فارسی پنجم دبستان · آزمون آزمایشی
آزمون نوبت دوم فارسی پنجم دبستان
این آزمون مثل امتحان نوبت دوم خرداد، کل کتاب فارسی پنجم دبستان را میسنجد؛ حدود ۷۰ درصد سؤالها از نیمهٔ دوم کتاباند: نامآوران، راه زندگی، علم و عمل، و بقیه از آفرینش، دانایی و هوشیاری، ایران من. دو نمونه با ۲۲ سؤال داری. اول خودت فکر کن و جواب بده و تا آخر سراغ پاسخها نرو؛ بعد توضیح هر سؤال و نمرهٔ هر فصل را ببین. اگر معلمت بخشی از کتاب را از محدودهٔ امتحان حذف کرده، سؤالهای همان درسها را ملاک بگیر.
از این فصلها: فصل ۱، آفرینش؛ فصل ۲، دانایی و هوشیاری؛ فصل ۳، ایران من؛ فصل ۴، نامآوران؛ فصل ۵، راه زندگی؛ فصل ۶، علم و عمل
آزمون نوبت دوم
۲۲ سؤال از ۶ فصل، ۴۵ دقیقه؛ ۲ نمونه.
سؤالها و پاسخنامه
اگر میخواهی آزمون را زماندار بزنی، همان بالا شروعش کن؛ اینجا همهٔ سؤالها را با پاسخ و توضیح میبینی. نمونهها: نمونهٔ ۱، نمونهٔ ۲.
نمونهٔ ۱ ۲۲ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱کدام واژه با «پرورش» هممعنی است؟
فصل ۱: آفرینش
- تربیت (پاسخ درست)
- پرواز
- پرستش
- پرهیز
پرورش یعنی رشد دادن و تربیت کردن؛ مثل پرورش گیاه یا پرورش کودک. سه واژهٔ دیگر فقط با «پر» شروع میشوند و معنیشان فرق دارد.
سؤال ۲در شعر «ستایش»، «کریم» یعنی چه؟
فصل ۱: آفرینش
- ناتوان و ضعیف
- بخشنده و بزرگوار (پاسخ درست)
- ترسو و نگران
- تنها و بییاور
«کریم» از «کرم» میآید که یعنی بخشندگی. شاعر خدا را کریم میخواند، یعنی بخشندهای که کارِ ما را درست میکند.
سؤال ۳واژهای را که غلط املایی دارد، انتخاب کن.
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
باید انتخاب میشد: تبیب
«طبیب» یعنی پزشک و با «ط» نوشته میشود؛ «تبیب» غلط است. رازی طبیب بزرگی بود که با آزمایش جای بیمارستان را پیدا کرد.
سؤال ۴در واژهٔ «کدوبُن»، «بُن» یعنی چه؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- میوهٔ گیاه
- دانهٔ گیاه
- ریشه و بوتهٔ گیاه (پاسخ درست)
- برگ گیاه
«بُن» یعنی ریشه و پایه. با نام گیاه کنار هم میآید و بوتهٔ همان گیاه را میسازد: سروبُن، گلبُن و کدوبُن.
سؤال ۵چرا سرود ملّی ایران به زبان فارسی است؟
فصل ۳: ایران من
- چون فقط فارسیزبانها در ایران زندگی میکنند
- چون سرودها همیشه به فارسیاند
- چون فارسی از همهٔ زبانها آسانتر است
- چون زبان رسمی و ملّی ایران فارسی است (پاسخ درست)
هر کشور سرودش را به زبان رسمی خودش میسراید و زبان رسمی ایران فارسی است. این به معنی کمارزش بودن زبانهای مادری و محلی نیست.
سؤال ۶در شعر «ای ایران»، «خرّم» یعنی چه؟
فصل ۳: ایران من
- شاد و سرسبز (پاسخ درست)
- خالی و خشک
- تاریک و ساکت
- سنگین و سخت
«خرّم» یعنی شاد، سرسبز و با طراوت. شاعر ایران را بهشتی خرّم مینامد.
سؤال ۷«معاصر» یعنی چه؟
فصل ۴: نامآوران
- کسی که در گذشتههای دور زندگی میکرد
- کسی یا چیزی که در همین دوران ما زندگی میکند (پاسخ درست)
- کسی که از آینده میآید
- چیزی که از جای دور آمده است
«معاصر» یعنی همروزگار و از همین زمانه. دانشمند معاصر یعنی دانشمندی که در دوران ما زندگی میکند.
سؤال ۸کدام جمله «گسترشیافته» است، یعنی زمان، مکان و حال و هوا دارد؟
فصل ۴: نامآوران
- پرنده آواز خواند.
