فارسی پنجم دبستان · آزمون آزمایشی
آزمون نوبت اول فارسی پنجم دبستان
این آزمون مثل امتحان نوبت اول دیماه، سه فصل اول فارسی پنجم دبستان را میسنجد: آفرینش، دانایی و هوشیاری، ایران من (ستایش تا حکایت «وطندوستی»). دو نمونه با ۲۲ سؤال داری؛ هر نمونه معنی واژه، متضاد و همخانواده، املا، دانش زبانی و درک مطلب را میپرسد. اول خودت فکر کن و جواب بده و تا آخر سراغ پاسخها نرو؛ بعد توضیح هر سؤال و نمرهٔ هر فصل را ببین تا بدانی کدام درس را دوباره بخوانی. محدودهٔ دقیق امتحان را معلم هر مدرسه تعیین میکند؛ اگر معلمت درسهای کمتر یا بیشتری گفته، سؤالهای همان درسها را ملاک بگیر.
از این فصلها: فصل ۱، آفرینش؛ فصل ۲، دانایی و هوشیاری؛ فصل ۳، ایران من
آزمون نوبت اول
۲۲ سؤال از ۳ فصل، ۴۰ دقیقه؛ ۲ نمونه.
سؤالها و پاسخنامه
اگر میخواهی آزمون را زماندار بزنی، همان بالا شروعش کن؛ اینجا همهٔ سؤالها را با پاسخ و توضیح میبینی. نمونهها: نمونهٔ ۱، نمونهٔ ۲.
نمونهٔ ۱ ۲۲ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱متضاد «ضعیف» کدام است؟
فصل ۱: آفرینش
- توانا (پاسخ درست)
- ناتوان
- بیچاره
- کریم
ضعیف یعنی ناتوان و کمنیرو؛ پس متضادش «توانا» است. «ناتوان» هممعنی «ضعیف» است و «بیچاره» و «کریم» ربطی به ضد بودن ندارند.
سؤال ۲«بی» در واژهٔ «بیپایان» چه معنایی دارد؟
فصل ۱: آفرینش
- همراه
- بدون (پاسخ درست)
- دوباره
- بسیار
«بی» یعنی «بدون»: بیپایان یعنی بدون پایان. بیخبر (بدون خبر) و بیصدا (بدون صدا) هم همینطور ساخته میشوند.
سؤال ۳کدام واژه با «ستایش» همخانواده است؟
فصل ۱: آفرینش
- ستاره
- ستون
- ستودن (پاسخ درست)
- ستم
ستایش و ستودن از یک ریشهاند و هر دو یعنی از خوبی کسی گفتن. ستاره، ستون و ستم فقط در شکل به آن شبیهاند و ریشهٔ دیگری دارند.
سؤال ۴واژهای را که غلط املایی دارد، انتخاب کن.
فصل ۱: آفرینش
باید انتخاب میشد: سهرا
«صحرا» با «ص» و «ح» نوشته میشود و به الف تمام میشود؛ «سهرا» غلط است. بقیهٔ واژهها درست نوشته شدهاند.
سؤال ۵هر واژه را به معنیاش وصل کن.
فصل ۱: آفرینش
جفتهای درست:- لیل ← شب
- بحر ← دریا
- انجم ← ستارهها
- بیخ ← ریشه
لیل یعنی شب، بحر یعنی دریا، انجم جمع نجم و یعنی ستارهها و بیخ یعنی ریشهٔ درخت.
سؤال ۶رویدادهای داستان «راز گل سرخ» را به ترتیب بچین.
فصل ۱: آفرینش
ترتیب درست:- پروانه هر روز خودش را در آب برکه تماشا میکرد.
- نسیم آب را موجدار کرد و پروانه دیگر تصویرش را ندید.
- پروانه روی گل سرخ نشست و از او تعریف کرد.
- سپاس از گلبرگها تا خورشید دستبهدست شد.
- خورشید گفت باید از خدا سپاسگزار بود.
ترتیب داستان این است: خودنمایی پروانه، موج برکه، رسیدن به گل سرخ، زنجیرهٔ سپاس و در پایان سپاس از خدا. هر رویداد از رویداد قبلی نتیجه میشود.
