لایه — خودآموز چاپ سه‌بعدی FDM و اسلایسرها

فصل ۸ از ۹

پیشرفت ترم
۰٪

در این فصل چه یاد می‌گیری#

یک قطعه را خوب چاپ کردن یک کار است، و بیست‌تایش را درست تحویل دادن کار دیگری. این فصل قیمت تمام‌شدهٔ یک قطعه را با مداد حساب می‌کنی: ماده، برق، زمان ماشین، کار خودت، و شکست. آخرش می‌دانی چند قطعه در یک صفحه بهترین است، و چرا صفحهٔ پر همیشه ارزان‌تر نیست.

چند قطعهٔ یک‌شکل که به‌صورت شبکه روی صفحهٔ چاپ چیده شده‌اند، با یک ترازوی کوچک و یک ساعت در کنار

آخر این فصل می‌توانی:

  • زمان و ماده را از اسلایسر بخوانی و به سکه تبدیل کنی
  • هزینهٔ برق و زمان ماشین را با فرمول حساب کنی
  • نرخ شکست را در قیمت بیاوری
  • تعداد مناسب در یک صفحه را با حساب انتخاب کنی

قبل از شروع#

  • از فصل ۰۸ ترم ۱: زمان و طول فیلامنت برآوردی در Preview.
  • از فصل ۰۴ ترم ۱: چگالی و تبدیل طول به گرم.
  • از فصل ۰۷ ترم ۶: sequential printing.
  • از فصل ۰۵ همین ترم: دفتر نگه‌داری.

🎯 کار این فصل: اسلایسرت، ماشین‌حساب، کاغذ و مداد. چاپگر لازم نیست.

📌 یادداشت: همهٔ عددهای ورودی این فصل ساختگی‌اند و فقط برای نشان‌دادن روش آمده‌اند. واحدشان سکه است، پولی که وجود ندارد. قیمت هیچ چیز در این کتاب نیست، چون زود کهنه می‌شود و به جای تو در جهان بسته است. عددهای خودت را از رسید و دفترت بگذار.

۱. ماده: از گرم به سکه#

اسلایسر بعد از برش زمان و مقدار فیلامنت را می‌دهد. ولی این یک برآورد است، و برای ورودی آن به عدد قیمت نیاز دارد.

Slicer Setting path
Cura no equivalent in this version
PrusaSlicer Filaments › Filament › Filament › Cost
OrcaSlicer Filament › Filament › Basic information › Price
Bambu Studio Filament › Filament › Basic information › Price

محل قیمت فیلامنت در PrusaSlicer

محل قیمت فیلامنت در OrcaSlicer

محل قیمت فیلامنت در Bambu Studio

📌 یادداشت: در Cura این عدد در پنل چاپ نیست، چون قیمت مال پروفایل ماده است. آن را در همان پنجرهٔ مواد پیدا کن که در فصل ۰۸ ترم ۱ قطر را دیدی (Manage Materials...). آن‌جا Filament Cost قیمت یک حلقه است و Filament weight وزن آن. در OrcaSlicer متن راهنما می‌گوید این عدد فقط برای آمار است، پس رفتار چاپ را عوض نمی‌کند. این خانه در هر سه اسلایسر جدول قیمت هر کیلوگرم را می‌گیرد، نه هر گرم: ۲ سکه در گرم یعنی ۲۰۰۰ سکه در کیلوگرم (حساب‌شده).

مثال ساختگی این فصل: قطعه‌ای که ۳۰ گرم وزن دارد و ۴۵ دقیقه چاپ می‌شود. فیلامنت ما گرمی ۲ سکه است.

material = grams × coins per gram
         = 30 × 2 = 60 coins      (calculated, invented inputs)

به ماده باید چیزهایی را هم اضافه کنی که اسلایسر گرمش را در قطعه نمی‌بیند: skirt، brim، خط پرایم و ساپورت. برای همین عدد را از Preview همان کار بخوان، نه از وزن مدل.

۲. برق و زمان ماشین#

برق از توان چاپگر و زمان می‌آید. توان را با یک وات‌سنج پریزی اندازه بگیر. عدد برچسب منبع تغذیه سقف است، نه مصرف واقعی.

⚠️ مواظب باش: وات‌سنج پریزی را مثل یک سه‌راهی ساده میان پریز و دوشاخه بگذار. برق شهر موضوع هیچ تمرین این کتاب نیست، پس هیچ سیمی را باز نکن و بدنهٔ منبع تغذیه را نگشا.

زمان ماشین بهایی است که برای فرسودگی چاپگر کنار می‌گذاری. چاپگر با کار زیاد قطعه‌هایی مثل نازل و تسمه را مصرف می‌کند، و دفتر نگه‌داری فصل ۰۵ همین مخارج را می‌گوید. این عدد را خودت برآورد می‌کنی: قیمت خرید چاپگر تقسیم بر ساعت‌هایی که انتظار داری کار کند، به‌علاوهٔ مخارج قطعه‌های یدکی سال تقسیم بر ساعت چاپ در سال.