- او رفت.
- امروز صبح، پرندهای کوچک روی شاخهٔ درخت حیاط آرام آواز خواند. (پاسخ درست)
- ما خوردیم.
جملهٔ گسترشیافته با واژههایی که «کِی؟ کجا؟ چطور؟» را جواب میدهند، خواننده را به صحنه میبرد. هر سه جملهٔ دیگر فقط یک خبر کوتاه میدهند.
سؤال ۹پیام بیت «نامِ نیکِ رفتگان ضایع مکن / تا بماندَ نام نیکت پایدار» کدام است؟
فصل ۴: نامآوران
- نام بزرگان را فراموش کنیم
- فقط به فکر ساختن خانهٔ بزرگ باشیم
- نام نیک فقط به درد مردگان میخورد
- نام نیک بزرگان را حفظ کنیم تا نام نیک ما هم بماند (پاسخ درست)
شاعر میگوید نام نیک درگذشتگان را از بین نبر؛ اگر آن را گرامی بداری، نام نیک خودت هم پایدار میماند.
سؤال ۱۰خواجه نصیرالدین طوسی از سه نیروی «شمشیر، قلم و دینار»، کدام را هنوز در دست ایرانیان میدید؟
فصل ۴: نامآوران
- قلم (پاسخ درست)
- شمشیر
- دینار
- هر سه را
خواجه میدانست که قلم یعنی دانش و اندیشه هنوز با ایرانیان است. اگر قلم نیرومند شود، دو نیروی دیگر هم دوباره به دست میآیند.
سؤال ۱۱ابوعلی سینا بیمارِ حکایت را که خود را گاو میپنداشت، چگونه درمان کرد؟
فصل ۴: نامآوران
- با دلیل آوردن او را قانع کرد که گاو نیست
- برایش دلیلی ساخت تا غذا بخورد؛ وقتی تنش جان گرفت، فکرش هم سالم شد (پاسخ درست)
- او را به حال خود رها کرد
- به او دارویی تلخ داد
ابوعلی دید با دلیل آوردن نمیشود، پس در دنیای خیالی بیمار کار کرد: گفت این گاو لاغر است و باید چاق شود. بیمار غذا خورد، قوی شد و بیماریاش از بین رفت.
سؤال ۱۲جای خالی را با واژهٔ درست پر کن.
فصل ۵: راه زندگی
جمله با جای خالیهای پر شده:به کسی که از راهی میگذرد، رهگذر میگویند.
«رهگذر» از «راه» و «گذشتن» ساخته شده و یعنی کسی که از راه میگذرد؛ مثل مردی که در داستان پشت شیشهٔ مغازه میایستد. «راهزن» به مسافر حمله میکند و «راهنما» راه را نشان میدهد.
سؤال ۱۳کدام رفتار نمونهٔ «شجاعت اخلاقی» است؟
فصل ۵: راه زندگی
- از ارتفاع بلند پایین پریدن
- با دوستان بحث و دعوا کردن
- راست گفتن و درست ماندن، حتی وقتی دیگران موافق نیستند (پاسخ درست)
- هیچوقت نترسیدن
شجاعت اخلاقی یعنی راست گفتن و راه درست را رفتن، حتی با وجود فشار دیگران. شجاعت واقعی نترسیدن نیست، ایستادگی در برابر سختی است.
سؤال ۱۴در جملهٔ «او چون پرندهای آزاد بود»، «چون» چه معنایی دارد؟
فصل ۵: راه زندگی
- زیرا
- وقتی که
- اما
- مانند (پاسخ درست)
در این جمله آدمی به پرندهٔ آزاد مانند شده است؛ پس «چون» یعنی «مانند». «چون» میتواند «زیرا» یا «وقتی که» هم باشد، ولی اینجا آن معنیها جمله را غلط میکنند.
سؤال ۱۵مَثَل «قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید» یعنی چه؟
فصل ۵: راه زندگی
- ارزش سلامتی را کسی میفهمد که سختی دیده باشد (پاسخ درست)
- هر که مصیبت ببیند ثروتمند میشود
- عافیت را باید از دیگران پنهان کرد
- همیشه باید منتظر مصیبت بود
این مَثَل با حکایت «حکمت» جور است: غلام تا در آب نیفتاد، ارزش کشتی را نمیدانست. سختی ارزش نعمتها را نشان میدهد.
سؤال ۱۶هر واژه را به معنیاش وصل کن.
