فارسی پنجم دبستان · فصل ۳ · بخش ۱ از ۵

درس ششم: سرود ملّی

صفحه‌های ۴۸ تا ۵۱ کتاب درسی

معنی ۱۶ واژهٔ درس ششم سرود ملّی فارسی پنجم با هم‌معنی و متضاد، جواب تمرین‌های کتاب و تمرین بیشتر با پاسخ.

دربارهٔ درس و پیام#

درس ششم دربارهٔ سرود ملّی است: سرودی کوتاه که هر کشور دارد و مردم آن کشور با احترام به آن گوش می‌دهند. درس از یک ورزشگاه شروع می‌شود: لحظهٔ پیروزی یک قهرمان، بالا رفتن پرچم و پخش سرود ملّی. بعد نویسنده توضیح می‌دهد سرود ملّی چیست و چرا مهم است، و در «دانش زبانی» از اهمیت زبان فارسی می‌گوید.

متن سرود و نوشتهٔ کتاب را اینجا نمی‌آوریم؛ سرود را از کتابت بخوان. ما می‌گوییم هر بخش دربارهٔ چیست.

پیام درس: سرود ملّی و پرچم نشانهٔ افتخار، استقلال و هویت یک کشورند. ایرانیان زبان فارسی را هم، مانند پرچم و سرود، مایهٔ پیوند و یکپارچگی می‌دانند.

معنی بند به بند#

  • صحنهٔ آغاز (صفحهٔ ۴۸). یک ورزشکار ایرانی برنده شده است. همراه با بالا رفتن پرچم، سرود ملّی پخش می‌شود و کتاب متن سرود را همین‌جا آورده است. پس از سرود، قهرمانِ مدال‌به‌گردن جواب شادی تماشاگران را می‌دهد. این صحنه نشان می‌دهد سرود و پرچم در لحظه‌های افتخار چه جایی دارند.
  • سرود ملّی چه کاری می‌کند؟ (صفحهٔ ۴۹، بند اول و دوم). هر کشور کنار پرچمش سرودی هم دارد که افتخارها و آرزوهای مردمش را در خودش جمع کرده است. برای همین مردم هنگام شنیدنش به احترام می‌ایستند، و نویسنده آن را به آیینه مانند می‌کند (جواب پرسش اول درک مطلب را ببین).
  • چرا ساختن سرود سخت است؟ (صفحهٔ ۴۹، بند سوم و چهارم). سرود باید کوتاه باشد، پس سراینده باید حرف‌های مهم را در چند جملهٔ موزون و زیبا جا بدهد. سرود موسیقی هم دارد و آهنگ پرشورش مردم را به شجاعت و دفاع از کشور تشویق می‌کند.
  • سرود و همدلی مردم (پایان صفحهٔ ۴۹). کشوری پیش می‌رود که مردمش با هم کار کنند و برای هم از خودشان بگذرند، و سرود ملّی می‌خواهد همین روحیه را قوی کند. بعد کتاب از ما می‌خواهد سرود را دوباره بخوانیم و واژه‌های اصلی‌اش را کنار هم بگذاریم: بهمن، ایمان، امام، استقلال، آزادی، شهیدان و جمهوری اسلامی ایران، و بپرسیم از این واژه‌ها چه می‌فهمیم.
  • صفحهٔ ۵۰: پایان سرود و یک شعر کوتاه. کتاب یادآوری می‌کند که سرود با دعا برای ماندگاری ملت و کشور تمام می‌شود و امیدوار است ایران با تلاش فرزندانش پیش برود. بعد سه بیت کوتاه بدون نام شاعر آمده که از نسیم خوش‌بو، هوای خوب و باغ‌های پرگل ایران تعریف می‌کند.
  • صفحهٔ ۵۱: زبان فارسی. «دانش زبانی» درس دربارهٔ اهمیت زبان فارسی است؛ پایین‌تر توضیحش داده‌ایم.

واژه‌ها#

واژه‌های تازهٔ درس را از جدول یاد بگیر. هر ردیف نشانی ثابتی دارد.

