لایه — خودآموز چاپ سه‌بعدی FDM و اسلایسرها

فصل ۱ از ۹

پیشرفت ترم
۰٪

در این فصل چه یاد می‌گیری#

تا این‌جا با یک ماده کار کردی و چاپگرت را با آن شناختی. از این فصل به بعد مواد دیگر را می‌سنجی، و هر ماده با یک برگهٔ فنی به دستت می‌رسد. آخر این فصل همان برگه را می‌خوانی و می‌دانی کدام عدد به کارت می‌آید و کدام عدد را نباید با برگهٔ دیگری مقایسه کنی.

چهار نوار آزمون پلاستیکی: یکی زیر کشش، یکی زیر ضربه، یکی نرم‌شده با گرما و یکی کوتاه‌شده پس از سردشدن

آخر این فصل می‌توانی:

  • فرق دمای نرم‌شدن و دمای ذوب را بگویی
  • فرق استحکام و چقرمگی را با یک مثال نشان بدهی
  • بگویی جمع‌شدگی چرا قطعه را تاب می‌دهد
  • برگهٔ فنی یک فیلامنت را بخوانی و خانه‌های خالی‌اش را تشخیص بدهی

قبل از شروع#

  • از فصل ۰۴ ترم ۱: PLA و چگالی را می‌شناسی.
  • از فصل ۰۹ ترم ۳: می‌دانی پلاستیک هنگام سردشدن جمع می‌شود.
  • از فصل ۰۴ ترم ۴: می‌دانی همین جمع‌شدگی گوشه‌ها را بلند می‌کند.

🎯 کار این فصل: مداد، کاغذ، اسلایسرت، و اگر داری برگهٔ فنی حلقهٔ خودت. برگه را از سایت سازندهٔ همان حلقه بگیر. چاپگر لازم نیست.

۱. دمای نرم‌شدن#

هر پلاستیک دو دمای مهم دارد. یکی دمایی است که نازل با آن پلاستیک را روان می‌کند. دیگری دمایی است که قطعهٔ تمام‌شده از آن به بعد سفتی‌اش را از دست می‌دهد. این دومی برای کار تو مهم‌تر است، چون قطعه در همان دما زندگی می‌کند.

برگهٔ فنی این حد را با چند نام می‌آورد. glass transition دمایی است که پلاستیک از حالت سخت به حالت نرم می‌رود. HDT دمایی است که نوار آزمون زیر یک بار مشخص خم می‌شود. Vicat دمایی است که سوزنی زیر بار مشخص به عمق معینی در نمونه فرو می‌رود. این سه عدد یک چیز نیستند و نباید آن‌ها را با هم مقایسه کنی. دو عدد HDT هم فقط وقتی مقایسه‌پذیرند که بار آزمون یکی باشد: معمولاً 0.45 MPa یا 1.8 MPa، و بار بیشتر عدد کمتری می‌دهد. هر سه یک چیز را نشان می‌دهند: قطعه از حدود چه دمایی دیگر به شکل خودش وفادار نمی‌ماند.

یک برگهٔ فنی PLA این عددها را می‌دهد: glass transition حدود ۶۰ درجه و ذوب میان ۱۴۵ تا ۱۶۰ درجه. راهنمای Prusa برای همان ماده نقطهٔ ذوب را حدود ۱۷۵ درجه می‌نویسد. پس دو منبع معتبر دربارهٔ یک ماده یک عدد نمی‌دهند. گونهٔ ماده و روش آزمون عدد را عوض می‌کند، و برای همین این کتاب از تو می‌خواهد برگهٔ حلقهٔ خودت را بخوانی.

قبل از ادامه، جواب بده: قطعه‌ای ۷۰ درجه گرم می‌شود و ماده‌اش در ۶۰ درجه نرم می‌شود و در ۱۵۰ درجه ذوب. این قطعه سالم می‌ماند؟


جواب: نه. قطعه آب نمی‌شود، ولی نرم می‌شود و زیر بار شکلش را از دست می‌دهد. حد کار قطعه دمای نرم‌شدن است، نه دمای ذوب.

