لایه — خودآموز چاپ سه‌بعدی FDM و اسلایسرها

فصل ۹ از ۱۰

پیشرفت ترم
۰٪

در این فصل چه می‌سازی#

آخر این فصل نخستین چاپ واقعی‌ات را گرفته‌ای: یک مربع نازک که فقط برای این است که لایهٔ اولت را ببینی. راهنماهای رسمی وقتی دلیل نچسبیدن چاپ را می‌شمارند، از ارتفاع نازل و تمیزی صفحه شروع می‌کنند. پس این فصل همان دو را درس می‌دهد، و می‌بینی لایهٔ اول خوب چه شکلی است.

برش بزرگ‌نمایی‌شدهٔ سه خط پلاستیک روی صفحهٔ چاپ: یکی گرد و نچسبیده، یکی پهن و کمی فشرده، یکی بیش از حد له‌شده

آخر این فصل می‌توانی:

  • بگویی چرا فاصلهٔ نازل تا صفحه این‌قدر مهم است
  • تراز صفحه را با روش چاپگر خودت انجام بدهی
  • بگویی Z offset چیست و کدام اسلایسر آن را دارد
  • صفحه را درست تمیز کنی
  • فیلامنت بگذاری، برداری و فایل را به چاپگر برسانی
  • لایهٔ اول را با چشم قضاوت کنی

قبل از شروع#

  • از فصل ۰۲ همین ترم: نازل و صفحه می‌سوزانند و الکل آتش‌گیر است.
  • از فصل ۰۳ همین ترم: صفحهٔ چاپ و نازل را می‌شناسی.
  • از فصل ۰۵ همین ترم: از متن OpenSCAD فایل STL می‌گیری.
  • از فصل ۰۸ همین ترم: برش می‌زنی و Preview را می‌خوانی.

🎯 کار این فصل: چاپگر، حلقهٔ PLA، الکل ایزوپروپیل، دستمال بی‌پرز، کاردک، راهنمای چاپگرت و OpenSCAD. این چاپ حدود ۳٫۲ گرم فیلامنت لازم دارد (حساب‌شده، بخش ۶). اگر چاپگر نداری، بخش‌های ۱ تا ۳ را بخوان، مدل را بساز و در Preview لایهٔ اولش را ببین.

⚠️ مواظب باش: قاعده‌های ایمنی ابتدای کتاب این‌جا کاملاً برقرارند. این نخستین فصلی است که چاپگر داغ می‌شود. هنگام حرکت چاپگر دستت را داخل نبر، نازل و صفحه را لمس نکن، و کاردک را دور از بدن حرکت بده.

⚠️ مواظب باش: اگر این نخستین بار است که چاپگر را روشن می‌کنی، مونتاژ و راه‌اندازی اول را طبق راهنمای چاپگرت تمام کن. پیچ‌ها و قفل‌های حمل‌ونقل را باز کن، سیم‌ها را ببین، و اگر منبع تغذیه کلید ولتاژ دارد، پیش از وصل‌کردن به پریز آن را با برق شهر خودت یکی کن.

۱. فاصله‌ای به نازکی کاغذ#

در لایهٔ اول، نازل باید خط پلاستیک را کمی روی صفحه فشار بدهد. این فشار است که خط را پهن می‌کند و می‌چسباند.

  • نازل زیادی دور: خط از بالا می‌افتد، گرد می‌ماند و به صفحه نمی‌چسبد.
  • نازل زیادی نزدیک: راه پلاستیک بسته می‌شود. راهنمای Prusa می‌گوید در این حالت ممکن است لایهٔ اول اصلاً پلاستیک بیرون ندهد و حتی سطح صفحه خط بیفتد.

میان این دو یک بازهٔ باریک هست، کسری از ضخامت یک لایه. برای همین لایهٔ اول فقط با چشم قضاوت می‌شود، نه با یک عدد.

قبل از ادامه، جواب بده: چرا لایهٔ اول را نمی‌شود با اندازهٔ کارخانه ثابت کرد؟


جواب: چون این فاصله با ضخامت صفحه، جنس آن، نوع چاپگر و گذر زمان عوض می‌شود. عددی که برای یک چاپگر درست است برای دیگری معنایی ندارد. راهنمای Prusa هم عدد ثابتی نمی‌دهد و می‌گوید مقدار را برای هر چاپگر تنظیم کن.