واژه‌ها و معنی‌شان

واژه‌های این درس و معنی‌شان
واژهمعنیهم‌معنیمتضادهم‌خانوادهاملا
سرودشعر یا آوازی که با آهنگ خوانده می‌شودترانه—سرودن، سراینده—
پرچمپارچه‌ای رنگی که نشان یک کشور یا گروه استدرفش———
اهتزازلرزیدن و موج خوردن؛ در درس یعنی بالا رفتن و تکان خوردن پرچمتکان——با «ه»، «ت» و «ز» نوشته می‌شود.
استقلالآزاد بودن یک کشور از فرمان دیگران—وابستگیمستقلبا «ق» نوشته می‌شود، نه «غ»؛ هم‌خانوادهٔ «مستقل».
آزادینداشتن بند و اجبار؛ اختیار داشتن—اسارتآزاد، آزادگی—
افتخاراحساس سربلندی از کاری یا نامی بزرگسربلندی—مفتخر، فخربا «خ» نوشته می‌شود.
عظمتبزرگی و شکوهبزرگی، شکوهکوچکیعظیمبا «ع» و «ظ» نوشته می‌شود.
مراسمجشن یا گردهمایی رسمی با برنامهٔ مشخصآیین——با «س» نوشته می‌شود، نه «ص».
اعلامآگاه کردن همه؛ گفتن چیزی به صدای بلندخبر دادن—علامت، معلومبا «ع» نوشته می‌شود.
شورانگیزچیزی که شور و هیجان می‌آوردهیجان‌انگیز—شور—
ایثارگذشتن از چیزی برای دیگران؛ فدا کردنفداکاری——با «ث» نوشته می‌شود.
ضامنکسی یا چیزی که نگه‌داشتن و ماندن چیزی را تضمین می‌کند؛ پشتوانهپشتوانه—ضمانت، تضمینبا «ض» نوشته می‌شود.
پایندگیماندگاری و پایدار بودنماندگاریفناپاینده، پاییدن«ـه»ٔ پایانی «پاینده» پیش از «ـگی» می‌افتد: پایندگی، نه «پاینده‌گی».
هویتچیزهایی که کسی یا ملتی را از دیگران جدا می‌کنند، مثل زبان و فرهنگ————
اعتقادباور قلبی به چیزیباور—معتقدبا «ع» و «ق» نوشته می‌شود.
ورزشگاهجای انجام مسابقه‌های ورزشیاستادیوم—ورزش، ورزشکار—

مترادف، متضاد و هم‌خانواده#

هم‌معنی: سرود و ترانه؛ افتخار و سربلندی؛ ایثار و فداکاری؛ پایندگی و ماندگاری؛ اعتقاد و باور؛ ضامن و پشتوانه؛ مراسم و آیین.

متضاد: استقلال و وابستگی؛ آزادی و اسارت؛ پیروزی و شکست؛ پایندگی و فنا؛ شادی و غم.

هم‌خانواده: «افتخار، مفتخر، فخر»؛ «اعلام، معلوم، علامت»؛ «شور، شورانگیز»؛ «پاینده، پایندگی، پاییدن»؛ «استقلال، مستقل»؛ «ضامن، ضمانت، تضمین».

نکتهٔ زبانی: اهمیت زبان فارسی و تشبیه «آیینه»#

چرا سرود ما به فارسی است؟ چون هر کشور سرودش را به زبان رسمی خودش می‌سراید و زبان رسمی و ملّی ایران فارسی است. زبان مادری بسیاری از ایرانیان زبان یا گویش دیگری است، ولی فارسی زبانی است که همه با آن با هم حرف می‌زنند؛ پس فارسی هم، مثل پرچم، مردم را به هم پیوند می‌دهد. کتاب در یک کادر صورتی یادآوری می‌کند که زبان‌های مادری و محلی هم گنج‌های ارزشمندی‌اند و کنار فارسی فکر ما را پرورش می‌دهند.