فصل ۵: راه زندگی
جفتهای درست:- دشواری ← سختی
- عاقبت ← پایان و نتیجهٔ کار
- متانت ← آرامی و وقار
- وظیفه ← کاری که بر عهدهٔ کسی است
دشواری یعنی سختی، عاقبت یعنی پایان و نتیجهٔ یک کار، متانت یعنی آرامی و وقار و وظیفه یعنی کاری که انجام دادنش بر عهدهٔ کسی است.
سؤال ۱۷کدام کار «خوب دیدن» است؟
فصل ۶: علم و عمل
- با سرعت از کنار مورچه بگذریم
- با دقت به مورچه نگاه کنیم و ببینیم چه چیزی را به کجا میبرد (پاسخ درست)
- فقط دربارهٔ مورچه از دیگران بشنویم
- چشمهایمان را ببندیم و فکر کنیم
خوب دیدن یعنی با دقت و حوصله نگاه کردن و به جزئیات توجه کردن. فقط باز کردن چشم کافی نیست.
سؤال ۱۸در شعر «چشمه و سنگ»، چشمه وقتی سنگ او را از خود راند چه کرد؟
فصل ۶: علم و عمل
- برگشت و به کوه پناه برد
- با سنگ دعوا و بحث کرد
- ناامید نشد و ایستاد و کند و کاوید تا راهی باز کرد (پاسخ درست)
- منتظر ماند تا سنگ خودش کنار برود
چشمه از جواب سنگ دلسرد نشد و با کوشش و اصرار از میان آن راه باز کرد. شاعر نتیجه میگیرد که پایداری سختیها را آسان میکند.
سؤال ۱۹مورچه در شعر «کار و تلاش» چرا پیشنهاد سلیمان را نپذیرفت؟
فصل ۶: علم و عمل
- چون از سلیمان میترسید
- چون گرسنه نبود
- چون راه قصر را بلد نبود
- چون قناعت و کار خودش را از مهمانی قصر بهتر میدانست (پاسخ درست)
مورچه میگوید برای او قناعت از مهمانی خوشتر است و او به امید آسایش آینده رنج کار را تحمل میکند. پس به کار و تلاش خودش دل بسته بود.
سؤال ۲۰پیام درس «همه چیز را همگان دانند» کدام است؟
فصل ۶: علم و عمل
- هیچکس همهٔ چیزها را نمیداند و با پرسیدن، گوش دادن و کار کردن یاد میگیریم (پاسخ درست)
- اگر معلم خوبی داشته باشیم دیگر نباید بپرسیم
- دانش فقط برای دانشمندان است
- هر چه میشنویم باید بیپرسش بپذیریم
درس میگوید همه دربارهٔ بخشی از چیزها میدانند و میتوانیم از هم یاد بگیریم. ابوریحان هر مطلب را بدون تحقیق نمیپذیرفت و پرسشگر بود.
سؤال ۲۱متضاد «سهل» کدام است؟
فصل ۶: علم و عمل
- آسان
- دشوار (پاسخ درست)
- ساده
- کوچک
سهل یعنی آسان و بیدردسر؛ متضادش «دشوار» است. «آسان» و «ساده» هممعنی سهلاند.
سؤال ۲۲هر واژه را به هممعنیاش وصل کن.
فصل ۶: علم و عمل
جفتهای درست:- نیازمند ← محتاج
- شفا ← بهبودی
- آموزگار ← معلم
- سپیدهدم ← اول صبح
نیازمند یعنی محتاج، شفا یعنی بهبودی از بیماری، آموزگار همان معلم و سپیدهدم یعنی اول صبح که هوا تازه روشن میشود.
نمونهٔ ۲ ۲۲ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱متضاد «گوارا» کدام است؟
فصل ۱: آفرینش
- خوشگوار
- لذیذ
- ناگوار (پاسخ درست)
- پاکیزه
گوارا یعنی خوشایند و مناسب برای خوردن یا نوشیدن؛ متضادش «ناگوار» است. «نا» در آغاز واژه معمولاً ضد آن را میسازد.
سؤال ۲جای خالی را با واژهٔ درست پر کن.
فصل ۱: آفرینش
جمله با جای خالیهای پر شده:در شعر «فضل خدا» آمده است: خورشید و ماه و انجم و لیل و نهار کرد.
«لیل» یعنی شب و «نهار» یعنی روز. شاعر شب و روز را کنار هم میآورد؛ این دو متضادند.