۲. جنس صفحه#

صفحه‌ها جنس‌های متفاوتی دارند و هر سازنده چیز خودش را می‌فروشد. راهنمای PLA شرکت Prusa سطح‌های PEI صاف یا ساتن را برای PLA مناسب می‌داند. سطح‌های شیشه‌ای و بافت‌دار هم رایج‌اند.

سه سؤال را از راهنمای چاپگرت جواب بده:

  • صفحهٔ من از چه جنسی است؟
  • برداشتنی است یا ثابت؟
  • سازنده چه چیزی برای تمیزکردنش و چه ابزاری برای جداکردن قطعه مجاز می‌داند؟

سؤال سوم مهم‌تر از آن است که به نظر می‌رسد. Prusa می‌گوید روی سطح بافت‌دار و ساتن اصلاً استون به‌کار نبر، و روی صفحهٔ بافت‌دارش کاردک فلزی نزن. پس پیش از به‌کاربردن هر چیزی، راهنما را بخوان.

اگر OrcaSlicer یا Bambu Studio داری، همین حالا نوع صفحه را هم انتخاب کن. این دو برنامه دمای صفحه را برای هر نوع صفحه جدا نگه می‌دارند. روی خود صفحهٔ مجازی پنجرهٔ Plate Settings را باز کن و Bed type یا در Bambu Studio Plate type را با صفحهٔ واقعی‌ات یکی کن. Cura و PrusaSlicer چنین تنظیمی ندارند. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۲ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم.

صفحهٔ شیشه‌ای. اگر صفحه‌ات شیشهٔ لخت است و PLA با صفحهٔ تمیز و فاصلهٔ درست هم نمی‌چسبد، لایهٔ نازکی چسب ماتیکی بزن. UltiMaker، که چاپگرهایش صفحهٔ شیشه‌ای دارند، همراه چاپگر چسب ماتیکی می‌دهد و می‌گوید روی شیشه برای PLA کار می‌کند. همان سازنده برای PETG و ABS روی شیشه چسب را توصیه می‌کند تا قطعه بیش از حد نچسبد و صفحه آسیب نبیند. اول راهنمای چاپگر خودت را ببین. مقدار و روش زدن را راهنمای UltiMaker نمی‌گوید، پس این بخش روش خود این کتاب است: چسب را روی صفحهٔ سرد و نازک بزن و هر وقت کثیف شد پاکش کن. روی سطح PEI بدون اجازهٔ راهنمای همان صفحه چسب نزن.

۳. تراز صفحه و Z offset#

چاپگر برای لایهٔ اول باید دو چیز بداند: صفحه کجاست، و نوک نازل از آن چقدر فاصله دارد.

تراز صفحه. صفحه باید نسبت به مسیر نازل یکنواخت باشد. روش این کار به چاپگر بسته است:

  • بعضی چاپگرها حسگر دارند و خودشان صفحه را می‌سنجند. فرمان تراز را از منو اجرا کن و بعد فقط فاصلهٔ لایهٔ اول را تنظیم کن.
  • در بعضی چاپگرها پیچ‌های زیر صفحه را با دست تنظیم می‌کنی. مراحلش کمی پایین‌تر است.

از راهنمای چاپگر خودت پیروی کن و دما و مراحل را از همان‌جا بگیر. اگر با مراحل این کتاب فرق دارد، راهنما مقدم است.

⚠️ مواظب باش: اگر روش چاپگرت می‌گوید نازل هنگام تراز داغ باشد، کاغذ را از کناره بگیر و انگشتت را زیر نازل نبر. هنگام حرکت خودکار دست‌هایت را از صفحه دور نگه دار.

اگر صفحه‌ات پیچ دستی دارد و راهنما مراحل روشنی نمی‌دهد، این مراحل پایه‌اند. راهنمای کاربر Creality برای Ender-3 V2 همین راه را می‌رود: برگشت به خانه، آزادکردن موتورها، بردن نازل به بالای پیچ هر گوشه، و تنظیم فاصله با یک برگ کاغذ A4 که آن را حدود 0.1 mm می‌داند. همان راهنما می‌گوید هنگام تراز به لولهٔ تفلون و کابل نازل دست نزن.

