لایه — خودآموز چاپ سه‌بعدی FDM و اسلایسرها

فصل ۴ از ۹

پیشرفت ترم
۰٪

در این فصل چه یاد می‌گیری#

چند بار در این کتاب گفتیم «این عدد در firmware است». این فصل آن قول را ادا می‌کند. یک قطعه از پیکربندی Marlin و یکی از Klipper را روی کاغذ می‌خوانی و هر سطر را به چیزی که در ترم‌های قبل دیده‌ای وصل می‌کنی. بعد دو کار روی چاپگر را یاد می‌گیری: PID tune و نقشهٔ صفحه.

برد کنترل چاپگر که با خط‌هایی به هیتر، حسگر دما و موتورها وصل شده است

آخر این فصل می‌توانی:

  • نقش firmware را از نقش اسلایسر جدا کنی
  • فرق Marlin و Klipper را در چند جمله بگویی
  • بگویی thermal protection چه می‌کند و چرا به آن دست نمی‌زنی
  • PID tune را با فرمان درست اجرا و ذخیره کنی
  • نقشهٔ صفحه را بسازی و بدانی چه چیزی را درست نمی‌کند

قبل از شروع#

  • از فصل ۰۲ ترم ۳: E-steps و rotation distance.
  • از فصل ۰۶ ترم ۲: شتاب و jerk.
  • از فصل ۰۹ ترم ۱: تراز صفحه و Z offset.
  • از فصل ۰۲ و ۰۳ همین ترم: فرمان‌های دما و حدهای ماشین.

🎯 کار این فصل: مداد، ماشین‌حساب و دفتر. فعالیت اصلی کاغذی است. بخش ۴ و ۵ چاپگر می‌خواهند و یک کنسول فرمان از راه USB یا نرم‌افزار چاپگر. اگر چنین چیزی نداری، آن دو بخش را بخوان و از منوی چاپگر یا راهنمایش بپرس آیا این کارها را دارد.

⚠️ مواظب باش: این فصل نصب یا فلش‌کردن firmware را درس نمی‌دهد. چاپگری که firmware آن غلط نوشته شود می‌تواند از کار بیفتد، و محافظ‌های گرما با همان نصب می‌آیند. نصب و به‌روزرسانی را فقط از راه سازندهٔ چاپگرت انجام بده. پیش از هر کاری روی برد یا سیم‌ها، کابل برق را از پریز بکش. بدنهٔ منبع تغذیه را هرگز باز نکن.

📌 یادداشت: بخش‌های Marlin این فصل از مستندات رسمی Marlin و فایل پیکربندی نمونهٔ آن است، و بخش‌های Klipper از مستندات Klipper. هر فرمان Marlin به گزینه‌هایی بسته است که firmware چاپگرت با آن‌ها ساخته شده، پس پیش از فرستادن فرمان راهنمای چاپگرت را هم بخوان. هشدارهای ایمنی این فصل به هر حال برقرارند.

۱. firmware چه می‌کند#

اسلایسر فایل را روی کامپیوتر می‌سازد و کارش تمام می‌شود. firmware برنامه‌ای است که در خود چاپگر اجرا می‌شود: G-code را می‌خواند، موتورها را با پله می‌چرخاند، دما را می‌سنجد و هیتر را روشن و خاموش می‌کند.

دو firmware رایج را می‌بینی:

  • Marlin روی برد خود چاپگر اجرا می‌شود. پیکربندی‌اش پیش از نصب در فایل‌هایی مثل Configuration.h نوشته می‌شود، و بعضی عددها بعداً با فرمان عوض می‌شوند.
  • Klipper کارش را تقسیم می‌کند: یک کامپیوتر کوچک حرکت را حساب می‌کند و برد چاپگر اجرا می‌کند. پیکربندی‌اش فایل متنی printer.cfg است.

عدد پیکربندی، با عدد اسلایسر یک چیز نیست. این نکته را در فصل قبل با حدهای ماشین دیدی.

