لایه — خودآموز چاپ سه‌بعدی FDM و اسلایسرها

فصل ۱۰ از ۱۰

پیشرفت ترم
۰٪

در این فصل چه یاد می‌گیری#

قطعه‌ای که از چاپگر بیرون می‌آید خط لایه، رد ساپورت و گاهی تار دارد. این فصل می‌گوید با این‌ها چه کنی: ساپورت را جدا کنی، با سنباده از زبر به نرم بروی، گودی را پر کنی، آستر بزنی و رنگ کنی. آخرش روی یک چاپ اضافه یک نردبان سنباده ساخته‌ای و می‌دانی هر گام چه چیزی را عوض می‌کند.

سطح بالای یک قطعهٔ چاپی در چهار خانه: خط لایه، خراش درشت، خراش ریز و سطح صاف، کنار سه برگ سنباده و کاسهٔ آب

آخر این فصل می‌توانی:

  • ساپورت و تار را بی‌آسیب به سطح بگیری
  • مقیاس عدد سنباده را از روی خود سنباده بخوانی
  • بگویی کی سنباده خیس لازم است
  • بتونه و آستر را به ترتیب درست به کار ببری
  • گرد کار را مهار کنی

قبل از شروع#

  • از فصل ۰۶ ترم ۵: فیلامنت الیاف‌دار را سنباده نمی‌زنی، مگر برگهٔ ایمنی‌اش راه ایمن را گفته باشد.
  • از فصل ۰۹ ترم ۵: ساپورت حل‌شونده و جداشونده را می‌شناسی.
  • از فصل ۰۲ ترم ۵: PLA از حدود ۶۰ درجه نرم می‌شود.
  • از فصل ۰۳ همین ترم: یک میلهٔ چاپی اضافه داری، یا هر چاپ خرابی با سطح تخت.

🎯 کار این فصل: یک چاپ اضافه یا خراب از PLA با سطح تخت، سنباده‌های P100، P220 و P400 که برای کار خیس هم مناسب باشند، کاسهٔ آب، پارچهٔ نم‌دار، قیچی سیم‌چین، مداد، عینک ایمنی، دستکش و ماسک گرد. بتونه و آستر اختیاری‌اند. چاپگر لازم نیست.

⚠️ مواظب باش: عینک بزن، چون تکهٔ ساپورت هنگام بریدن می‌پرد. تیغه را همیشه رو به بیرون از بدن حرکت بده. قطعهٔ الیاف‌دار را این‌جا سنباده نزن، چون گردش با گرد PLA فرق دارد و فصل ۰۶ ترم ۵ قاعده‌اش را گفته است. هر مادهٔ شیمیایی این فصل، از بتونه تا آستر، برگهٔ ایمنی دارد. پیش از باز کردن قوطی آن را بخوان.

۱. ترتیب کار#

پرداخت ترتیب دارد. هر گام عیب گام قبل را برمی‌دارد و عیب کوچک‌تری می‌گذارد.

  1. ساپورت و تار را جدا کن.
  2. با سنباده زبر خط لایه و رد ساپورت را بردار.
  3. گودی‌ها را با بتونه پر کن و دوباره سنباده بزن.
  4. آستر بزن تا عیب‌های باقی‌مانده پیدا شوند.
  5. با سنباده نرم صاف کن، رنگ بزن و در پایان پوشش شفاف بزن.

راهنمای پرداخت Prusa برای قطعهٔ FDM همین راه را می‌رود: سنباده P100 برای گام زبر و بتونه، آستر پرکننده میان دورهای بتونه، و P400 خیس یا خشک روی لایهٔ پایهٔ رنگ.

قبل از ادامه، جواب بده: چرا آستر را پیش از رنگ می‌زنی، نه بعد از آن؟


جواب: آستر یک رنگ یکدست است و عیب سطح را آشکار می‌کند. عیبی که پیش از رنگ پیدا شود هنوز با سنباده و بتونه درست می‌شود. بعد از رنگ، درست‌کردنش یعنی رنگ را دوباره بسابی.

۲. ساپورت و تار#

ساپورت را با قیچی سیم‌چین نزدیک سطح قطعه ببر تا زائدهٔ کمتری بماند. زائدهٔ کوتاه را بعداً سنباده برمی‌دارد. ساپورت را با زور دست نکن، چون تکه‌ای از سطح را با خود می‌برد. فصل ۱۱ ترم ۲ گفت بهترین ساپورت آن است که با جهت درست لازم نشود.