دو اسلایسر این عدد را در پروفایل فیلامنت نگه می‌دارند. راهنمای داخل برنامه می‌گوید اگر دمای صفحه به این عدد برسد، بهتر است در چاپگر باز شود تا نازل نگیرد.

Slicer Setting path
Cura no equivalent in this version
PrusaSlicer no equivalent in this version
OrcaSlicer Filament › Filament › Basic information › Softening temperature
Bambu Studio Filament › Filament › Basic information › Softening temperature

محل دمای نرم‌شدن در پروفایل فیلامنت در OrcaSlicer

محل دمای نرم‌شدن در پروفایل فیلامنت در Bambu Studio

📌 یادداشت: Cura و PrusaSlicer در نسخه‌های وارسی‌شده چنین میدانی ندارند. این عدد را در آن‌ها از برگهٔ فنی بخوان.

۲. استحکام و چقرمگی#

استحکام می‌گوید ماده پیش از تسلیم‌شدن چه کششی را تحمل می‌کند. واحدش MPa است. چقرمگی می‌گوید ماده چقدر انرژی ضربه را می‌گیرد و نمی‌شکند.

این دو با هم فرق دارند. چوب خشک نازک محکم است، ولی با یک ضربه می‌شکند. نوار لاستیکی ضعیف است، ولی با ضربه نمی‌شکند. این تشبیه یک مرز دارد: هر دو نمونه ماده‌های چاپی نیستند، و فقط فرق دو مفهوم را نشان می‌دهند.

در برگهٔ فنی سه ردیف را نگاه کن.

Data sheet row Means Unit
Tensile stress at yield strength: where it starts to give way MPa
Elongation at break how far it stretches before it breaks %
Impact strength (Izod or Charpy) toughness against a sudden hit kJ/m²

حالا دو ستون واقعی از برگه‌های دو سازنده را ببین. هر دو نمونهٔ چاپی‌اند و هر دو PLA.

Row PLA sheet A PLA sheet B (a tougher blend)
Tensile strength 49.5 MPa at yield 55 MPa
Elongation at break 5.2 % 8.6 %
Impact strength 5.1 kJ/m² (Izod, notched) 5.8 kJ/m² (Charpy, notched)
Specimens 90 % infill, XY plane 100 % infill, XY plane

قبل از ادامه، جواب بده: می‌توانی بگویی برگهٔ B از نظر ضربه ۰٫۷ واحد بهتر است؟


جواب: نه. این دو عدد از دو آزمون متفاوت آمده‌اند: یکی Izod و دیگری Charpy. درصد infill نمونه‌ها هم یکی نیست. دو عدد را فقط وقتی مقایسه کن که روش آزمون و شکل نمونه یکی باشد.

⚠️ مواظب باش: عدد برگهٔ فنی دربارهٔ نوار آزمون است، نه قطعهٔ تو. نمونهٔ برگه در جهت مشخص، با infill مشخص و روی چاپگر سازنده چاپ شده است. هر قطعه‌ای که شکستنش به کسی آسیب می‌زند با عدد برگه طراحی نمی‌شود.

۳. جمع‌شدگی#

پلاستیک گرم جای بیشتری می‌گیرد. قطعه هنگام سردشدن کوچک می‌شود، و چون لایه‌های بالا روی لایه‌های پایین سرد می‌شوند، این کوچک‌شدن قطعه را می‌کشد. در فصل ۰۴ ترم ۴ این کشش را به نام warping دیده‌ای. فصل ۰۹ ترم ۳ هم جبران ابعادی آن را گفته است.

راهنمای OrcaSlicer مواد پرجمع‌شدگی مثل نایلون و پلی‌کربنات را نام می‌برد و می‌گوید تنظیم آن‌ها دقت بیشتری می‌خواهد و دمای محفظه در آن‌ها عامل بزرگی است. پس جمع‌شدگی از همان ویژگی‌هایی است که تعیین می‌کند ماده چه ابزاری می‌خواهد. در این ترم هر جا محفظه‌ای پیدا شد، دلیلش همین است.

بسیاری از برگه‌ها این ردیف را خالی می‌گذارند. برگهٔ PLA که بالا دیدی هم ردیف Thermal shrinkage را با خط تیره رها کرده است. خط تیره یعنی سازنده عددی نداده است، نه این‌که جمع‌شدگی صفر است.