در پرسش اول درک مطلب یک تشبیه هست: سرود ملّی با واژهٔ «همچون» به آیینه مانند شده است. تشبیه یعنی شبیه کردن یک چیز به چیز دیگر. در آن سه بخش پیدا می‌شود:

  • آنچه توصیف می‌شود: سرود ملّی
  • آنچه به آن شبیه شده: آیینه
  • واژهٔ مانند: همچون (مثل «چون» و «مانند»)

مثال خودمان: «کتاب مثل دریچه است»؛ کتاب آنچه توصیف می‌شود، دریچه آنچه به آن شبیه شده و «مثل» واژهٔ شباهت است.

کلمات املایی#

  • استقلال: با «ق» نوشته می‌شود؛ «استغلال» غلط است.
  • اهتزاز: «ه»، «ت» و «ز» دارد؛ یعنی لرزیدن و بالا رفتن پرچم.
  • افتخار: با «ف» و «خ»؛ هم‌خانوادهٔ «فخر».
  • ایثار: با «ث» نوشته می‌شود، نه «س».
  • احساسات: با «ح» و «س»؛ جمع «احساس».
  • اعلام: با «ع»، یعنی آگاه کردن.
  • قهرمان: با «ق» و «ه»، نه «غ» یا «ح».
  • ورزشگاه: «ورزش» + «گاه»؛ با «ز».

تمرین املا: از یک نفر بخواه جمله را بگوید و تو بنویس:

پرچم با اهتزاز بالا رفت و قهرمان با افتخار سرود را گوش داد.

نگارش و املای این درس#

تمرین‌های نوشتن این درس در کتاب «نگارش» پنجم، درس ششم، صفحه‌های ۳۴ تا ۳۷ است: در صفحهٔ ۳۴ مانند نمونهٔ «از خودگذشته + ی = از خودگذشتگی» واژه می‌سازی (با «سازنده»، «پاینده»، «جاودانه»)؛ در صفحهٔ ۳۵ برای هر شکلِ نوشتنِ صدای «س» و «ز» واژه‌ای از متن درس پیدا می‌کنی و می‌گویی کدام واژه‌های درس را بیشتر دوست داری؛ در صفحهٔ ۳۶ گروه جمله‌ای را که با بقیه فرق دارد پیدا می‌کنی و دربارهٔ سرود ملّی بندی با «اما، ولی، و» می‌نویسی؛ و در صفحهٔ ۳۷ احساسی را که شنیدن یک صدا در تو بیدار می‌کند می‌نویسی. سه بیت کوتاه صفحهٔ ۵۰ را هم بعداً در صفحهٔ ۴۵ نگارش (درس هشتم) خوش‌خط می‌نویسی.

جواب تمرین‌های کتاب#

پرسش‌های این درس در صفحه‌های ۵۰ و ۵۱ است. اول خودت جواب بده.

جواب تمرین‌های کتاب

اول خودت جواب بده، بعد «پاسخ را ببین» را بزن؛ پرسش‌ها با زبان خودمان بازنویسی شده و هر پاسخ دلیلش را هم دارد.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۵۰

پرسش ۱ (درست و نادرست)آیا پرچم هر کشور نشانهٔ استقلال آن کشور است؟

پاسخ را ببین

درست است. کتاب در آغاز صفحهٔ ۴۹ پرچم را نشانهٔ استقلال هر کشور می‌داند و می‌گوید هر کشور کنار پرچمش سرودی هم دارد.

پرسش ۲ (درست و نادرست)آیا سطر پایانی سرود ملّی ما دعایی برای ملت و کشور است؟

پاسخ را ببین

درست است. سرود با آرزوی ماندگاری و جاودانگی برای کشور تمام می‌شود و کتاب هم در آغاز صفحهٔ ۵۰ همین را می‌گوید: سرود ملّی ما با دعا برای پایندگی ملت و کشور پایان می‌یابد.

پرسش ۳ (درست و نادرست)آیا در مسابقه‌های ورزشی سرود ملّی کشور برنده نواخته می‌شود؟

پاسخ را ببین

درست است. کتاب می‌گوید در مراسم بزرگ و هنگام اعلام پیروزی قهرمانان در مسابقه‌های ورزشی، سرود ملّی کشور برنده نواخته می‌شود و حاضران آن را با احترام می‌شنوند.