تارهای نازک را با گرما برمی‌داری. راهنمای Prusa دربارهٔ تار این روش را می‌گوید: تفنگ هوای گرم روی حدود ۲۰۰ درجه، و فقط یک یا دو ثانیه روی هر نقطه. گرمای بیشتر شکل قطعه را عوض می‌کند. همان راهنما فندک را هم ممکن می‌داند، ولی با احتیاط زیاد. این کتاب شعله را پیشنهاد نمی‌کند.

⚠️ مواظب باش: دهانهٔ تفنگ هوای گرم پس از خاموش‌شدن هم داغ است. آن را روی سطح نسوز بگذار و به سمت خودت یا کسی نگیر. الکل و هر مادهٔ آتش‌گیر دیگری را پیش از روشن‌کردن از میز دور کن. روی یک چاپ خراب تمرین کن، نه روی قطعهٔ اصلی.

  1. تفنگ را روی حدود ۲۰۰ درجه بگذار.
  2. هوا را یک یا دو ثانیه به تارها بگیر و تفنگ را فوری دور کن.
  3. سطح را نگاه کن.

✅ چک کن: تارها رفته‌اند و لبهٔ قطعه شکل خودش را نگه داشته است. اگر لبه نرم و گرد شد، زمان را کوتاه‌تر کن.

۳. سنباده: عدد را درست بخوان#

عدد سنباده اندازهٔ دانه را می‌گوید. عدد بزرگ‌تر یعنی دانهٔ ریزتر. ولی دو مقیاس رایج یکی نیستند: سنباده‌ای که پیش از عددش حرف P دارد با سنباده‌ای که حرف ندارد فرق می‌کند. جدول سازندهٔ سنبادهٔ Klingspor میانگین دانه را چنین می‌دهد.

Grit P scale, µm No letter (CAMI), µm
100 156.0 141.0
220 65.0 66.0
400 35.0 23.6
800 21.8 12.3

پس P400 و ۴۰۰ بی‌حرف یک سنباده نیستند. دانهٔ P400 حدود ۱٫۵ برابر درشت‌تر است (حساب‌شده: 35.0 / 23.6 = 1.48). پیش از خرید پشت سنباده را بخوان. عددهای این فصل همه از مقیاس P هستند.

از زبر به نرم. هر سنباده خراش سنبادهٔ قبلی را با خراش ریزتری عوض می‌کند. اگر گامی را جا بیندازی، سنبادهٔ نرم باید خراش‌های درشت را بردارد، و این کار طول می‌کشد. از زبرترین سنباده‌ای شروع کن که لازم است، نه زبرترین سنبادهٔ کشو.

سنبادهٔ خیس. راهنمای PLA شرکت Prusa می‌گوید سنباده‌زدن PLA ممکن است، ولی باید با آب خنک شود. دلیلش همان چیزی است که در فصل ۰۲ ترم ۵ دیدی: سابیدن گرما می‌سازد، و PLA زود نرم می‌شود. آب گرد را هم در هوا کمتر می‌کند، ولی گرد را از بین نمی‌برد. گرد در آب می‌ماند. آب کدر را روی میز رها نکن تا خشک شود.

قبل از ادامه، جواب بده: سطحی را با P100 سابیده‌ای و بعد مستقیم P400 زده‌ای. چه چیزی می‌بینی؟


جواب: خراش‌های عمیق P100 هنوز زیر نور اریب پیداست. P400 برای برداشتن آن‌ها خیلی کند است. یک گام میانی، مثل P220، کار را کوتاه می‌کند.

۴. نردبان سنباده#

حالا آزمون این فصل. روی یک چاپ اضافه نشان می‌دهی هر گام چه می‌کند. پیش از شروع حدس بزن: کدام خانه زیر نور اریب صاف‌تر دیده می‌شود، و چرا خانهٔ فقط‌زبر بدتر از خانهٔ دست‌نخورده به چشم می‌آید؟

⚠️ مواظب باش: عینک، دستکش و ماسک گرد بزن. روی زیرانداز کار کن و دستت را پشت لبهٔ سنباده نگه دار. ماسک گرد فقط ذره را می‌گیرد: طبق NIOSH، ماسک N95 برای گرفتن گاز و بخار ساخته نشده است، پس برای بتونه و آستر کافی نیست.