سؤال ۷در حکایت «درخت گردکان»، مسافر در پایان چرا خدا را شکر کرد؟
فصل ۱: آفرینش
- گردو را برداشت و سیر شد
- خربزهها را از جالیز خرید
- درخت به او میوهٔ شیرین داد
- فهمید اگر بهجای گردو خربزه میافتاد، جانش در خطر بود (پاسخ درست)
گردوی کوچک از درخت بلند به سر او خورد و دردش کم بود. اگر خربزهٔ بزرگ افتاده بود، آسیب میدید؛ پس فهمید در این ترتیب حکمتی هست و خدا را شکر کرد.
سؤال ۸کدام جمله «تشبیه» دارد؟
فصل ۱: آفرینش
- کتابخانه مانند باغی پر از گل است. (پاسخ درست)
- کتابخانهٔ مدرسه بزرگ است.
- بچهها در کتابخانه کتاب میخوانند.
- کتابخانه ساعت هشت باز میشود.
در تشبیه، چیزی را به چیز دیگر مانند میکنیم و واژهای مثل «مانند»، «مثل» یا «چون» میآید. اینجا کتابخانه به باغ مانند شده است؛ سه جملهٔ دیگر فقط خبر میدهند.
سؤال ۹رازی برای پیدا کردن جای بیمارستان، تکههای گوشت را در جاهای شهر آویزان کرد. هدفش چه بود؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- گوشت را برای بیمارها خشک کند
- ببیند گوشت در کدام جا دیرتر خراب میشود و هوای آنجا پاکیزهتر است (پاسخ درست)
- مردم را از بازار دور کند
- شهر را بو کند و غذای تازه پیدا کند
رازی بهجای دعوا و حدس، آزمایش کرد. گوشتی که دیرتر فاسد شد نشان داد هوای آنجا سالمتر است، پس بیمارستان را همانجا ساختند.
سؤال ۱۰«دلگشا» در شعر «خرد رهنمای و خرد دلگشای» یعنی چه؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- دلگیر و غمگین
- سنگین و دردناک
- شادیبخش و دل را باز کننده (پاسخ درست)
- تاریک و ترسناک
«دلگشا» از «دل» و «گشودن» ساخته شده و یعنی چیزی که دل را باز و شاد میکند. متضادش «دلگیر» است.
سؤال ۱۱در بیت «توانا بود هر که دانا بود / ز دانش دل پیر برنا بود»، «برنا» یعنی چه؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- ناتوان
- سالخورده
- دانا
- جوان (پاسخ درست)
برنا یعنی جوان و تازهنفس. شاعر میگوید دانش حتی دل پیر را هم جوان میکند؛ پس «برنا» متضاد «پیر» است.
سؤال ۱۲کدام واژه با «گار» ساخته شده است؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- ماندگار (پاسخ درست)
- کارگر
- زرگر
- آهنگر
«ماندگار» از «ماندن» و «گار» ساخته شده و یعنی چیزی که میماند. سه واژهٔ دیگر با «گر» ساخته شدهاند و کسی را میرسانند که با چیزی کار میکند.
سؤال ۱۳جای خالی را با واژهٔ درست پر کن.
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
جمله با جای خالیهای پر شده:شنیدن بیاختیار است، اما گوش دادن با تصمیم و توجه انجام میشود.
شنیدن خودبهخود اتفاق میافتد، ولی «گوش دادن» یعنی تصمیم میگیریم توجه کنیم و بفهمیم گوینده چه میگوید.
سؤال ۱۴چنار در گفتوگو با کدوبن چرا داوری را به فردا میاندازد؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- چون خسته است و نمیخواهد حرف بزند
- چون با وزیدن باد پاییزی معلوم میشود کدام پایدارتر است (پاسخ درست)
- چون میخواهد کدو را از زمین بکَند
- چون هنوز دویست ساله نشده است
چنار میگوید رشد سریع نشانهٔ پایداری نیست. وقتی باد مهرگان (پاییز) بوزد، پیداست کدام ناپایدار بود و کدام مقاوم.
سؤال ۱۵در داستان «گلدان خالی»، امپراتور چرا پینگ را برگزید؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- چون زیباترین گل را آورده بود
- چون پدرش از دوستان امپراتور بود
- چون با وجود گلدان خالی راست گفت (پاسخ درست)
- چون زودتر از همه به قصر رسید
دانهها از اول پخته بودند و هیچکدام سبز نمیشدند. پینگ با شجاعت راست را گفت، و امپراتور راستی را از گلِ ظاهراً زیبا ارزشمندتر دانست.
