لایه — خودآموز چاپ سه‌بعدی FDM و اسلایسرها

فصل ۸ از ۹

پیشرفت ترم
۰٪

در این فصل چه می‌سازی#

آخر این فصل یک جعبهٔ چهارگوش با دیواره‌های بلند چاپ کرده‌ای و روی دیواره‌ها موج‌های ریزی را که کنار هر گوشه می‌آیند دیده‌ای. فاصلهٔ این موج‌ها را با کولیس می‌سنجی و از آن بسامد لرزش چاپگرت را حساب می‌کنی. این پدیده resonance است و input shaping راهی برای خاموش‌کردنش است.

جعبهٔ چاپی با دیوارهٔ بلند و یک برآمدگی عمودی، با موج‌های ریز موازی که کنار برآمدگی پیدا شده‌اند

آخر این فصل می‌توانی:

  • بگویی resonance چیست و چرا روی چاپ دیده می‌شود
  • بسامد لرزش را از روی موج‌ها حساب کنی
  • اثر شتاب را با یک چاپ مقایسه‌ای ببینی
  • نقش input shaping را توضیح بدهی و بدانی کجا اجرا می‌شود

قبل از شروع#

  • از فصل ۰۳ ترم ۱: تسمه، gantry و موتور پله‌ای را می‌شناسی.
  • از فصل ۰۶ ترم ۲: شتاب و سرعت چاپ را می‌شناسی.
  • از فصل ۰۲ همین ترم: می‌دانی firmware داخل چاپگر اجرا می‌شود.

🎯 کار این فصل: چاپگر، حلقه‌ای ترجیحاً تیره و براق، اسلایسرت، OpenSCAD، کولیس، و مدل ringing-sample.scad. مدل در حالت توپر 10698 mm³ است، یعنی حدود ۴٫۴ متر فیلامنت و ۱۳٫۳ گرم (حساب‌شده). دو چاپ لازم داری. اگر چاپگر نداری، بخش ۱ و تمرین‌های حسابی را انجام بده.

⚠️ مواظب باش: قاعده‌های ایمنی ابتدای کتاب این‌جا هم برقرار است. هنگام چاپ دستت را داخل نبر. در این فصل کاری با باز کردن یا سفت کردن قطعه‌های مکانیکی نداریم.

۱. چاپگر مثل یک تاب است#

تاب را هل بده. اگر با ریتم خودش هل بدهی بالا می‌رود، و اگر بی‌موقع هل بدهی بی‌اثر است. هر جسمی که کش و وزن دارد چنین ریتمی دارد. این ریتم بسامد یا فرکانس آن است، با واحد هرتز (Hz)، یعنی چند نوسان در ثانیه.

چاپگر هم همین‌طور است. سر چاپ وزن دارد و تسمه کمی کش می‌آید. وقتی سر چاپ سر یک گوشه ناگهان جهت عوض می‌کند، کل این مجموعه چند بار نوسان می‌کند تا آرام شود. یک نکته به این تشبیه مرز می‌زند: تاب را عمداً هل می‌دهیم، ولی چاپگر را همان تغییر جهت تکان می‌دهد و ما دنبال آرام‌کردنش هستیم.

به این نوسان در بسامد طبیعی resonance می‌گوییم. نازل در همین لحظه دارد روی دیوارهٔ بیرونی پلاستیک می‌گذارد، پس این نوسان روی دیواره نقش می‌بندد: موج‌هایی ریز کنار گوشه‌ها. این نشانه نام ringing دارد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۹ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر شتاب را کم کنی، این موج‌ها چه تغییری می‌کنند؟


جواب: باید ضعیف‌تر شوند، چون ضربهٔ کمتری به سیستم می‌خورد. بسامد عوض نمی‌شود، چون بسامد مال بدنهٔ چاپگر است. فقط دامنهٔ لرزش کم می‌شود. این فرض را در بخش ۳ با چاپ می‌سنجی.

۲. مدل آزمایشی#

مدل یک جعبهٔ دیوارهٔ بلند است با دو برآمدگی کوچک، یکی روی ضلعی که با محور X موازی است و یکی روی ضلعی که با محور Y موازی است. هر برآمدگی ضربهٔ جهت را ناگهانی می‌کند، و سطح صاف بعد از آن جایی است که موج‌ها دیده می‌شوند.