پرسش ۴ (درک مطلب)چرا سرود ملّی به آیینه تشبیه شده است؟

پاسخ را ببین

چون همان‌طور که در آیینه خودمان را می‌بینیم، در سرود ملّی هم مردم یک کشور گذشته، آرزوها، پیروزی‌ها و باورهای خود را می‌بینند. آیینه چیزی را نشان می‌دهد و سرود هم هویت ملت را نشان می‌دهد.

پرسش ۵ (درک مطلب)نویسنده گفته کوتاه بودن سرودِ کشورها «کار» را سخت می‌کند. منظورش از «کار» چیست؟

پاسخ را ببین

منظور کار نوشتن و ساختن سرود است. چون باید در چند جمله، حرف‌های مهم و ارزشمندی بگویی و آن را موزون و زیبا هم بسازی. انتخاب چنین جمله‌ها هم فکر و هنر زیادی می‌خواهد.

پرسش ۶ (درک مطلب)در پایان سرود ملّی کشورمان برای چه چیزی دعا می‌کنیم؟

پاسخ را ببین

برای ماندگاری و جاودانگی ملت و کشور. در پایان سرود، دعا می‌کنیم کشور و ملت ما همیشه پایدار بمانند؛ این از ادامهٔ درس هم پیداست.

پرسش ۷ (درک مطلب)برای آزادی و استقلال یک کشور چه کارهایی باید انجام داد؟

پاسخ را ببین

طبق متن، همکاری، از خودگذشتگی و ایثار، فداکاری و سخت‌کوشی مردم لازم است. این‌ها آزادی و استقلال کشور را تضمین می‌کنند. سرود ملّی هم می‌کوشد چنین روحیه‌ای را در مردم تقویت کند.

پرسش ۸ (درک مطلب)جای پرسش پنجم خالی است تا خودت از متن پرسشی بسازی. چه پرسشی می‌شود ساخت؟

پاسخ را ببین

جواب ثابتی ندارد؛ پرسشی بساز که جوابش در متن باشد. نمونه: چرا هنگام اعلام پیروزی قهرمانان در مسابقه‌های ورزشی سرود ملّی نواخته می‌شود؟ جواب: چون سرود ملّی نشان افتخار و هویت کشور است. پرسش خوب با «چرا» یا «چگونه» فکر را به کار می‌اندازد.

جواب تمرین‌های کتاب، صفحهٔ ۵۱

پرسش ۱ (شعرخوانی و صندلی صمیمیت)چهار مرحلهٔ اندیشیدن، یافتن، شناختن و خواندن را برای شعری که می‌خوانی انجام بده.

پاسخ را ببین

اندیشیدن: شعر را یک بار آرام و بی‌صدا بخوان و بیندیش محتوای آن چیست و چه آهنگی دارد. یافتن: بعد از خواندن، لحن و آهنگ مناسب را پیدا کن؛ شعر دربارهٔ ایران شادی و افتخار دارد، پس صدا باید پر انرژی باشد. شناختن: دوباره با توجه بیشتر بخوان تا فضا و شخصیت و مکان شعر را بشناسی. خواندن: با آهنگ و سرعت مناسب، به‌صورت رسا بخوان. جواب تو دربارهٔ آهنگ می‌تواند فرق کند، فقط باید با محتوای شعر هماهنگ باشد.

بعد از دیدن جواب‌ها، تشبیه آیینه را با زبان خودت برای دوستت توضیح بده. بعد برو سراغ «تمرین بیشتر».

تمرین بیشتر جواب دادن، بهتر از دوباره خواندن یاد می‌دهد.

۱پرچم هر کشور نشانهٔ چیست؟
۲هر واژه را به معنی‌اش وصل کن.

اول یک گزینهٔ ستون اول را بزن، بعد جفتش را در ستون دوم. برای باز کردن یک جفت، دوباره روی آن بزن. ۰ از ۴ جفت

۳هر واژه را به متضادش وصل کن.

اول یک گزینهٔ ستون اول را بزن، بعد جفتش را در ستون دوم. برای باز کردن یک جفت، دوباره روی آن بزن. ۰ از ۴ جفت

۴جای خالی را با واژهٔ درست پر کن.