سؤال ۱۶در جملهٔ «پرچم ایران در ورزشگاه به اهتزاز درآمد»، «اهتزاز» یعنی چه؟
فصل ۳: ایران من
- پایین آمدن
- تا شدن
- پاره شدن
- بالا رفتن و تکان خوردن (پاسخ درست)
اهتزاز یعنی لرزیدن و موج خوردن؛ پرچمی که بالا میرود و در باد تکان میخورد «به اهتزاز درمیآید».
سؤال ۱۷هر واژه را به هممعنیاش وصل کن.
فصل ۳: ایران من
جفتهای درست:- پایداری ← ایستادگی
- اسیر ← دربند
- بیگانه ← غریبه
- یورش ← حمله
پایداری یعنی ایستادگی، اسیر یعنی دربند، بیگانه یعنی غریبه و یورش یعنی حملهٔ ناگهانی و شدید.
سؤال ۱۸کدام واژه متضاد «دفاع» است؟
فصل ۳: ایران من
- حمله (پاسخ درست)
- پاسداری
- ایستادگی
- میهن
دفاع یعنی ایستادن در برابر حمله؛ پس متضادش «حمله» است. «پاسداری» هممعنی دفاع است.
سؤال ۱۹کسی که ورزش را دوست دارد، چه نامیده میشود؟
فصل ۳: ایران من
- ورزشکار
- ورزشدوست (پاسخ درست)
- ورزشگاه
- ورزیده
اگر نام چیزی را با «دوست» بیاوریم، کسی ساخته میشود که آن چیز را دوست دارد؛ مثل میهندوست و ورزشدوست. «ورزشکار» کسی است که ورزش میکند.
سؤال ۲۰واژهای را که با «دوست» ساخته شده است، انتخاب کن.
فصل ۳: ایران من
باید انتخاب میشد: طبیعتدوست
«طبیعتدوست» یعنی کسی که طبیعت را دوست دارد. در این جمله هیچ واژهٔ دیگری با «دوست» ساخته نشده است.
سؤال ۲۱در جملهٔ «ایران مثل خانهای بزرگ برای همهٔ ماست»، «آنچه به آن شبیه شده» کدام است؟
فصل ۳: ایران من
- ایران
- مثل
- خانهای بزرگ (پاسخ درست)
- همهٔ ما
در تشبیه، «ایران» چیزی است که توصیف میشود، «خانهای بزرگ» همان است که ایران به آن مانند شده و «مثل» واژهٔ مانند است.
سؤال ۲۲بخشهای یک شرح حال کوتاه را به ترتیب بچین.
فصل ۳: ایران من
ترتیب درست:- تولد و خانواده
- کودکی و آموختن
- کارهای مهم
- یادگاری که از او مانده
در شرح حال، ترتیب زندگی را رعایت میکنیم: اول تولد و خانواده، بعد کودکی، سپس کارهای مهم و در پایان یادگاری که از او مانده است.
نمونهٔ ۲ ۲۲ سؤال
نمایش سؤالها و پاسخها
سؤال ۱متضاد «شاداب» کدام است؟
فصل ۱: آفرینش
- تازه
- پژمرده (پاسخ درست)
- سبز
- گوارا
شاداب یعنی تر و تازه؛ متضادش «پژمرده» است، یعنی خشک و بیجان. «تازه» هممعنی شاداب است.
سؤال ۲«سرشار» یعنی چه؟
فصل ۱: آفرینش
- خالی و تهی
- کوچک و ریز
- پر و لبریز (پاسخ درست)
- تازه و نو
سرشار یعنی پر و لبریز از چیزی؛ مثلاً «دل سرشار از شادی». متضادش «خالی» است.
سؤال ۳در جملهٔ «در باغ گلهای رنگ رنگ بود»، تکرار «رنگ رنگ» چه میرساند؟
فصل ۱: آفرینش
- فقط یک رنگ
- بیرنگ بودن
- رنگ تیره
- چند رنگ و رنگهای زیاد (پاسخ درست)
وقتی واژهای را پشت سر هم تکرار میکنیم (و با فاصله مینویسیم، مثل «رنگ رنگ» و «برگ برگ»)، زیاد بودن یا یکیپسازدیگری بودن را میرسانیم؛ «رنگ رنگ» یعنی گلهایی با رنگهای گوناگون.
سؤال ۴واژهای را که با «بی» ساخته شده است، انتخاب کن.
