در این فصل چه میسازی#
آخر این فصل با دو کلید یک LED را خاموش و روشن کردهای و یک چیز را با چشم خودت دیدهای: مهم نیست کلید را کجای مدار بگذاری، کافی است یک نقطه از حلقه قطع شود تا همهچیز بایستد. همین یک جمله پایهٔ کل این خودآموز است.

آخر این فصل میتوانی:
- بگویی چرا یک سیم تنها هرگز LED را روشن نمیکند
- در هر مدار ساده، منبع،
loadو مسیر برگشت را نشان بدهی - توضیح بدهی چرا جای کلید در یک حلقه فرقی نمیکند
- نماد منبع، مقاومت، LED، کلید و
GNDرا در نقشهٔ مدار بشناسی - آزمایشگاه را اجرا کنی و کنترلهایش را بهکار ببری
قبل از شروع#
هیچ پیشنیازی لازم نیست. قطعه هم نمیخواهی؛ کل این خودآموز در مرورگر انجام میشود و خرید قطعه فقط در ترم ۷ و به انتخاب خودت مطرح است.
⚠️ مواظب باش: همهٔ این خودآموز با ولتاژهای کوچک و بیخطر کار میکند. برق شهر چیز دیگری است و میتواند بکشد. هیچچیز از این کتاب را روی پریز امتحان نکن.
۱. یک پرسش ساده#
فرض کن یک LED داری؛ قطعهٔ کوچکی که نور میدهد. و یک باتری. یک سیم از باتری به LED وصل میکنی. روشن میشود؟
خیلیها اول فکر میکنند باید روشن شود: برق از باتری میآید، از سیم میگذرد، به LED میرسد و نور میشود. مثل آبی که از شیلنگ به گلدان میرسد.
ولی روشن نمیشود. LED دو پایه دارد و باتری هم دو سر دارد، و تا هر دو طرف وصل نشوند اتفاقی نمیافتد. دلیلش این است که برق چیزی نیست که از باتری بیرون بریزد و تمام شود. برق یک گردش است. چیزی که از یک سر منبع راه میافتد باید از سر دیگر برگردد.
به این مسیر کامل و بیشکاف میگویند مدار؛ وقتی حلقه کامل است، مدار بسته است و وقتی جایی شکاف دارد، مدار باز است. فعلاً همینقدر بدان؛ فصل ۸ کامل یادش میگیریم.
۲. سه نقش در هر مدار#
هر مداری، از چراغ قوه تا گوشی، این سه نقش را دارد:
- منبع: چیزی که گردش را راه میاندازد، مثل باتری. منبع آزمایشگاه ما ۳٫۳ ولت است. ولت را در فصل ۳ کامل یاد میگیری؛ فعلاً فقط یک برچسب است.
load: قطعهای که کاری انجام میدهد، مثل LED که نور میدهد.- مسیر: سیمهایی که حلقه را کامل میکنند، شامل مسیر برگشت به منبع.
مدار ما یک قطعهٔ چهارم هم دارد: مقاومت. فعلاً فقط بدان این قطعه گردش را مهار میکند تا LED آسیب نبیند. فصل ۴ کامل یادش میگیریم.
سر برگشت منبع یک نام استاندارد دارد: GND. این نام را همهجا خواهی دید: روی بردها و در همین آزمایشگاه. فعلاً GND یعنی «جایی که حلقه به منبع برمیگردد».
۳. نقشهٔ مدار و نمادها#
مدار را با عکس قطعهها نمیکشند. هر قطعه یک نماد دارد، یک شکل سادهٔ قراردادی، و به نقشهای که با این نمادها کشیده شده نقشهٔ مدار میگویند. هر کتاب الکترونیک و هر برگهٔ مشخصات قطعه همین نمادها را بهکار میبرد، پس یاد گرفتنشان یعنی بتوانی مدار هر کس دیگری را بخوانی.
اینها نمادهای همین فصلاند، با حروف ساده کشیده شدهاند:
cell, battery | two plates: the long one is +,
(the source) ----- + the short one is -
--- -
|
resistor ---[ R1 ]--- older drawings: ---/\/\/\---
LED ---|>|--- the triangle points from + to -;
two small arrows beside it = light
switch, open ---o/ o--- a lever lifted off its contact
switch, closed ---o----o---
GND | three shrinking lines
---
-
joint ---+--- wires that meet; drawn as a dot
مدار همین فصل با این نمادها این شکل را دارد:
SW1 R1 LED1 SW2
+---o/ o---[ 330 ]-------|>|------o/ o---+
| |
----- + |
--- - 3.3 V |
| |
+------------------------------------------+
GND
و همین مدار در خط متنی این کتاب:
3V3 --> SW1 --> R1 --> LED --> SW2 --> GND
دو شکل یک چیز را میگویند. خط متنی را از چپ به راست بخوان: از سر مثبت منبع، از هر قطعه به ترتیب، تا GND. نقشه همان مسیر را با نماد میکشد. در این کتاب بیشتر خط متنی میآید، چون کوتاه است و نام هر گره را هم دارد؛ نقشه را برای خواندن کتابها و مدارهای دیگران لازم داری.