  1. صفحه را تمیز کن. اگر راهنمای چاپگرت می‌گوید، صفحه و نازل را تا دمای چاپ گرم کن. راهنمای Creality تراز را پیش از گرم‌کردن می‌آورد.
  2. فرمان برگشت به خانه را از منوی چاپگر بزن، معمولاً با نام Home.
  3. نازل را به بالای یک گوشه ببر. بعضی چاپگرها این کار را از منوی حرکت می‌کنند. راهنمای Creality اول موتورها را از منو آزاد می‌کند و سر را با دست می‌برد.
  4. یک برگ کاغذ را میان نازل و صفحه بگذار. پیچ همان گوشه را بچرخان تا کاغذ با کمی مقاومت حرکت کند، نه آزاد و نه گیر.
  5. همین کار را برای سه گوشهٔ دیگر بکن.
  6. دور را تکرار کن و وسط صفحه را هم بسنج. هر پیچ گوشه‌های دیگر را کمی عوض می‌کند. Creality تکرار را یک یا دو بار می‌گوید. وقتی یک دور کامل گذشت و به هیچ پیچی دست نزدی، کار تمام است.

Z offset. این عدد فاصلهٔ لایهٔ اول را کمی جابه‌جا می‌کند. راهنمای داخل PrusaSlicer و OrcaSlicer می‌گوید این مقدار به همهٔ مختصات Z در خروجی اضافه می‌شود. مثالش: اگر نازل در نقطهٔ صفر 0.3 mm دور از صفحه بماند، این مقدار -0.3 می‌شود.

Slicer Setting path
Cura no equivalent in this version; set it on the printer
PrusaSlicer Printers › General › Size and coordinates › Z offset
OrcaSlicer Printer › Basic information › Printable space › Z offset
Bambu Studio no equivalent in this version; the printer has its own calibration

محل Z offset در PrusaSlicer

محل Z offset در OrcaSlicer

📌 یادداشت: در Cura و Bambu Studio این تنظیم وجود ندارد و معادلی برایش نمی‌سازیم. بسیاری از چاپگرها در منوی خودشان چنین تنظیمی دارند و در بعضی چاپگرها حتی حین چاپ قابل تغییر است. راهنمای چاپگرت راه درست را می‌گوید، و همان را اول امتحان کن.

⚠️ مواظب باش: Z offset را با تغییرهای خیلی کوچک عوض کن. برای شروع هر بار حدود 0.02 mm تا 0.05 mm جابه‌جا کن؛ این نقطهٔ شروع خود این کتاب است، چون منبع رسمی‌ای که خواندیم گام ثابتی نمی‌دهد. پیش از شروع چاپ، فرمان توقف را در منوی چاپگر پیدا کن. عدد منفی بزرگ نازل را به صفحه می‌کوبد و هم نازل و هم سطح را خراب می‌کند.

قبل از ادامه، جواب بده: لایهٔ اول تو از صفحه جدا می‌شود و خط‌ها گرد مانده‌اند. مقدار Z offset باید کمی کمتر شود یا بیشتر؟


جواب: کمی کمتر، یعنی به سمت منفی، چون نازل باید کمی پایین‌تر بیاید. طبق همان مثال راهنما، عدد منفی فاصله را کم می‌کند.

۴. تمیزی صفحه#

راهنمای Prusa فهرست علت‌های نچسبیدن را با تمیزی سطح شروع می‌کند و دست و ابزار کثیف را نام می‌برد. انگشتی که روی صفحه می‌کشی چربی پوست را جا می‌گذارد، و همین چسبندگی را کم می‌کند.

⚠️ مواظب باش: صفحه را فقط سرد تمیز کن. الکل آتش‌گیر است، پس دور از شعله و در جای پرهوا کار کن و درِ بطری را ببند.

این مراحل بر پایهٔ راهنمای Prusa است. پیش از آن با راهنمای صفحهٔ خودت بسنجشان:

  1. مطمئن شو صفحه سرد است.
  2. الکل ایزوپروپیل با غلظت بالا روی آن بزن. Prusa الکل ۹۰ درصد را توصیه می‌کند و الکل‌های آرایشی را مناسب نمی‌داند، چون می‌توانند روغن و افزودنی داشته باشند.
  3. با دستمال بی‌پرز و بدون عطر پاک کن.
  4. از آن پس روی سطح انگشت نکش. صفحه را از کناره بگیر.

✅ چک کن: در نور مایل به صفحه نگاه کن. نباید لکهٔ چربی یا رد انگشت ببینی.