کار تو هم هزینه است، و دو بخش دارد. بخشی به ازای هر صفحه است: برداشتن و تمیز کردن صفحه و شروع چاپ بعدی. بخشی به ازای هر قطعه است: جدا کردن ساپورت، بررسی با کولیس و بسته‌بندی.

Input (invented) Value
Power while printing 0.1 kW
Electricity 5 coins per kWh
Machine wear 4 coins per hour
Your work per plate 10 coins
Your work per part 1 coin

برای یک قطعه با زمان ۰٫۷۵ ساعت:

electricity  = 0.75 × 0.1 × 5 = 0.375 coins
machine      = 0.75 × 4       = 3 coins
plate work   =                  10 coins
part work    =                   1 coin
one part     = 60 + 0.375 + 3 + 10 + 1 = 74.375 coins   (calculated)

قبل از ادامه، جواب بده: در این مثال سنگین‌ترین قلم کدام است؟ برق چند درصد کل است؟ این نتیجه به تو چه می‌گوید؟


جواب: ماده. برق حدود ۰٫۵ درصد کل است (حساب‌شده: 0.375 / 74.375). با عددهای دیگر این نسبت فرق می‌کند، پس عدد این مثال را برای خودت نتیجه نگیر. ولی روش را نگه دار: قلم‌ها را جدا بنویس تا بدانی کجا باید دقت کنی.

۳. چند تا در یک صفحه#

کار صفحه یک بار برای هر صفحه است: یک بار صفحه را برمی‌داری. پس هر چه قطعهٔ بیشتری در یک صفحه باشد، این قلم میان قطعه‌ها تقسیم می‌شود. کار قطعه ولی با هر قطعه تکرار می‌شود و با چیدن بیشتر کم نمی‌شود. همین قطعه را با صفحه‌های مختلف حساب کن. برای سادگی زمان را متناسب با تعداد می‌گیریم، و این در چاپ واقعی فرق می‌کند، چون travel هم زمان می‌برد.

Parts on plate Material Electricity Machine Plate work Plate total Part work Each
1 60 0.375 3 10 73.375 1 74.38
4 240 1.5 12 10 263.5 1 66.88
8 480 3 24 10 517 1 65.63

(حساب‌شده، از عددهای ساختگی.)

برای دیدن زمان واقعی، یک قطعه و چهار قطعه را در اسلایسرت برش بزن و عدد Preview را مقایسه کن.

۴. نرخ شکست#

تا این‌جا فرض کردیم هر صفحه موفق می‌شود، و این واقعی نیست. فصل‌های ترم ۴ را برای همین خوانده‌ای. اگر از هر ۱۰ صفحه یکی خراب شود، نرخ شکست f = 0.1 است. هزینهٔ صفحه‌های خراب را صفحه‌های سالم باید بپردازند.

true cost of a good plate = plate total / (1 - f)
cost per part             = good plate / parts + part work

فرمول از این‌جا می‌آید: برای یک صفحهٔ سالم به‌طور متوسط 1 / (1 - f) صفحه چاپ می‌کنی. با f = 0.1 می‌شود حدود 1.11 صفحه. ساده می‌گیریم که شکست کل صفحه را از بین می‌برد و چیزی از ماده پس نمی‌گیری. کار قطعه را بیرون از این کسر می‌گذاریم، چون قطعه‌های صفحهٔ خراب را بررسی و بسته‌بندی نمی‌کنی.

حالا مهم‌ترین نکتهٔ فصل. صفحهٔ بزرگ‌تر برای شکست هم بزرگ‌تر است: یک قطعهٔ کنده‌شده می‌تواند به بقیه بخورد و کل صفحه را خراب کند. فرض کن ۸ قطعه در صفحه نرخ شکست را به 0.2 برساند.

Parts f Plate total Good plate Part work Each
1 0.1 73.375 81.53 1 82.53
4 0.1 263.5 292.78 1 74.19
8 0.1 517 574.44 1 72.81
8 0.2 517 646.25 1 81.78

(حساب‌شده، از عددهای ساختگی.)

با شکست ثابت، ۸ تایی ارزان‌تر است. ولی اگر شکست دو برابر شود، ۸ تایی از ۴ تایی گران‌تر است و تقریباً هم‌ردیف چاپ تکی می‌شود. پس عدد f را از دفتر عیب خودت بیاور، نه از حدس.

💡 نکته: اگر قطعه‌ها از هم دور باشند و یکی شکست بخورد، sequential printing فصل ۰۷ ترم ۶ می‌تواند بقیه را نجات دهد. این بار خود حساب f برای صفحه عوض می‌شود، و زمان هم. حساب کن، حدس نزن.