  1. سطح تخت قطعه را با مداد به چهار خانه تقسیم کن و شماره بزن.
  2. خانهٔ ۱ را دست نزن.
  3. خانهٔ ۲ را یک دقیقه با P100 خیس بساب.
  4. خانهٔ ۳ را یک دقیقه با P100 و یک دقیقه با P220 خیس بساب.
  5. خانهٔ ۴ را با P100، P220 و P400، هر کدام یک دقیقه، خیس بساب.
  6. قطعه را با پارچهٔ نم‌دار پاک و خشک کن و زیر نوری که از کنار می‌تابد نگاه کن.
Square Grits Layer lines visible? Scratches visible? Feel
1 none
2 P100
3 P100, P220
4 P100, P220, P400

دنبال چه بگرد: در خانهٔ ۲ خط لایه کمتر است، ولی خراش‌های درشت پیداست. از خانهٔ ۲ تا ۴ خراش‌ها باید ریزتر شوند. زمان یک دقیقه مال این آزمون است، نه قاعدهٔ کار. نتیجه را ما نمی‌دانیم، چون به چاپ و دست تو بسته است.

🔧 اگر کار نکرد: اگر سطح PLA نرم یا براق و کشیده شد، گرما زیاد بوده است. آب بیشتری به کار ببر و آرام‌تر بساب. اگر خط لایه پس از P100 هنوز عمیق است، آن‌جا جای بتونه است، نه سنبادهٔ بیشتر.

۵. بتونه#

بتونه خمیری است که گودی را پر می‌کند. راهنمای پرداخت Prusa برای قطعهٔ بزرگ لایه‌های نازک بتونهٔ بدنهٔ خودرو می‌زند، می‌گذارد خشک شود، با P100 می‌ساید، و این کار را تکرار می‌کند تا گودی برود.

بتونهٔ بدنهٔ خودرو ماده‌ای جدی است. برگهٔ ایمنی بتونهٔ Bondo Original از 3M واژهٔ هشدار «Danger» دارد، آن را مایع آتش‌گیر می‌شمارد، ۱۵ تا ۳۰ درصد وزنی تالک و کمتر از ۲۰ درصد وزنی استایرن دارد، و سخت‌کننده‌اش ۳۰ تا ۶۰ درصد بنزوئیل پروکسید است. این عددها مال همان محصول‌اند. برای بتونهٔ دیگر برگهٔ همان قوطی را بخوان.

⚠️ مواظب باش: بتونهٔ دوجزئی را فقط با برگهٔ ایمنی‌اش، در جای پرهوا و دور از شعله به کار ببر. دستکش و ماسکی را بزن که همان برگه می‌گوید. ماسک گرد جلوی بخار را نمی‌گیرد. اگر به چشم رفت، با آب فراوان بشوی و به پزشک مراجعه کن، و برگهٔ ایمنی را همراه ببر.

  1. سطح را با P100 زبر کن تا بتونه بچسبد.
  2. لایهٔ نازکی بتونه در گودی بزن، طبق برچسب قوطی.
  3. صبر کن تا طبق برچسب خشک شود.
  4. با P100 صاف کن.
  5. اگر گودی ماند، از گام ۲ تکرار کن.

۶. آستر و رنگ#

آستر پرکننده آستری است که خراش ریز و بافت لایه را می‌پوشاند و هم‌زمان عیب‌ها را نشان می‌دهد. راهنمای Prusa آن را میان دورهای بتونه می‌پاشد و جای برآمدگی و گودی را با ماژیک علامت می‌زند. همان راهنما قوطی را حدود ۲۰ سانتی‌متر دور از سطح نگه می‌دارد، با حرکت‌های بلند و یکنواخت، و دست را روی یک نقطه نگه نمی‌دارد تا رنگ شره نکند.

آستر و چسبندگی. روی PLA آستر بیشتر برای یکدستی رنگ، پوشاندن بافت لایه و پیدا کردن عیب است. Golden، سازندهٔ رنگ اکریلیک، رنگ خودش را روی قطعه‌های چاپی آزمود. مقالهٔ کامل این آزمون دیگر باز نمی‌شود و ما آن را فقط از گزیده‌های جستجو خواندیم. طبق این گزیده‌ها، اکریلیک بی‌آستر روی PLA و PETG چسبندگی عالی داشت، و روی PETG بیشتر آسترهای آزموده چسبندگی را کمی پایین آوردند. روی ABS، نایلون و TPU آستر لازم شد، و آن‌جا آستر چسبندگی‌افزای پلاستیک و اسپری پرکننده چسبندگی را بسیار بهتر کردند. این گفته که PETG لیز است و پیش از آستر سنبادهٔ زبرتر یا آستر مخصوص پلاستیک می‌خواهد در وبلاگ‌ها رایج است، ولی در منبع سازنده‌ای پیدا نشد. هیچ برگهٔ فنی آستری هم نیافتیم که PLA یا PETG را نام ببرد. پس هر آستر تازه را اول روی یک چاپ اضافه بزن و پس از ۲۴ ساعت و یک هفته با خراش ناخن بسنج. این آزمون ساده روش رایج است، نه آزمون استاندارد.

