برسد. در تاریکی نوری از کتاب نمیآید؛ مردمک در تاریکی هم گشاد میشود، نه بسته.
سؤال ۱۷کدام بخش گوش مادّهای چرب میسازد که گرد و خاک را میگیرد؟
فصل ۶: چه خبر؟ (۱)
- پردهٔ گوش
- مجرای شنوایی (پاسخ درست)
- لالهٔ گوش
در مجرای شنوایی مادّهای چرب ترشح میشود که گرد و خاک و جانداران ریز را میگیرد. اگر زیاد شود و جلوی پرده را بگیرد، پزشک آن را بیرون میآورد.
سؤال ۱۸هر مورد را به توضیح درستش وصل کن.
فصل ۶: چه خبر؟ (۱)
جفتهای درست:- نزدیکبین ← چیزهای دور را واضح نمیبیند
- دوربین ← چیزهای نزدیک را واضح نمیبیند
- عینک ← عدسی کمکی که تصویر را روی شبکیه واضح میکند
- پلک ← چشم را از گرد و خاک میپوشاند و اشک را پخش میکند
نزدیکبین دور را و دوربین نزدیک را واضح نمیبیند. عینک با عدسی کمکی تصویر را روی شبکیه تیز میکند و پلک از چشم مراقبت میکند.
سؤال ۱۹چرا برای بو کردن گل آن را به بینی نزدیک میکنیم و کمی تند نفس میکشیم؟
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
- تا سلّولهای بو بیشتر شوند
- تا گل بیشتر بو بدهد
- تا ذرّههای بودار بیشتری به بالای بینی برسند (پاسخ درست)
بو را ذرّههای بسیار ریزی میرسانند که با هوا وارد بینی میشوند. نزدیک کردن گل و تند نفس کشیدن ذرّههای بیشتری را به سلّولهای گیرندهٔ بالای بینی میرساند.
سؤال ۲۰مراحل چشیدن را به ترتیب بچین.
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
ترتیب درست:- غذا با بزاق مخلوط میشود و ذرّههایش حل میشوند
- برجستگیهای زبان مزه را دریافت میکنند
- عصب چشایی پیام را به مغز میبرد
- مغز مزه را تشخیص میدهد
اول ذرّههای غذا در بزاق حل میشوند تا به برجستگیهای زبان برسند. بعد عصب چشایی پیام را میبرد و مغز مزه را تشخیص میدهد.
سؤال ۲۱پوست چه کارهایی برای ما انجام میدهد؟
فصل ۷: چه خبر؟ (۲)
- از ما در برابر میکروبها، سرما و گرما محافظت میکند و لمس را حس میکند (پاسخ درست)
- فقط شکل بدن را نگه میدارد
- فقط بو را تشخیص میدهد
پوست تمام بدن را میپوشاند و محافظ ماست و گیرندههایش سرما، گرما و لمس را حس میکنند. نگه داشتن شکل بدن کار اسکلت است.
سؤال ۲۲کدام اهرم از گروهی است که تکیهگاهش بین جسم و نیرو قرار دارد؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
- گردوشکن
- موچین
- انبردست (پاسخ درست)
در انبردست مثل قیچی و الاکلنگ تکیهگاه بین جسم و نیرو است. در گردوشکن جسم و در موچین نیرو در میانه قرار دارد.
سؤال ۲۳روی یک خطکش در تعادل، ۴ سکه در فاصلهٔ ۹ سانتیمتری تکیهگاه است. ۶ سکه در سمت دیگر در چه فاصلهای باید باشند؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
پاسخ: 6سانتیمتر
عدد سمت اول ۴ × ۹ = ۳۶ است. برای سمت دیگر ۶ × فاصله = ۳۶ میشود و فاصله ۶ سانتیمتر است.
سؤال ۲۴جسمی را به تکیهگاه یک اهرم نزدیکتر میکنیم. برای بلند کردن آن چه میشود؟
فصل ۸: کارها آسان میشود (۱)
- نیروی کمتری لازم است (پاسخ درست)
- نیروی بیشتری لازم است
- همانقدر نیرو لازم است
در اهرم هر چه جسم به تکیهگاه نزدیکتر شود، برای بلند کردن آن نیروی کمتری لازم است. جرم جسم تغییر نمیکند.
سؤال ۲۵سرسره و رمپ ویلچر کدام ماشین سادهاند؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- گُوِه
- سطح شیبدار (پاسخ درست)
- قرقره
سطحی که یک سرش بالاتر از سر دیگر است سطح شیبدار نام دارد. گُوِه برای کندن و جدا کردن و قرقره برای کشیدن بار با طناب است.
سؤال ۲۶جعبهای را روی تختهای ۲۴۰ سانتیمتری بالا میکشیم تا به سکویی ۸۰ سانتیمتری برسد. راه جعبه روی تخته چند برابر ارتفاع سکوست؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
پاسخ: 3برابر
برای مقایسه تقسیم میکنیم: ۲۴۰ ÷ ۸۰ = ۳. نیرو کمتر میشود و در عوض راه سه برابر ارتفاع است.