سؤال ۳«اعتماد» یعنی چه؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- ترسیدن از چیزی
- فراموش کردن چیزی
- گله کردن از کسی
- اطمینان داشتن به کسی یا چیزی (پاسخ درست)
اعتماد یعنی اطمینان؛ کسی که اعتماد دارد، مطمئن است دیگری راست میگوید و به او آسیب نمیزند. متضادش «بیاعتمادی» است.
سؤال ۴شخصیت اصلی داستان «گلدان خالی» کیست؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- پینگ (پاسخ درست)
- امپراتور
- پدر پینگ
- دوست پینگ
شخصیت اصلی کسی است که ماجرا دور او میچرخد. در این داستان پینگ از اول تا آخر در ماجراست و تصمیم اصلی داستان، راست گفتن با گلدان خالی، کار اوست؛ امپراتور و دیگران شخصیت فرعیاند.
سؤال ۵متضاد «جاودان» کدام است؟
فصل ۳: ایران من
- همیشگی
- زودگذر (پاسخ درست)
- پایدار
- بیپایان
جاودان یعنی همیشگی و بیپایان؛ متضادش «زودگذر» است. سه گزینهٔ دیگر هممعنی «جاودان» هستند.
سؤال ۶«محاصره» یعنی چه؟
فصل ۳: ایران من
- به مهمانی رفتن
- فرار کردن
- دور چیزی را گرفتن و راه را بستن (پاسخ درست)
- بخشیدن دشمن
محاصره از «حصار» میآید و یعنی دور چیزی را گرفتن و راه آن را بستن؛ مثل محاصرهٔ یک قلعه در جنگ.
سؤال ۷واژهای را که با «آمیز» ساخته شده است، انتخاب کن.
فصل ۴: نامآوران
باید انتخاب میشد: تحسینآمیز
«تحسینآمیز» یعنی آمیخته با تحسین. «آمیز» از «آمیختن» است. در این جمله واژهٔ دیگری با «آمیز» یا «انگیز» ساخته نشده است.
سؤال ۸پیشوند «هم» در واژهٔ «همکلاس» چه معنایی دارد؟
فصل ۴: نامآوران
- بدون
- دوباره
- بسیار
- با هم و یکجور (پاسخ درست)
«هم» یعنی با هم: همکلاس کسی است که با ما در یک کلاس است. همصدا، همنوا و همسفر هم همینطور ساخته میشوند.
سؤال ۹در درس «نام نیکو»، استاد مراقب بود شاگردش چه نشود؟
فصل ۴: نامآوران
- مغرور (پاسخ درست)
- کنجکاو
- خسته
- تنها
استاد استعداد شاگردش را دید و او را تشویق کرد، ولی همیشه مراقب بود غرور او را نگیرد. غرور آفت هنرمند است.
سؤال ۱۰در بازنویسی یک داستان، کدام سه چیز نباید عوض شود؟
فصل ۴: نامآوران
- همهٔ واژهها و جملهها
- ماجرای اصلی، شخصیتها و پیام (پاسخ درست)
- فقط نام داستان
- نتیجه و شخصیتها و زبان
بازنویسی یعنی دوباره نوشتن به زبان سادهتر. واژهها و ترتیب جملهها میتوانند تغییر کنند، ولی ماجرا، شخصیتها و پیام باید همان بمانند.
سؤال ۱۱کدام مَثَل با حکایت «بوعلی و بانگ گاو» بیشتر جور است؟
فصل ۴: نامآوران
- با یک گل بهار نمیشود
- جوینده یابنده است
- عقل سالم در بدن سالم است (پاسخ درست)
- کوه به کوه نمیرسد، آدم به آدم میرسد
در حکایت، تندرستی تن به درستی فکر کمک کرد: بیمار وقتی غذا خورد، فکرش هم سالم شد. مَثَل «عقل سالم در بدن سالم است» همین را میگوید.
سؤال ۱۲واژهای را که با «نویس» ساخته شده است، انتخاب کن.
فصل ۵: راه زندگی
باید انتخاب میشد: ترانهنویس
«ترانهنویس» یعنی کسی که ترانه مینویسد. «نویس» از «نوشتن» میآید و کسی را میرساند که چیزی را مینویسد.
سؤال ۱۳پیام شعر «کاجستان» کدام است؟
فصل ۵: راه زندگی
- هر درختی باید تنها رشد کند
- باد همیشه خطرناک است
- پیروزی با قدرت به دست میآید
- دوستی یعنی در سختی کنار هم بودن (پاسخ درست)
شعر دربارهٔ دو کاج است که کنار هم رشد کردهاند. وقتی طوفان یکی را روی دیگری میاندازد، کاج همسایه بدون گله سنگینیاش را تاب میآورد و دوستیشان به کاجستان میرسد. پیام: دوست واقعی در روز سخت کنار ماست.