⚠️ مواظب باش: اسپری آستر و رنگ آتش‌گیر است. بیرون یا در جای پرهوا بپاش، دور از شعله و از هر وسیلهٔ داغ، از جمله چاپگر روشن. پیش از کار برچسب و برگهٔ ایمنی قوطی را بخوان. ماسک گرد برای بخار اسپری کافی نیست.

  1. قطعه را با آب و کمی صابون بشوی و کامل خشک کن.
  2. قطعه را روی یک دسته یا تکه چوب نصب کن تا دستت به سطح نخورد.
  3. آستر را نازک بپاش. پاشش را بیرون از قطعه شروع و تمام کن.
  4. بگذار طبق برچسب خشک شود و عیب‌ها را علامت بزن.
  5. عیب‌ها را با سنباده یا بتونه درست کن و دوباره آستر بزن.
  6. رنگ پایه را بزن و آن را با P400 خیس یا خشک صاف کن، همان‌طور که راهنمای Prusa می‌کند.
  7. رنگ نهایی را بزن و در پایان پوشش شفاف براق یا مات بپاش تا رنگ با دست ساییده نشود.

✅ چک کن: زیر نور اریب خط لایه دیده نمی‌شود و آستر یکدست نشسته است.

ABS و بخار استون. دربارهٔ صاف‌کردن ABS با بخار استون منبع رسمی‌ای نخوانده‌ایم، پس این کتاب روشی برای آن نمی‌دهد. استون بسیار آتش‌گیر است. راهنمای Prusa هم دربارهٔ PLA می‌گوید صاف‌کردن شیمیایی آن فقط در شرایط آزمایشگاهی ممکن است و حلال‌هایش خطرناک‌اند.

۷. گرد کار#

سنباده‌زدن گرد ریز می‌سازد، حتی از PLA. راهنمای NIOSH با نام Approaches to Safe 3D Printing برای کارگاه این‌ها را می‌گوید: محل کار را مرتب تمیز کن، با دستمال خیس تمیز کن یا با جاروبرقی‌ای که فیلتر HEPA دارد، و هرگز جاروی خشک یا هوای فشرده به کار نبر. برای بریدن و ساییدن قطعه هم محفظهٔ هوادار یا میز مکنده را پیشنهاد می‌کند.

💡 نکته: خیس‌کار کردن گرد را از سرچشمه کم می‌کند. ولی آب کدر هنوز گرد دارد. آن را با دستمال جمع کن و نگذار روی میز خشک شود.

🤖 با AI: نام بتونه یا آستری را که داری به دستیار AI بده و بپرس «برگهٔ ایمنی این محصول چه ماسک و دستکشی می‌خواهد؟». جواب را فقط راهنما بگیر و خود برگه را از سازنده بخوان. جواب را با چاپ خودت چک کن.

واژه‌های تازهٔ این فصل#

کلمه تلفظ به حروف فارسی یعنی چه
grit گریت عدد سنباده؛ اندازهٔ دانه
wet sanding وت سندینگ سنباده‌زدن با آب
filler فیلر بتونه؛ خمیر پرکنندهٔ گودی
primer پرایمر آستر؛ لایهٔ نازک پیش از رنگ
filler primer فیلر پرایمر آستر پرکننده
clear coat کلیر کت پوشش شفاف پایانی

تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

جوابِ تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

در فصل بعد#

ترم ۶ این‌جا تمام می‌شود. ترم بعد از سطح اسلایسر پایین‌تر می‌رود: چیزی که اسلایسر به چاپگر می‌فرستد. ده خط G-code را با دست دنبال می‌کنی و می‌بینی هر تنظیمی که این همه ترم عوض کرده‌ای در نهایت چه شکلی دارد.

به آخر این فصل رسیدی!

اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.