سؤال ۲۷در یک دور چرخیدن چرخ و محور، کدام راه بلندتری میرود؟
فصل ۹: کارها آسان میشود (۲)
- لبهٔ چرخ (پاسخ درست)
- محور
- هر دو یک اندازه
لبهٔ چرخ دایرهٔ بزرگتری میزند و راه بلندتری میرود، ولی نیروی کمی لازم دارد. محور راه کوتاهی میرود و نیروی بیشتری به بار میدهد.
سؤال ۲۸کدام عامل خاک را از جایی به جای دیگر میبرد و فرسایش میسازد؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
- ریشهٔ گیاه
- آب و باد (پاسخ درست)
- گیاخاک
آب و باد مقداری از خاک را با خود میبرند و به این کار فرسایش میگویند. ریشهٔ گیاه برعکس، خاک را نگه میدارد.
سؤال ۲۹کدام خاک برای رشد گیاه مناسبتر است و چرا؟
فصل ۱۰: خاک با ارزش
- ماسه، چون بیشترین آب را نگه میدارد
- رس، چون هیچ آبی از آن رد نمیشود
- خاک باغچه، چون هم آب را نگه میدارد و هم گیاخاک دارد (پاسخ درست)
خاک باغچه مخلوطی از ماسه، رس و گیاخاک است و آب را به اندازه نگه میدارد. ماسه آب را زود رد میکند و رس آن را زیاد و کند نگه میدارد.
سؤال ۳۰مراحل ساخته شدن گیاخاک را به ترتیب بچین.
فصل ۱۰: خاک با ارزش
ترتیب درست:- برگها پاییز از درخت میریزند
- بقایای گیاه درون خاک قرار میگیرد
- با گذشت زمان بقایا میپوسند
- مخلوط تیرهرنگ گیاخاک ساخته میشود
گیاخاک از بقایای گیاهان میآید: اول برگها میریزند و درون خاک قرار میگیرند، بعد میپوسند و مخلوطی تیرهرنگ میماند که برای رشد گیاه مواد لازم دارد.
سؤال ۳۱به دانهای هر روز آب شور میدهیم. چه انتظاری داریم؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
- جوانهزنی سریعتر
- رشد کمتر یا کندتر از دانهای که آب معمولی میگیرد (پاسخ درست)
- هیچ فرقی با آب معمولی نداشته باشد
هم مقدار آب و هم نوع آب بر رشد گیاه اثر دارند و آب شور کار دانه را سختتر میکند. برای همین کشاورزان به نوع و زمان آبیاری دقت میکنند.
سؤال ۳۲ارتفاع چهار نهال در خاک رس ۳ و ۵ و ۴ و ۸ سانتیمتر است. میانگین ارتفاع آنها چند سانتیمتر است؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
پاسخ: 5سانتیمتر
جمع ارتفاعها ۳ + ۵ + ۴ + ۸ = ۲۰ است و ۲۰ ÷ ۴ = ۵ سانتیمتر.
سؤال ۳۳کشاورزان برای گرفتن محصول بهتر چه چیزهایی را برای گیاه فراهم میکنند؟
فصل ۱۱: بکارید و بخورید
- خاک حاصلخیز، نور، آب و هوای کافی (پاسخ درست)
- فقط آب فراوان
- فقط نور شدید
گیاه فقط به یک چیز نیاز ندارد؛ برای رشد به خاک مناسب، نور، آب و هوا همه با هم نیاز دارد. نبودن هر کدام رشد را کم میکند.
سؤال ۳۴آب و مواد محلول بعد از تارهای کشندهٔ ریشه از چه راهی به برگها میرسند؟
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
- از راه روزنههای برگ
- از راه تارهای کشندهٔ ساقه
- از راه آوندهای ساقه (پاسخ درست)
تارهای کشنده آب را از خاک میگیرند و آوندهای ساقه آن را بالا میبرند و در برگ رگبرگ میشوند. روزنهها راه هوا هستند، نه آب.
سؤال ۳۵چرا رگهای برگ را میتوانیم ببینیم؟
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
- چون روزنهها روی برگ خط میکشند
- چون ریشهها تا برگ بالا میآیند
- چون آوندها در برگ رگبرگ را میسازند (پاسخ درست)
آوندهایی که آب و مواد را از ریشه میآورند در برگ پخش میشوند و رگبرگ را میسازند. روزنهها سوراخهایی بسیار ریزند و با چشم دیده نمیشوند.
سؤال ۳۶گیاه کربندیاکسید را از چه راهی دفع میکند؟
فصل ۱۲: از ریشه تا برگ
- از راه روزنههای برگ (پاسخ درست)
- از راه تارهای کشندهٔ ریشه
- از راه آوندهای ساقه
گیاه هم مثل جانداران دیگر تنفس میکند: اکسیژن را از روزنهها میگیرد و کربندیاکسید را از همان راه دفع میکند. تار کشنده آب میگیرد و آوند آن را جابهجا میکند.
آزمون نوبت اول علوم پنجم دبستان را هم امتحان کن.