در این فصل چه میسازی#
آخر این فصل زنجیری از سه مقاومت را از روی کاغذ حل میکنی و بعد با probe میبینی عددهایت درست بودهاند. یاد میگیری چند مقاومت پشت هم را با یک عدد جایگزین کنی و بگویی هر مقاومت چقدر از ولتاژ منبع سهم میبرد.

آخر این فصل میتوانی:
- مقاومت معادل یک زنجیر سری را حساب کنی
- جریان زنجیر را پیش از اندازهگیری بگویی
- سهم ولتاژ هر مقاومت را از نسبت مقاومتها پیدا کنی
- اثر اتصال کوتاه یک قطعه را روی بقیهٔ زنجیر توضیح بدهی
قبل از شروع#
- از ترم ۱، فصل ۲: جریان در یک حلقه همهجا یکی است.
- از ترم ۱، فصل ۳: ولتاژ دو سر قطعه از تفریق دو گره بهدست میآید.
- از ترم ۱، فصل ۵:
V = I × R.
۱. مقاومت معادل#
وقتی قطعهها پشت هم در یک مسیر مینشینند و راه دیگری برای جریان نیست، میگوییم سری هستند. جریان باید از همهٔ آنها بگذرد، پس هر مقاومت مسیر را سختتر میکند.
از دید منبع، کل زنجیر مثل یک مقاومت است:
Req = R1 + R2 + R3
به این عدد مقاومت معادل میگویند.
قبل از ادامه، جواب بده: با R3 = 3 kΩ جریان مدار چقدر است؟ روی کاغذ بنویس.
- «اجرا ▶» را بزن.
- از «پروبها» تیک
V(a)،V(b)وI(R1)را بگذار. - اسلایدر R3 را روی ۳۰ بگذار.
Req = 1 k + 2 k + 3 k = 6 kΩ
I = 3.3 V / 6 kΩ = 0.55 mA
✅ چک کن: I(R1) باید ۰٫۵۵ میلیآمپر باشد. تیک I(R2) و I(R3) را هم بگذار: هر سه یکیاند.
🔧 اگر کار نکرد: اگر جریان خیلی بیشتر است، اسلایدر «اتصال کوتاه روی R2» را ببین. باید روی ۰ باشد.
۲. ولتاژ به نسبت مقاومت تقسیم میشود#
جریان در هر سه یکی است، پس طبق قانون اهم هر مقاومتی که بزرگتر باشد ولتاژ بیشتری برمیدارد. افتها را از تفریق گرهها بهدست بیاور:
| Part | R | Calculation | Drop |
|---|---|---|---|
| R1 | 1 kΩ | V(3V3) − V(a) = 3.30 − 2.75 | 0.55 V |
| R2 | 2 kΩ | V(a) − V(b) = 2.75 − 1.65 | 1.10 V |
| R3 | 3 kΩ | V(b) − 0 = 1.65 | 1.65 V |
✅ چک کن: V(a) باید ۲٫۷۵ ولت و V(b) باید ۱٫۶۵ ولت باشد.
نسبت افتها ۱ به ۲ به ۳ است، درست مثل نسبت مقاومتها. جمعشان هم دوباره ۳٫۳ ولت میشود. پس برای پیداکردن سهم یک مقاومت حتی لازم نیست جریان را حساب کنی:
V(Rn) = Vs × Rn / Req
مثلاً سهم R3 میشود 3.3 × 3 / 6 = 1.65 V.
💡 نکته: این نسبت به مقدار مطلق کاری ندارد. زنجیری از ۱۰، ۲۰ و ۳۰ کیلواهم همان سهمها را میگیرد، فقط جریانش ده برابر کمتر است.
۳. پیشبینی، بعد اندازهگیری#
R3 را عوض کن و قبل از هر حرکت اسلایدر، جدول را روی کاغذ پر کن.
| R3 slider | Req | I(R1) | V(a) | V(b) |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 3 kΩ | 1.10 mA | 2.20 V | 0.00 V |
| 10 | 4 kΩ | 0.825 mA | 2.475 V | 0.825 V |
| 30 | 6 kΩ | 0.55 mA | 2.75 V | 1.65 V |
| 90 | 12 kΩ | 0.275 mA | 3.025 V | 2.475 V |
✅ چک کن: هر سطر باید با اختلاف چند هزارم بخواند.
به روند نگاه کن: با بزرگشدن R3، جریان کم میشود و افت روی R1 هم کم میشود. یعنی عوضکردن یک قطعه ولتاژ قطعههای دیگر را هم عوض میکند. در مدار سری هیچ قطعهای تنها نیست.
قبل از ادامه، جواب بده: اگر R3 خیلی بزرگ شود، V(b) به چه عددی نزدیک میشود؟ جهت جوابت را با اسلایدر روی ۱۰۰ بسنج.
✅ چک کن: روی ۱۰۰، یعنی ۱۰ کیلواهم، V(b) حدود ۲٫۵۴ ولت است. اسلایدر همینجا تمام میشود، ولی روند روشن است: هرچه R3 بزرگتر شود، V(b) به ولتاژ منبع، یعنی ۳٫۳ ولت، نزدیکتر میشود.
۴. یک خرابی عمدی: اتصال کوتاه روی R2#
R3 را روی ۳۰ بگذار. حالا اسلایدر «اتصال کوتاه روی R2» را روی ۱ ببر، انگار سیمی دو سر R2 را به هم چسبانده است.
پیشبینی کن: R2 از مسیر حذف میشود، پس Req = 4 kΩ.
✅ چک کن: I(R1) حدود ۰٫۸۲ میلیآمپر میشود و V(a) و V(b) هر دو حدود ۲٫۴۷ ولت میشوند.
V(a) و V(b) برابر شدند، پس روی R2 ولتاژی نمانده است. I(R2) را هم نگاه کن: تقریباً صفر است. جریان راه آسانتر را رفته و از اتصال گذشته است. دو مقاومت دیگر حالا جریان بیشتری میبینند.
همین نشانه را در عیبیابی بهکار ببر: دو گره که نباید برابر باشند و برابرند، یعنی چیزی میانشان اتصال کوتاه شده است.
اسلایدر را به ۰ برگردان.
🧭 مرز شبیهساز: کلید این آزمایشگاه یک مقاومت دوحالته است، پس عددها چند هزارم با حساب ایدهآل فرق دارند. همین باعث میشود جریان
0.825نشود و کمی کمتر بخواند.
🤖 با AI: یک زنجیر چهارتایی برای خودت طراحی کن و اول خودت حلش کن. بعد بخواه دستیار AI ات فقط محاسبهٔ تو را بازبینی کند. هر اختلافی را با فرمول سهم ولتاژ وارسی کن.
واژههای تازهٔ این فصل#
| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| series | سیریز | سری، پشت هم در یک مسیر |
| equivalent resistance | ایکوئیوالِنت رِزیستنس | مقاومت معادل |
| voltage drop | ولتیج دراپ | افت ولتاژ |
تمرینها
اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.
در فصل بعد#
در زنجیر سری جریان فقط یک راه داشت. فصل بعد راهها زیاد میشوند: جریان شاخهشاخه میشود، ولتاژ ثابت میماند و میبینی منبع ولتاژ اصلاً جریان ثابتی نمیدهد.
به آخر این فصل رسیدی!
اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.