جریان — خودآموز الکترونیک از صفر

فصل ۹ از ۹

پیشرفت ترم
۰٪

ترم ۱ · حلقهٔ بسته: ولتاژ، جریان، مقاومت

پروژه: طراحی یک چراغ قوه

فصل ۹پیش‌نمایش رایگان

در این فصل چه می‌سازی#

این فصل مفهوم تازه‌ای ندارد. کار یک طراح را از اول تا آخر انجام می‌دهی: یک برگه مشخصات می‌گیری، قطعه انتخاب می‌کنی، پیش‌بینی می‌نویسی و بعد اندازه می‌گیری. آخرش یک برگهٔ طراحی کامل داری که هر عددش را خودت حساب کرده‌ای.

یک چراغ قوهٔ برش‌خورده با باتری، کلید، مقاومت و LED که در یک حلقهٔ بسته پشت هم نشسته‌اند

آخر این فصل می‌توانی:

  • از مشخصات به مقدار قطعه برسی
  • بین مقادیر موجود انتخاب درست کنی و دلیلش را بگویی
  • توان هر قطعه و عمر باتری را پیش‌بینی کنی
  • طرحت را با اندازه‌گیری تأیید کنی

قبل از شروع#

  • از فصل ۶: محاسبهٔ مقاومت LED.
  • از فصل ۷: توان و عمر باتری.
  • از فصل ۸: خواندن مدار خراب.

۱. برگهٔ مشخصات#

مشتری این را خواسته است:

Item Requirement
Source 3.3 V
LED current 5 mA, within ±10% (4.5 to 5.5 mA)
Switch on/off, in the loop
Resistor values available 220 Ω, 270 Ω, 330 Ω
Resistor rating 1/4 W
Battery 1000 mAh
Run time wanted at least 150 hours

قبل از ادامه، کاغذ بردار. جلوتر نخوان تا خودت این سه را نوشته باشی: مقاومت انتخابی، توان مقاومت، و عمر باتری.

۲. طراحی روی کاغذ#

مراحل فصل ۶ را تکرار کن:

V(R) = 3.3 - 2.0 = 1.3 V
R = 1.3 / 0.005 = 260 Ω

۲۶۰ اهم در فهرست نیست. نزدیک‌ترین‌ها ۲۲۰ و ۲۷۰ هستند. با همان روش جریان هر گزینه را پیش‌بینی کن:

220 Ω:  1.3 / 220 = 5.9 mA   (above 5.5, fails)
270 Ω:  1.3 / 270 = 4.8 mA   (inside the band)
330 Ω:  1.3 / 330 = 3.9 mA   (below 4.5, fails)

انتخاب: ۲۷۰ اهم.

حالا توان و عمر باتری:

P(R)   = 1.3 × 4.8 = 6.2 mW    (far below 250 mW)
hours  = 1000 / 4.8 = 208 h    (above 150)

✅ چک کن: مقاومت با خیال راحت از حد ۱/۴ وات پایین‌تر است و عمر باتری از ۱۵۰ ساعت بیشتر است. طرح روی کاغذ قبول است.

۳. اندازه‌گیری#

  1. «اجرا ▶» را بزن و کلید چراغ را روی ۱ بگذار.
  2. از «پروب‌ها»، I(LED1) و V(b) را تیک بزن.
  3. مقاومت را روی ۲۲، بعد ۲۷ و بعد ۳۳ بگذار و عددها را یادداشت کن.
Slider R Predicted I I(LED1) In band?
22 220 Ω 5.9 mA 5.90 mA no
27 270 Ω 4.8 mA 4.85 mA yes
33 330 Ω 3.9 mA 4.00 mA no

✅ چک کن: روی ۲۷، I(LED1) باید حدود ۴٫۸۵ میلی‌آمپر و V(b) حدود ۱٫۹۹ ولت باشد.

پیش‌بینی تو با ۲ ولت فرضی انجام شد و با عدد اندازه‌گیری‌شده حداکثر حدود یک دهم میلی‌آمپر فرق دارد. دلیلش این است که افت واقعی LED دقیقاً ۲ ولت نیست و با جریان کمی عوض می‌شود، همان چیزی که در فصل ۶ دیدی. این فرق برای یک چراغ مهم نیست. بلد بودن همین قضاوت بخشی از مهندسی است: می‌دانی کدام خطا مهم است و کدام نیست.

🔧 اگر کار نکرد: اگر I(LED1) حدود ۰٫۰۰۲ میلی‌آمپر است، کلید را باز گذاشته‌ای. عدد نشتی فصل ۸ را به یاد بیاور.

۴. برگهٔ طراحی را کامل کن#

با عدد اندازه‌گیری‌شده دوباره حساب کن. مقدار V(b) برای ۲۷۰ اهم حدود ۱٫۹۹ ولت است:

P(LED) = 1.986 × 4.85 = 9.6 mW
P(R)   = 1.309 × 4.85 = 6.3 mW
Source = 3.3   × 4.85 = 16.0 mW
hours  = 1000 / 4.85  = 206 h

✅ چک کن: جمع توان LED و مقاومت باید تقریباً با توان منبع برابر باشد. ۰٫۱ میلی‌وات باقی‌مانده بیشتر گردکردن است، به‌اضافهٔ مقدار خیلی کمی که روی کلید ۱ اهمی می‌افتد.

🧭 مرز شبیه‌ساز: عمر ۲۰۶ ساعت فرض می‌کند باتری ولتاژش را تا لحظهٔ آخر ۳٫۳ ولت نگه دارد. باتری واقعی این کار را نمی‌کند و LED به‌تدریج کم‌نور می‌شود. مشخصات خوب همیشه کمی حاشیه دارد، و این طرح با ۲۰۶ ساعت در برابر ۱۵۰ ساعت حاشیه دارد. LED این آزمایشگاه سفید کشیده شده ولی همان مدل ۲ ولتی فصل ۶ را دارد. LED سفید واقعی ولتاژ بیشتری می‌خواهد، پس این حساب را برای قطعهٔ واقعی با عدد خود آن قطعه تکرار کن.

۵. یک خرابی عمدی#

کلید را روی ۱ نگه دار و مقاومت را به ۰ ببر.

✅ چک کن: جریان چند صد میلی‌آمپر می‌شود، درست مثل فصل ۶. برگهٔ مشخصات را بگیر و بگو این حالت کدام بندها را نقض می‌کند: جریان بیش از حد و عمر باتری بسیار کوتاه. به ۲۷ برگرد.

🤖 با AI: برگهٔ طراحی کامل خودت را به دستیار AI ات بده و بخواه فقط دنبال خطای محاسبه بگردد. هر پیشنهادش را با یک اندازه‌گیری یا حساب دوباره بسنج. خط به خط.

واژه‌های تازهٔ این فصل#

کلمه تلفظ به حروف فارسی یعنی چه
specification اِسپِسیفیکِیشن برگهٔ مشخصات
margin مارجین حاشیهٔ اطمینان

تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

در فصل بعد#

در این ترم فقط یک حلقه داشتی. ترم ۲ مدار شاخه‌شاخه می‌شود: جریان تقسیم می‌شود، ولتاژ جمع می‌شود و دو قانون کیرشهف مدارهای شاخه‌دار را قابل حل می‌کند.

به آخر این فصل رسیدی!

اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.