💡 نکته: در نقشههای بزرگ سیم برگشت را تا منبع نمیکشند. هر جا نماد
GNDدیدی، همهٔ آن نقطهها به هم و به سر منفی منبع وصلاند. سر مثبت هم اغلب فقط با یک نام کشیده میشود، مثل3V3.
قطعههایی که در فصلهای بعد میآیند هم نماد خودشان را دارند.
قبل از ادامه، جواب بده: در نقشهٔ بالا اگر سیم پایین را پاک کنی و بهجایش زیر منبع و زیر SW2 دو نماد GND بکشی، مدار عوض میشود؟
جواب: نه. دو نماد GND یعنی آن دو نقطه به هم وصلاند، درست مثل همان سیم.
۴. مدار را روشن کن#
مدار آزمایشگاه این مسیر را دارد:
3V3 --> SW1 --> R1 --> LED --> SW2 --> GND
- «اجرا ▶» را بزن.
- مطمئن شو هر دو اسلایدر کلید روی ۱ هستند. عدد ۱ یعنی کلید بسته و ۰ یعنی باز.
✅ چک کن: LED باید روشن باشد. زیر هر اسلایدر عدد فعلیاش را میبینی.
🔧 اگر کار نکرد: اگر عدد اسلایدر عوض میشود ولی LED واکنشی نشان نمیدهد، احتمالاً «اجرا ▶» را نزدهای. تا مدار در حال اجرا باشد، هر بار که اسلایدر را رها میکنی شبیهساز مدار را با مقدار تازه دوباره حل میکند.
۵. حلقه را بشکن#
حالا آزمایش اصلی این فصل. قبل از هر کاری حدس بزن.
قبل از ادامه، جواب بده: اگر کلید ۲ را باز کنی چه میشود؟ این کلید بعد از LED است. گردش قبلاً به LED رسیده، پس شاید LED روشن بماند؟
- کلید ۱ را روی ۰ بگذار و LED را ببین.
- کلید ۱ را به ۱ برگردان.
- حالا کلید ۲ را روی ۰ بگذار.
✅ چک کن: در هر دو حالت LED خاموش میشود. کلید ۲ که بعد از LED است دقیقاً همان کار کلید ۱ را میکند.
این نتیجه کوچک به نظر میرسد، ولی یک تصور رایج را از بین میبرد. برق اول به LED «نمیرسد» و بعد به کلید. گردش در تمام حلقه با هم برقرار میشود یا اصلاً برقرار نمیشود. مثل زنجیر دوچرخه: اگر یک حلقهاش باز شود، کل زنجیر از حرکت میایستد، نه فقط تکهٔ بعد از شکستگی.
💡 نکته: برای همین کلید برق خانه میتواند دور از لامپ، روی دیوار باشد. کلید لازم نیست کنار
loadباشد؛ فقط باید در مسیر حلقه باشد.
چالش: کجای حلقه؟
اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.
۶. یک خرابی عمدی#
حالا هر دو کلید را باز کن: هر دو روی ۰. یکی از آنها را به ۱ برگردان. LED هنوز خاموش است.
چیزی که اینجا میبینی همان رفتار بیرحم مدار است: یک شکاف کافی است. اگر روزی مداری ساختی و کار نکرد، اولین سؤال این است: حلقه کجا باز است؟ فصل ۸ یاد میگیری این شکاف را با عدد پیدا کنی.
🧭 مرز شبیهساز: کلید این آزمایشگاه مثل هر کلید واقعی کامل نیست. وقتی باز است، مقدار بسیار کوچکی نشت میکند، آنقدر کم که LED خاموش دیده میشود. فصل ۸ دوباره سراغش میآییم.
🤖 با AI: از دستیار AI ات بپرس «چرا برای روشنشدن LED دو سیم لازم است؟». بعد خودت بررسی کن آیا جوابش با آزمایش کلید ۲ میخواند یا نه. اگر گفت برق «اول به LED میرسد»، بدان تصویر سادهای داده است. یادت باشد: اول خودت، بعد AI.
واژههای تازهٔ این فصل#
| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| circuit | سِرکیت | مدار، یک مسیر کامل |
| load | لود | قطعهای که از مدار کار میگیرد |
| LED | اِلایدی | قطعهای که با گذر برق نور میدهد |
| switch | سوییچ | کلید |
| GND | جیاِندی (گراند) | سر برگشت منبع |
| schematic | اِسکِماتیک | نقشهٔ مدار با نمادها |
| symbol | سیمبِل | نماد یک قطعه در نقشه |
تمرینها
اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.
در فصل بعد#
میدانی یک چیزی در حلقه میچرخد. ولی آن چیز چیست، و آیا LED کمی از آن را مصرف میکند؟ فصل بعد اولین عددت را اندازه میگیری و جوابی میبینی که شاید غافلگیرت کند.
به آخر این فصل رسیدی!
اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.