Slicer Setting path
Cura no equivalent in this version
PrusaSlicer Filaments › Advanced › Filament properties › Filament type
OrcaSlicer Filament › Filament › Basic information › Type
Bambu Studio Filament › Filament › Basic information › Type

محل نوع ماده در پروفایل فیلامنت در PrusaSlicer

محل نوع ماده در پروفایل فیلامنت در OrcaSlicer

محل نوع ماده در پروفایل فیلامنت در Bambu Studio

نوع ماده را در این میدان می‌بینی. اسلایسر از این نام برای کارهایی مثل هشدارهای دما استفاده می‌کند.

📌 یادداشت: Cura این میدان را روی پنل تنظیم‌ها ندارد. ماده را از فهرست مواد انتخاب می‌کنی.

✅ چک کن: پروفایل فیلامنت خودت را باز کن و نوع ماده را بخوان. باید با برچسب حلقه یکی باشد.

۴. برگهٔ فنی را بخوان#

حالا برگهٔ حلقهٔ خودت را جلوی خودت بگذار و این ترتیب را برو. اگر برگه نداری، جدول‌های همین فصل را به‌کار ببر.

  1. نام ماده و قطر را با برچسب حلقه مقایسه کن.
  2. راهنمای دمای نازل و صفحه را پیدا کن. این عدد نقطهٔ شروع برج دماست.
  3. دمای نرم‌شدن را بخوان و بگو قطعه‌ات در چه جایی زندگی می‌کند.
  4. سه ردیف استحکام، کشیدگی و ضربه را بخوان و روش آزمون را کنارشان بنویس.
  5. ببین نمونهٔ آزمون چگونه چاپ شده است.
  6. خانه‌های خالی را علامت بزن.
  7. بخش «مناسب نیست برای» را بخوان، اگر برگه چنین بخشی دارد.
Question My spool Source line
Material and diameter
Nozzle and bed guideline
Softening limit, and which test
Strength, and test method
Impact, and test method
Empty rows
"Not suitable for"

برگهٔ PLA این فصل در بخش آخر می‌گوید ماده برای تماس با غذا و برای قطعه‌ای که بالای ۵۰ درجه کار می‌کند مناسب نیست. این جمله از هر عدد جدول کاربردی‌تر است، و خیلی‌ها آن را نمی‌خوانند.

⚠️ مواظب باش: برگهٔ فنی با برگهٔ ایمنی فرق دارد. برگهٔ ایمنی همان safety data sheet است و خطرهای ماده را می‌گوید. راهنمای NIOSH هم توصیه می‌کند اثرهای سلامتی فیلامنت را از همان برگه بپرسی. پیش از چاپ هر مادهٔ تازه، آن را هم از سازنده بگیر و بخوان.

🤖 با AI: متن برگهٔ فنی حلقه‌ات را به دستیار AI بده و بپرس «روش آزمون هر عدد چیست و کدام عدد این برگه را نمی‌توانم با برگهٔ دیگری مقایسه کنم؟». هر پاسخ را با خود برگه تطبیق بده. هیچ عددی را که در برگه نیست نپذیر. جواب را با چاپ خودت چک کن.

واژه‌های تازهٔ این فصل#

کلمه تلفظ به حروف فارسی یعنی چه
glass transition گلس ترنزیشن دمایی که پلاستیک از سخت به نرم می‌رود
HDT اچ‌دی‌تی دمایی که نوار آزمون زیر بار مشخص خم می‌شود
Vicat ویکات دمایی که سوزن زیر بار مشخص در نمونه فرو می‌رود
tensile strength تنسایل استرنث کشش قابل‌تحمل، همان استحکام
impact strength ایمپکت استرنث تحمل ضربه، معیار چقرمگی
safety data sheet سیفتی دیتا شیت برگهٔ خطرها و نکات ایمنی ماده

تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

جوابِ تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

در فصل بعد#

با همین زبان به سراغ مادهٔ آشنایت می‌روی. یک گیره چاپ می‌کنی و با آب گرم می‌بینی عدد دمای نرم‌شدن روی قطعهٔ واقعی چه معنایی دارد.

به آخر این فصل رسیدی!

اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.