روی یک واژه بزن تا در نخستین جای خالی بنشیند. برای برداشتن، روی همان واژه در جملهٔ بالا بزن.

وقتی پیروزی یک قهرمان اعلام می‌شود، سرود ملّی کشور نواخته می‌شود.

۵در این جمله، واژه‌ای را که یعنی «فداکاری» پیدا کن.

روی واژه (یا واژه‌های) درست بزن؛ دوباره که بزنی برداشته می‌شود. ۰ واژه انتخاب شد

۶کدام واژه درست نوشته شده است؟
۷در تشبیه «کتاب مثل دریچه است»، کدام واژه «مانند» است؟
۸رویدادهای صحنهٔ آغاز درس را به ترتیب بچین.

روی گزینه‌ها به ترتیب درست بزن تا در جایگاه‌ها بنشینند. برای برداشتن، روی همان گزینه در جایگاه بزن.

  1. ۱خالی
  2. ۲خالی
  3. ۳خالی
  4. ۴خالی
۹کدام جمله دربارهٔ سرود ملّی درست است؟

درک مطلب: خاک باغچه در شیشه

پدر سارا سال‌ها در شهری دور کار کرد. هر وقت دلتنگ می‌شد، شیشهٔ کوچکی را که پر از خاک باغچهٔ خانه‌شان بود برمی‌داشت و به آن نگاه می‌کرد. سارا دلیلش را پرسید. پدر گفت این خاک بوی خانه را می‌دهد و به یادش می‌آورد از کجا آمده است. سارا فهمید دوست داشتن وطن فقط حرف نیست و در یاد و کار آدم دیده می‌شود.

۱پدر سارا چرا به شیشهٔ خاک نگاه می‌کرد؟
۲پیام متن به کدام موضوع درس نزدیک‌تر است؟
۳واژه‌ای را پیدا کن که یعنی «از دوری غمگین بودن».

روی واژه (یا واژه‌های) درست بزن؛ دوباره که بزنی برداشته می‌شود. ۰ واژه انتخاب شد

اشتباه‌های رایج ۳

اشتباهاستقلال را «استغلال» می‌نویسم

حرف سوم «ق» است. «استقلال» هم‌خانوادهٔ «مستقل» است که آن هم با «ق» نوشته می‌شود.

درستاستقلال

اشتباهایثار را «ایسار» می‌نویسم

این واژهٔ عربی «ث» دارد و با «س» نوشته نمی‌شود.

درستایثار

اشتباهسرود ملّی فقط یک شعر است

سرود ملّی هم متن دارد و هم آهنگ و موسیقی؛ آهنگ شورانگیز آن به دفاع از کشور روحیه می‌دهد.

درستسرود ملّی = متن + آهنگ

فراتر از کتابسرود ملّی در جهانبرای کنجکاوها؛ در امتحان نمی‌آید.

تقریباً هر کشور سرودی ملّی دارد. بعضی سرودها فقط چند جمله‌اند و بعضی چند بند. در المپیک و مسابقه‌های جهانی، وقتی ورزشکاری برنده می‌شود، سرود کشورش نواخته می‌شود و ورزشکار و تماشاگران به احترام می‌ایستند. یک نکتهٔ دیگر دربارهٔ تشبیه: گاهی واژهٔ مانند حذف می‌شود و فقط دو طرف تشبیه می‌مانند، مثل «سرود، آینهٔ ملت است». این هنوز هم تشبیه است و در کلاس‌های بالاتر به آن «تشبیه بلیغ» می‌گویند. این بخش فراتر از کتاب است و در امتحان نمی‌آید. اگر خواستی، از اعضای خانواده بپرس سرود ملّی کدام کشورها را شنیده‌اند و کدام سرود به نظرشان زیباتر بوده است.

ادامه در یادستان:چرا دوباره‌خواندن کار نمی‌کند (و به‌جایش چه کنیم)

جایی از این بخش اشتباه است یا گنگ است؟ گزارش بده

بعد از این بخش

بخش‌های دیگر فصل ۳: ایران من

همهٔ بخش‌های این فصل و آزمون