// ringing-sample.scad
// long flat walls, with a small rib that jolts the print head
size = 60;      // outer size, mm
wall = 1.2;     // wall thickness, mm
height = 30;    // mm
floor_h = 0.6;  // closed floor, mm
rib = 2;        // rib width and depth, mm

difference() {
    cube([size, size, height]);
    translate([wall, wall, floor_h])
        cube([size - 2 * wall, size - 2 * wall, height]);
}

// one rib on the front face, one on the left face
translate([size / 4, -rib, 0])
    cube([rib, rib + 0.1, height]);
translate([-rib, size / 4, 0])
    cube([rib + 0.1, rib, height]);

از این متن STL بگیر و مدل را بدون چرخاندن روی صفحه بگذار، تا هر ضلع با یک محور موازی بماند. اگر برچسب و یادداشت اندازه‌گیری می‌خواهی، جهت جلو را روی قطعه با ماژیک علامت بزن.

Slicer Setting path
Cura Print settings › Speed › Print Acceleration › Wall Acceleration › Outer Wall Acceleration
PrusaSlicer Print Settings › Speed › Acceleration control (advanced) › External perimeters
OrcaSlicer Process › Speed › Acceleration › Outer wall
Bambu Studio Process › Speed › Acceleration › Outer wall

محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در Cura

محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در PrusaSlicer

محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در OrcaSlicer

محل شتاب دیوارهٔ بیرونی در Bambu Studio

📌 یادداشت: موج روی دیوارهٔ بیرونی می‌نشیند، پس عددی را عوض کن که همان دیواره را می‌راند. شتاب کلی چاپ در OrcaSlicer و Bambu Studio این دیواره را عوض نمی‌کند، چون دیوارهٔ بیرونی میدان خودش را دارد. در Cura این تنظیم فقط وقتی اثر دارد که Enable Acceleration Control روشن باشد. در PrusaSlicer عدد 0 یعنی همان عدد Perimeters. اگر آن هم صفر است، حد شتاب را از راهنمای چاپگرت بخوان و نصفش را این‌جا بنویس.

Slicer Setting path
Cura Print settings › Speed › Print Speed › Wall Speed › Outer Wall Speed
PrusaSlicer Print Settings › Speed › Speed for print moves › External perimeters
OrcaSlicer Process › Speed › Other layers speed › Outer wall
Bambu Studio Process › Speed › Other layers speed › Outer wall

محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در Cura

محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در PrusaSlicer

محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در OrcaSlicer

محل سرعت دیوارهٔ بیرونی در Bambu Studio

عدد سرعت دیوارهٔ بیرونی را در دفترت بنویس، چون در بخش ۴ لازمش داری. آن را در این فصل عوض نکن.

✅ چک کن: در Preview دیواره‌ها باید بی‌وقفه و با همان سرعت چاپ شوند. اگر سرعت در ارتفاع‌های مختلف فرق دارد، به زمان کمینهٔ لایه نگاه کن.

۳. یک مقایسه، یک تغییر#

دو چاپ می‌گیری. تفاوتشان فقط شتاب است.

  1. چاپ A را با پروفایل همیشگی بگیر.
  2. شتاب دیوارهٔ بیرونی را نصف کن و چاپ B را بگیر. بقیه ثابت بماند.
  3. دو قطعه را زیر نور مایل کنار هم بگذار.
  4. پشت برآمدگی‌ها و پشت گوشه‌ها را با چشم مقایسه کن.
Print Acceleration Outer wall speed Ripples near rib: strong / weak / none Time of print
A
B

✅ چک کن: اگر چاپ B موج ضعیف‌تری دارد، فرض بخش ۱ روی چاپگرت درست بوده است. اگر هیچ موجی ندیدی، چاپگرت در این سرعت مشکلی ندارد یا firmware آن از قبل جبرانش می‌کند. این هم نتیجهٔ معتبری است.

🔧 اگر کار نکرد: اگر سطح در هر دو چاپ موج نامنظم یا نوارهای افقی دارد، این عیب دیگری است که به مکانیک برمی‌گردد. آن را در ترم ۴ بررسی می‌کنیم. فعلاً چیزی را باز نکن.

۴. بسامد را از روی موج بخوان#

اگر موج دیدی، می‌توانی بسامد را حساب کنی. وقتی نازل با سرعت ثابت حرکت می‌کند، هر نوسان یک تکه از دیواره را می‌گیرد. راهنمای Klipper این رابطه را می‌دهد:

frequency (Hz) = V × N / D

V = outer wall speed, mm/s
N = full oscillations inside D: count the crests, subtract 1
D = distance from the first crest counted to the last, mm

مثال حسابی، نه نتیجهٔ چاپ: با سرعت 80 mm/s، شش قلهٔ موج را شمرده‌ای و فاصلهٔ اولی تا آخری 10 mm است. میان شش قله پنج نوسان کامل هست، پس N = 5 و بسامد 80 × 5 / 10 = 40 Hz است. اگر به‌جای پنج، شش بگذاری، جواب 48 Hz می‌شود و 20% خطا دارد (حساب‌شده).