۵. از قیمت تمام‌شده تا عدد نهایی#

حالا کل کار را روی یک برگه بنویس. این برگه قیمت فروش نیست. قیمت تمام‌شده یعنی حداقلی که این کار برایت خرج دارد. سود و قیمت بازار تصمیم خودت است.

Line Formula My job
Grams per plate from Preview
Material ⁦grams × coins⁩ per gram
Hours per plate from Preview
Electricity ⁦hours × kW × coins⁩ per kWh
Machine ⁦hours × coins⁩ per hour
Work per plate your estimate
Plate total sum of the four
Work per part your estimate
Failure rate f from your defect log
Good plate total / ⁦(1 - f)⁩
Parts on plate
Cost per part good plate / ⁦parts + work⁩ per part

✅ چک کن: مقدار f نباید صفر باشد، مگر واقعاً این کار را صد بار چاپ کرده باشی.

🔧 اگر کار نکرد: اگر عدد تو با واقعیت نخواند، اولین مظنون زمان و وزن است. یک صفحه را واقعاً وزن کن و زمان واقعی را بنویس، و تفاوت را با برآورد Preview در دفتر ثبت کن.

🤖 با AI: عددهای واقعی برگه‌ات را به دستیار AI بده و بپرس «اگر نرخ شکست دو برابر شود قیمت چه می‌شود؟ کدام قلم را اگر ۱۰ درصد کم کنم بیشترین اثر را دارد؟». حسابش را با ماشین‌حساب بازسازی کن، چون AI در حساب هم خطا می‌کند. جواب را با چاپ خودت چک کن.

۶. قیمت فروش و پروانهٔ مدل#

قیمت تمام‌شده کف است. اگر کاری را برای کسی چاپ می‌کنی، قیمت فروش باید از آن بالاتر باشد. دو راه رایج برای حساب این بالاتر بودن یکی نیستند.

price with a margin m:   price = cost per part / (1 - m)
price with a markup k:   price = cost per part × (1 + k)

cost per part = 72.81 coins (8 on a plate, f = 0.1)
m = 0.3:  72.81 / 0.7 = 104.01 coins     (calculated, invented inputs)
k = 0.3:  72.81 × 1.3 = 94.65 coins      (calculated, invented inputs)

حاشیهٔ m سهم سود از قیمت فروش است، و افزایش k سهمی که روی هزینه می‌گذاری. «سی درصد» در این دو یک عدد نمی‌دهد، پس وقتی با کسی دربارهٔ قیمت حرف می‌زنی بگو کدام را می‌گویی. عدد m یا k تصمیم توست و این کتاب عددی پیشنهاد نمی‌کند.

پیش از قبول سفارش این‌ها را هم روی کاغذ با سفارش‌دهنده روشن کن: موعد تحویل، چه چیزی قطعهٔ رد است، و اگر نمونهٔ اول جواب نداد چه کسی هزینه‌اش را می‌دهد. فصل بعد این‌ها را در یک برگه می‌گذارد.

پروانهٔ مدل. مدلی که خودت طراحی کرده‌ای مال توست. مدلی که از دیگران گرفته‌ای پروانه دارد، و پروانه می‌گوید با آن چه کاری مجازی. بسیاری از مدل‌ها با پروانه‌های Creative Commons منتشر می‌شوند. متن رسمی پروانهٔ NonCommercial آن را چنین تعریف می‌کند: کاری که هدف اصلی‌اش سود تجاری یا دریافت پول نیست. پس فروش چاپ مدلی با این پروانه با آن جور درنمی‌آید، مگر صاحب مدل جداگانه اجازه بدهد. پروانهٔ هر فایل را پیش از قبول سفارش بخوان و نگه دار. این کتاب مشاورهٔ حقوقی نیست، و قانون محل زندگی تو هم می‌تواند شرط‌های خودش را داشته باشد.

واژه‌های تازهٔ این فصل#

کلمه تلفظ به حروف فارسی یعنی چه
batch بچ یک سری قطعهٔ یکسان
failure rate فیلیر ریت سهم کارهای خراب از کل
plate پلیت یک صفحهٔ چاپ پر از قطعه
unit cost یونیت کاست قیمت تمام‌شدهٔ یک قطعه
margin مارجین سهم سود از قیمت فروش
licence لایسنس پروانه؛ شرط‌های استفاده از یک فایل

تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

جوابِ تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

در فصل بعد#

همهٔ ابزارها را داری: از مدل متنی تا G-code، از برج دما تا برگهٔ قیمت. فصل آخر هیچ مفهوم تازه‌ای ندارد. یک سفارش را از اول تا تحویل جلو می‌بری.

به آخر این فصل رسیدی!

اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.