فصل ۱: آفرینش
باید انتخاب میشد: بیتوجه
«بیتوجه» یعنی بدون توجه. «بی» در آغاز واژه یعنی «بدون» و با نیمفاصله نوشته میشود.
سؤال ۵رویدادهای حکایت «درخت گردکان» را به ترتیب بچین.
فصل ۱: آفرینش
ترتیب درست:- مسافری زیر درخت گردو کنار جالیز نشست.
- خربزهٔ بزرگ روی ساقهٔ نازک و گردوی ریز روی درخت بلند را دید.
- گردویی از درخت افتاد و به سرش خورد.
- فهمید حکمتی در کار بوده و خدا را شکر کرد.
مسافر اول مینشیند و ترتیب میوهها را عجیب میبیند، بعد گردو به سرش میخورد و از آن، حکمت را میفهمد.
سؤال ۶در شعر «ستایش»، «برانی» یعنی چه؟
فصل ۱: آفرینش
- از خود دور کنی (پاسخ درست)
- نزدیک کنی
- ببخشی
- بشناسی
«برانی» از «راندن» است و یعنی دور کنی و بیرون کنی. شاعر میگوید اگر تو ما را از خودت دور کنی، به که رو بیاوریم؟
سؤال ۷کدام دو واژه هممعنیاند؟
فصل ۱: آفرینش
- لیل و نهار
- بحر و دریا (پاسخ درست)
- شاداب و پژمرده
- توانا و ناتوان
«بحر» واژهٔ عربی و کهن برای «دریا» است. سه جفت دیگر متضاد هماند: شب و روز، شاداب و پژمرده، توانا و ناتوان.
سؤال ۸«نوبهار» یعنی چه؟
فصل ۱: آفرینش
- پاییز
- باغ بزرگ
- آغاز بهار و بهار تازه (پاسخ درست)
- بهار پایانی
«نو» یعنی تازه و «بهار» همان فصل؛ نوبهار یعنی بهار تازه و روزهای نخست بهار. شاعر در شعر «فضل خدا» شاخهٔ برهنه را با پیرهن نوبهار میپوشاند.
سؤال ۹در جملهٔ «در روزگار قدیم مردم کمتر سفر میکردند»، «روزگار» یعنی چه؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- شهر و روستا
- پادشاه و وزیر
- کار و روز
- دوران و زمانه (پاسخ درست)
«روزگار» یعنی دوران و زمانه؛ «در روزگار قدیم» یعنی در زمانهای گذشته. هممعنی آن «زمانه» و «دوران» است.
سؤال ۱۰متضاد «تهیدست» کدام است؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- ثروتمند (پاسخ درست)
- بازرگان
- بیمار
- کاهل
تهیدست کسی است که دستش از مال خالی است؛ متضادش «ثروتمند» است، یعنی کسی که مال زیاد دارد.
سؤال ۱۱هر واژه را به معنیاش وصل کن.
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
جفتهای درست:- غفلت ← بیتوجهی
- کاهلی ← تنبلی
- آسایش ← راحتی
- اندوختن ← جمع کردن
غفلت یعنی بیتوجهی، کاهلی یعنی تنبلی، آسایش یعنی راحتی و آرامش و اندوختن یعنی جمع کردن و نگه داشتن.
سؤال ۱۲بازرگان در درس «بازرگان و پسران» به فرزندانش چه سفارشهایی کرد؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- مال را فوری خرج کردن و به دانش فکر نکردن
- مال درست به دست آوردن و نگه داشتن، کمک به دیگران و آموختن هنر (پاسخ درست)
- فقط برای خود مال جمع کردن
- از دانش دور ماندن و تنها کار کردن
پدر گفت سه کار آدم را به خواستههایش میرساند: مال درست به دست آوردن و نگه داشتن آن، گرفتن دست دیگران و مراقبت از خود. بعد آموختن هنر و فضیلت را هم سفارش کرد. گزینههای دیگر درست برعکس سفارشهای اویند.
سؤال ۱۳رویدادهای داستان «گلدان خالی» را به ترتیب بچین.
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
ترتیب درست:- امپراتور به هر کودک دانهای داد.
- پینگ از دانه مراقبت کرد، ولی سبز نشد.
- پینگ با گلدان خالی به قصر رفت.
- امپراتور پینگ را برگزید.
امپراتور مسابقه را آغاز کرد، پینگ تلاش کرد ولی دانه سبز نشد، او با گلدان خالی و راستگویی به قصر رفت و در پایان برنده شد.