۵. گذاشتن فیلامنت و رساندن فایل#

دو مرحلهٔ عملی آخر هم به چاپگر بسته است. این فصل فقط منطق کار را می‌گوید و دکمه‌ها را راهنمای چاپگرت.

گذاشتن فیلامنت. بیشتر چاپگرها یک فرمان بارگذاری دارند که نازل را داغ و extruder را آمادهٔ گرفتن فیلامنت می‌کند.

⚠️ مواظب باش: هنگام بارگذاری نازل داغ است. به آن دست نزن. پلاستیک بیرون‌آمده از نوک نازل را با انبرک بگیر، نه با انگشت.

  1. سر فیلامنت را با سیم‌چین مورب ببر تا راحت‌تر وارد شود.
  2. فرمان بارگذاری چاپگر را اجرا کن.
  3. منتظر بمان تا hot end داغ شود، و فیلامنت را تا جایی که راهنما می‌گوید بفرست.
  4. صبر کن تا پلاستیک از نازل بیرون بیاید.

✅ چک کن: باید رشتهٔ یکنواختی از نوک نازل بیرون بیاید. رنگ قبلی اگر بود باید کم‌کم محو شود.

برداشتن فیلامنت. وقتی حلقه تمام می‌شود یا رنگ را عوض می‌کنی، فیلامنت را سرد بیرون نکش. بیشتر چاپگرها یک فرمان برداشتن دارند که اول نازل را داغ می‌کند. نامش معمولاً Unload است.

⚠️ مواظب باش: هنگام برداشتن هم نازل داغ است. به آن دست نزن و سر آزاد فیلامنت را نگه دار تا نپرد.

  1. فرمان برداشتن چاپگر را اجرا کن.
  2. منتظر بمان تا hot end داغ شود، و فیلامنت را همان‌طور که راهنما می‌گوید بیرون بیاور.
  3. سر رشته را در سوراخ کنارهٔ قرقره ببند.

اگر حلقه وسط چاپ تمام شود، راهنمای چاپگرت می‌گوید دستگاه مکث می‌کند یا نه. برای همین پیش از چاپ بلند باقی‌ماندهٔ حلقه را با حساب فصل ۰۴ بسنج.

رساندن فایل. بعد از برش، فایل را از اسلایسر بگیر. نام دکمه‌ها در این جدول است و از کد منبع نسخهٔ وارسی‌شده آمده است.

Slicer Button after slicing
Cura Save to Disk, or Save to Removable Drive when a card or USB drive is in the computer
PrusaSlicer Export G-code, or Export to SD card / Flash drive
OrcaSlicer Export G-code file; if the button shows Print, the arrow beside it, then Export G-code file
Bambu Studio Bambu printer: the arrow beside Print plate, then Export plate sliced file. Other printers: the arrow beside Print, then Export G-code file

بعد فایل را با روشی که راهنمای چاپگرت می‌گوید به دستگاه برسان، معمولاً با کارت حافظه یا حافظهٔ USB. در OrcaSlicer و Bambu Studio برچسب دکمهٔ اصلی با انتخاب تو عوض می‌شود. روی چاپگرهای Bambu دکمهٔ Print plate چاپ را از شبکه شروع می‌کند، و Send فایل را از شبکه روی حافظهٔ چاپگر یا کارت حافظهٔ آن می‌گذارد. کد منبع Bambu Studio نشان می‌دهد این فایل از نوع .gcode.3mf است، همان نوعی که Export plate sliced file می‌سازد. اگر فایل را با کارت از رایانه می‌بری، نوع فایلی را که چاپگرت از کارت می‌خواند در راهنمایش ببین.

۶. مدل آزمایشی و قضاوت لایهٔ اول#

این مدل یک مربع نازک است. فقط دو لایه دارد و از روی آن کل لایهٔ اول پیداست.

// first-layer-square.scad
// a thin square for judging the first layer by eye
side = 80;        // square side, mm
height = 0.4;     // two layers of 0.2 mm

translate([-side / 2, -side / 2, 0])
    cube([side, side, height]);

از این متن STL بگیر. حجمش 80 × 80 × 0.4 = 2560 mm³ است، یعنی حدود ۱٫۱ متر فیلامنت و نزدیک ۳٫۲ گرم (حساب‌شده). با خط 0.4 mm نازل در یک لایه حدود ۲۰۰ خط کنار هم می‌کشد، و طولشان روی‌هم حدود ۱۶ متر است (حساب‌شده: 80 / 0.4 = 200 و 200 × 80 = 16000 mm). این لایه چیزی پنهان نمی‌کند.