  1. قطعه را زیر نور مایل بگیر تا موج‌ها سایه داشته باشند.
  2. یکی دو موج اول بعد از برآمدگی را رها کن، چون راهنمای Klipper هم آن‌ها را کنار می‌گذارد. از موج بعدی، تا جایی که می‌توانی قلهٔ موج‌ها را با مداد علامت بزن.
  3. فاصلهٔ اولین تا آخرین علامت را با کولیس بسنج و یکی از تعداد علامت‌ها کم کن تا N به‌دست بیاید.
  4. فرمول را برای هر محور جدا حساب کن. نوسان دیواره را عمود بر خودش جابه‌جا می‌کند. پس موجِ روی دیوارهٔ موازی با محور Y مال محور X است، و موجِ روی دیوارهٔ موازی با محور X مال محور Y. این نتیجه از هندسهٔ حرکت می‌آید. راهنمای Klipper هم می‌نویسد جای نشان‌های مدلش نسبت به محورها عجیب است و اشتباه نیست.
Axis V mm/s N oscillations D mm Frequency Hz
X, read on the wall parallel to Y
Y, read on the wall parallel to X

قبل از ادامه، جواب بده: چرا عدد دو محور شاید با هم فرق داشته باشد؟


جواب: چون دو محور وزن یکسانی را حرکت نمی‌دهند و تسمه‌های یکسانی ندارند. در بسیاری از چاپگرها یکی از محورها بار سنگین‌تری می‌کشد. برای همین input shaping هر محور را جدا می‌گیرد.

۵. input shaping فقط نقشش#

input shaping روی اسلایسر کاری نمی‌کند، در firmware اجرا می‌شود. راهنمای Klipper آن را این‌طور شرح می‌دهد: فرمان حرکت طوری شکل داده می‌شود که لرزش خود چاپگر را خنثی کند. مثل این‌که تاب را درست وقتی که برمی‌گردد نگه داری. این فصل فقط نقش این کار را درس می‌دهد. نوشتن عدد در firmware در فصل ۰۹ ترم ۴ می‌آید.

چند چیز را بدان:

  • متن راهنمای داخل OrcaSlicer می‌گوید این قابلیت فقط در Klipper، RepRapFirmware و Marlin 2 پشتیبانی می‌شود.
  • راهنمای OrcaSlicer می‌گوید برخی چاپگرها حسگر شتاب دارند و بسامد را خودکار می‌سنجند.
  • OrcaSlicer ابزار آمادهٔ Calibration › Input Shaping را دارد. در منوی Bambu Studio، Cura و PrusaSlicer چنین گزینه‌ای را در منابع این کتاب پیدا نکردیم.
  • نام و کار firmware را در ترم ۷ کامل یاد می‌گیری، پس این فصل چیزی روی firmware عوض نمی‌کند.

حتی بدون input shaping بسامدی که حساب کردی به‌دردبخور است. راهنمای چاپگرت را ببین که آیا چنین قابلیتی دارد یا نه، و عدد را در جدول نهایی دفترت بنویس. راه سادهٔ بدون firmware این است: شتاب چاپ را کم نگه دار. این کار زمان چاپ را بیشتر می‌کند.

💡 نکته: تسمهٔ شل هم موج را بدتر می‌کند، و عوض‌کردن کشش آن بسامد را تغییر می‌دهد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۸ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم. هر بار مکانیک عوض شد، این آزمون را تکرار کن.

🤖 با AI: عددهای جدول بسامد را به دستیار AI بده و بپرس «آیا این عددها برای چاپگری با این ساختار معقول است؟». خودت فرمول را دوباره حساب کن و جوابش را با راهنمای رسمی چاپگر تطبیق بده. اگر نام تنظیمی داد، آن را در اسلایسر خودت پیدا کن. جواب را با چاپ خودت چک کن.

واژه‌های تازهٔ این فصل#

کلمه تلفظ به حروف فارسی یعنی چه
resonance رزونانس نوسان جسم در بسامد طبیعی خودش
input shaping اینپوت شیپینگ شکل‌دادن فرمان حرکت برای خنثی‌کردن لرزش
frequency فریکوئنسی تعداد نوسان در ثانیه، با واحد Hz

تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

جوابِ تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

در فصل بعد#

آخرین فصل این ترم کولیس را دوباره برمی‌دارد. یک قطعهٔ ۴۰ میلی‌متری واقعاً ۴۰ میلی‌متر است؟ سوراخ ۱۰ میلی‌متری چطور؟ خطای اندازه را به دو نوع می‌شکنی و هر نوع را در جای درستش جبران می‌کنی.

به آخر این فصل رسیدی!

اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.