سؤال ۱۴ویرگول (،) در متن یا شعر به ما چه میگوید؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- بلند بخوانیم
- جمله تمام شد
- کمی درنگ کنیم (پاسخ درست)
- پرسش پرسیده شده است
ویرگول جای درنگ کوتاه است تا واژهها به هم نچسبند و معنی درست فهمیده شود؛ نشانهٔ پایان جمله نقطه است.
سؤال ۱۵در حکایت «زیرکی»، حاکم برای پیدا کردن دزد طلا چه کرد؟
فصل ۲: دانایی و هوشیاری
- از همهٔ مردم خواست قسم بخورند
- شبها خودش پای درخت نگهبانی داد
- از مرد خواست طلاها را دوباره بکارد
- از طبیبان پرسید ریشهٔ آن درخت درمان چه دردی است و چه کسی برای آن آمده بود (پاسخ درست)
حاکم فکر کرد دزد باید ریشهٔ درخت را لازم داشته باشد. از طبیبان پرسید و بیماری را پیدا کرد که برای همان درد آمده بود؛ از او طلا را پس گرفت. این همان «زیرکی» است.
سؤال ۱۶«ایثار» یعنی چه؟
فصل ۳: ایران من
- گذشتن از چیزی برای دیگران (پاسخ درست)
- به دست آوردن چیزی برای خود
- ترسیدن از دشمن
- پنهان کردن راز
ایثار یعنی خودمان از چیزی بگذریم تا دیگران داشته باشند؛ هممعنی «فداکاری». متضادش خودخواهی است.
سؤال ۱۷متضاد «استقلال» کدام است؟
فصل ۳: ایران من
- آزادی
- وابستگی (پاسخ درست)
- پرچم
- افتخار
استقلال یعنی آزاد بودن یک کشور از فرمان دیگران؛ متضادش «وابستگی» است. آزادی به معنی استقلال نزدیک است، نه ضد آن.
سؤال ۱۸هر واژه را به معنیاش وصل کن.
فصل ۳: ایران من
جفتهای درست:- آشفته ← پریشان
- نوزاد ← تازهمتولد
- قابله ← ماما
- سرافرازی ← سربلندی
آشفته یعنی پریشان، نوزاد یعنی کودک تازهمتولد، قابله همان ماما و سرافرازی یعنی سربلندی.
سؤال ۱۹رئیسعلی دلواری با چه کسانی جنگید؟
فصل ۳: ایران من
- سپاه اسکندر
- مغولها
- نیروهای انگلیسی که به بوشهر حمله کرده بودند (پاسخ درست)
- دزدان دریایی
رئیسعلی مبارز جنوب ایران بود و با نیروهای انگلیسی که به بوشهر حمله کردند جنگید. آریوبرزن بود که در برابر سپاه اسکندر ایستاد.
سؤال ۲۰پیام درس «دفاع از میهن» کدام است؟
فصل ۳: ایران من
- فقط سردار باید از میهن دفاع کند
- در برابر دشمن باید همیشه عقبنشینی کرد
- میهندوستی فقط حرف زدن است
- عشق به میهن یعنی در برابر دشمن پایداری کردن (پاسخ درست)
درس میگوید کسی که میهنش را دوست دارد، در برابر دشمن پایداری میکند. دفاع کار همهٔ مردم است، نه فقط سردار.
سؤال ۲۱جای خالی را با واژهٔ درست پر کن.
فصل ۳: ایران من
جمله با جای خالیهای پر شده:کسی که میهن خود را دوست دارد، میهندوست است.
اگر «میهن» را با «دوست» بیاوریم، «میهندوست» ساخته میشود، یعنی کسی که میهن را دوست دارد. بقیه نام دوستداشتن چیزهای دیگرند.
سؤال ۲۲مَثَل «جوینده یابنده است» یعنی چه؟
فصل ۳: ایران من
- هر که بخواهد و بکوشد به هدفش میرسد (پاسخ درست)
- هر چیزی که گم شود پیدا میشود
- دیدن برای شنیدن بهتر است
- یک کار کوچک همهچیز را عوض میکند
مَثَل یعنی کسی که با پشتکار دنبال چیزی بگردد، سرانجام آن را پیدا میکند. «با یک گل بهار نمیشود» همان مَثَلی است که میگوید یک کار کوچک همهچیز را عوض نمیکند.
آزمون نوبت دوم فارسی پنجم دبستان را هم امتحان کن.