حالا چاپ کن. پروفایل فیلامنت PLA و پروفایل چاپ آماده را عوض نکن.

⚠️ مواظب باش: در تمام طول چاپ کنار چاپگر بمان. اگر قطعه از صفحه جدا شد یا پلاستیک دور نازل جمع شد، چاپ را متوقف کن و بگذار سرد شود.

⚠️ مواظب باش: پیش از جداکردن قطعه راهنمای صفحه‌ات را ببین. Prusa می‌گوید قطعه روی صفحهٔ بافت‌دارش با سردشدن صفحه خودش جدا می‌شود، و کاردک فلزی را برای آن سطح منع می‌کند. اگر راهنما چیزی نگفته است، کاردک پلاستیکی را به فلزی ترجیح بده.

  1. مدل را در اسلایسر باز کن و وسط صفحه بگذار.
  2. برش بزن و در Preview ببین مربع از کناره‌های صفحه دور است.
  3. فایل را به چاپگر برسان.
  4. چاپ را شروع کن و کنار دستگاه بمان.
  5. خط‌های اول را نگاه کن و نترس از متوقف‌کردن. اگر چیزی بلند شد یا پلاستیک نیامد، چاپ را متوقف کن.
  6. بعد از پایان، صبر کن صفحه سرد شود.
  7. اگر قطعه خودش جدا نشد و صفحه برداشتنی و خم‌شونده است، آن را بردار و طبق راهنما کمی خم کن. اگر نه، با کاردکی که راهنما اجازه داده به سمت بیرون جدایش کن.

حالا سطح زیر و رو را با این راهنما بسنج.

What you see Likely meaning
Round lines, gaps between them, corners lifting nozzle too far
Flat lines touching, even surface a good first layer
Ridges, rough and shiny patches, thin spots nozzle too close
Good on one side, bad on the other bed not level, or a dirty patch

جدول نتیجهٔ خودت را این‌طور پر کن، و هر بار فقط یک چیز را عوض کن.

Print One change Sticks? What the surface looks like Note
A baseline
B
C

✅ چک کن: خط‌ها باید پهن و به هم چسبیده باشند و قطعه باید هنگام چاپ از جایش تکان نخورد.

🔧 اگر کار نکرد: راهنمای Prusa در فهرست نچسبیدن اول به تمیزی صفحه می‌پردازد و بعد به ارتفاع نازل، و این ترتیب را نگه دار. اگر قطعه چسبید ولی سطحش بد بود، فقط ارتفاع را با گام بخش ۳ تغییر بده و چاپ کن. وقتی سطح به ردیف خوب جدول رسید و یک چاپ دیگر هم همان شد، بس است. اگر هیچ پلاستیکی نیامد، نازل را از صفحه کمی دورتر کن. اگر باز هم مشکل ماند، قدم‌های بعدی را در فصل ۰۲ ترم ۴ می‌بینی.

🤖 با AI: عکس سطح مربعت را به دستیار AI بده و بپرس: «این لایه دور است یا نزدیک، و یک تغییر بعدی چیست؟» بعد فقط همان یک چیز را عوض کن و نتیجه را در جدول بنویس. جواب را با چاپ خودت چک کن، چون عکس همیشه جزئیات را نشان نمی‌دهد.

واژه‌های تازهٔ این فصل#

کلمه تلفظ به حروف فارسی یعنی چه
bed leveling بِد لِوِلینگ تراز کردن صفحهٔ چاپ
Z offset زِد آفسِت مقداری که به ارتفاع همهٔ حرکت‌ها اضافه می‌شود
PEI پی‌ای‌آی جنس رایج سطح صفحهٔ چاپ
isopropyl alcohol ایزوپروپیل الکل الکل تمیزکردن صفحه

تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

جوابِ تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

در فصل بعد#

لایهٔ اول را شناختی. حالا همهٔ حلقه‌ها به هم می‌رسند. فصل بعد مکعبی را که در فصل ۰۵ نوشتی چاپ می‌کنی و با کولیس می‌سنجی که چاپگرت چقدر به عدد طرح نزدیک است.

به آخر این فصل رسیدی!

اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.