سؤال ۱۴در حکایت «حکمت»، غلام تا وقتی که در آب نیفتاد چه چیزی را نمیدانست؟
فصل ۵: راه زندگی
- ارزش کشتی را (پاسخ درست)
- شنا کردن را
- نام دریا را
- راه ساحل را
غلام تا ترس غرق شدن را نچشید، قدر کشتی را نمیدانست. به همین دلیل مَثَل «قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید» با این حکایت جور است.
سؤال ۱۵متضاد «پیشواز» کدام است؟
فصل ۵: راه زندگی
- استقبال
- بدرقه (پاسخ درست)
- دیدار
- مهمانی
پیشواز یعنی به استقبال کسی رفتن؛ متضادش «بدرقه» است، یعنی همراهی کردن کسی هنگام رفتن. «استقبال» هممعنی پیشواز است.
سؤال ۱۶در شعر «بال در بال پرستوها»، شاعر گنجشکهایی را که با هم از شاخه بالا میپرند، به چه مانند میکند؟
فصل ۵: راه زندگی
- رنگینکمان
- شاخسار
- فواره (پاسخ درست)
- پرده
گنجشکها یکدفعه بالا میروند و پخش میشوند، مثل آبِ فواره. این یک تشبیه است: چیزی را به چیز دیگر مانند میکنیم.
سؤال ۱۷«شفا» یعنی چه؟
فصل ۶: علم و عمل
- بیمار شدن
- پرهیز از دارو
- گرسنگی زیاد
- بهبود پیدا کردن از بیماری (پاسخ درست)
شفا یعنی بهبودی از بیماری؛ در درس «وقتی بوعلی کودک بود» از شفای مادر یاد میشود. متضادش «بیماری» است.
سؤال ۱۸در شعر «چشمه و سنگ»، سنگ با چه لحنی جواب چشمه را داد؟
فصل ۶: علم و عمل
- تحقیرآمیز و مغرور (پاسخ درست)
- مهربان و آرام
- شاد و صمیمی
- غمگین و ناامید
سنگ به چشمه سیلی زد و گفت: «که ای تو، که پیش تو جُنبم ز جای؟» یعنی تو کیستی که به خاطرت از جایم تکان بخورم؛ او چشمه را کوچک شمرد. پس این بیت را با لحن تحقیرآمیز و مغرور میخوانیم.
سؤال ۱۹جای خالی را با واژهٔ درست پر کن.
فصل ۶: علم و عمل
جمله با جای خالیهای پر شده:بکوش اندر بهارِ زندگانی / که شد پیرایهٔ پیری، جوانی
پروین اعتصامی میگوید در بهار زندگی، یعنی جوانی، تلاش کن؛ چون جوانی زیور و آرایش پیری میشود.
سؤال ۲۰جملهٔ «به راهی در، سلیمان دید موری» را در نثر ساده چگونه میگوییم؟
فصل ۶: علم و عمل
- موری در سلیمان راهی دید
- سلیمان در راهی مورچهای دید (پاسخ درست)
- راهی دید سلیمان در موری
- دید مور در سلیمان راهی
در شعر ترتیب واژهها برای وزن و قافیه عوض میشود. در نثر اول کننده، بعد جای کار و مفعول و آخر فعل میآید.
سؤال ۲۱پیام حکایت «جوان و راهزن» کدام است؟
فصل ۶: علم و عمل
- دروغ گفتن همیشه نجات میدهد
- فقط ثروتمندان باید راست بگویند
- راستگویی حتی وقتی خطرناک به نظر میرسد، درست است و دل دیگران را عوض میکند (پاسخ درست)
- راهزنان هرگز عوض نمیشوند
جوان با راست گفتن توانست راهزن را متأثر کند. پیام حکایت این است که راستگویی ارزش و قدر آدم را بالا میبرد.
سؤال ۲۲رویدادهای شعر «چشمه و سنگ» را به ترتیب بچین.
فصل ۶: علم و عمل
ترتیب درست:- چشمه از کوهسار جدا شد و به راه افتاد.
- به سنگ رسید و با مهربانی راه خواست.
- سنگ او را از خود راند و تحقیرش کرد.
- چشمه کند و کاوید و از میان سنگ راه باز کرد.
چشمه راه میافتد، سنگ جلوی او قرار میگیرد، چشمه با مهربانی راه میخواهد و سنگ رد میکند، ولی پایداری چشمه سرانجام راه را باز میکند.
آزمون نوبت اول فارسی پنجم دبستان را هم امتحان کن.