📌 یادداشت: همهٔ چاپگرها Marlin یا Klipper باز ندارند. بعضی سازنده‌ها firmware خودشان را دارند و پیکربندی یا کنسول فرمان در اختیارت نمی‌گذارند. این کتاب firmware این چاپگرها را نخوانده است، پس دربارهٔ آن‌ها چیزی نمی‌گوید. اگر چاپگرت چنین است، کار بخش ۴ و ۵ را فقط از منوی خود چاپگر و طبق راهنمای سازنده انجام بده، و اگر چنین گزینه‌ای ندارد، انجامش نده. Klipper را معمولاً از یک صفحهٔ وب کنترل می‌کنی، و کنسول فرمان همان‌جاست. مستندات Klipper دو رابط رایج، Fluidd و Mainsail، را نام می‌برد و OctoPrint را هم راه دیگری می‌داند.

۲. خواندن یک پیکربندی#

این دو تکه برای خواندن‌اند. عددهای Marlin مقدارهای نمونهٔ فایل Configuration.h رسمی Marlin 2.1.2.5 هستند، و عددهای Klipper را برای تمرین نوشته‌ایم. هیچ‌کدام برای چاپگر تو نیستند.

// Marlin: lines from Configuration.h, sample values
#define X_BED_SIZE 200
#define Y_BED_SIZE 200
#define Z_MAX_POS 200
#define DEFAULT_AXIS_STEPS_PER_UNIT { 80, 80, 400, 500 }
#define DEFAULT_MAX_FEEDRATE { 300, 300, 5, 25 }
#define DEFAULT_MAX_ACCELERATION { 3000, 3000, 100, 10000 }
#define EXTRUDE_MINTEMP 170
#define THERMAL_PROTECTION_HOTENDS
# Klipper: part of a printer.cfg, written for this exercise
[printer]
kinematics: cartesian
max_velocity: 300
max_accel: 3000
square_corner_velocity: 5.0

[stepper_x]
rotation_distance: 40
position_max: 200

[extruder]
min_extrude_temp: 170
pressure_advance: 0.0
  1. هر سطر را بخوان و با مداد بنویس این عدد را قبلاً کجا دیده‌ای.
  2. جدول پایین را پر کن.
Idea Marlin line Klipper line Term that used it
Printable size
Steps or distance per turn
Max speed
Max acceleration
Coldest allowed extrusion

چهار عدد { 80, 80, 400, 500 } به ترتیب X، Y، Z و E هستند. این همان E-steps فصل ۰۲ ترم ۳ است: پله در هر میلی‌متر. Klipper عکس آن را نگه می‌دارد، یعنی چند میلی‌متر در یک دور موتور. رابطه را از مستندات Klipper می‌آوریم.

rotation_distance = full_steps_per_turn × microsteps / steps_per_mm
                  = 200 × 16 / 80 = 40 mm       (calculated, X axis)

200 مال موتور رایج با زاویهٔ 1.8° است، و 16 تقسیم پلهٔ رایج. برای محور E با عدد ۵۰۰ نتیجه 6.4 می‌شود (حساب‌شده). در Marlin عدد را با M92 E<value> می‌دهی و با M500 ذخیره می‌کنی، و برای این ذخیره firmware باید با EEPROM_SETTINGS ساخته شده باشد. در Klipper عدد را در printer.cfg می‌نویسی و RESTART می‌کنی.

قبل از ادامه، جواب بده: با سطر EXTRUDE_MINTEMP 170، اگر نازل ۱۵۰ درجه باشد و خطی با E بیاید چه می‌شود؟


جواب: این محافظ جلوی چرخیدن extruder روی پلاستیک سرد را می‌گیرد. فرمان E اجرا نمی‌شود. برای همین در نمونهٔ فصل ۰۲ retraction پیش از خاموش‌شدن نازل آمده است. این گزینه را روشن نگه دار. Klipper هم پیش‌فرض همین ۱۷۰ را دارد.

حالا قولی که فصل ۰۶ ترم ۲ داد: jerk همیشه نام دقیق کاری نیست که چاپگر سر گوشه می‌کند. در Marlin، روش پیش‌فرض از نسخهٔ 2.0 junction deviation است: سرعت گوشه با زاویه‌اش تغییر می‌کند و عددش با M205 J داده می‌شود. روش قدیمی، با نام CLASSIC_JERK، جداگانه روشن می‌شود. مستندات Marlin عدد پیش‌فرض را 0.013 می‌دهد و می‌گوید بیشتر چاپگرها با عددی میان 0.01 و 0.05 خوب چاپ می‌کنند. Klipper عدد دیگری دارد: square_corner_velocity، بیشترین سرعت عبور از گوشهٔ قائمه. سه نام، یک پرسش: سر گوشه چقدر کم کنیم؟ عدد jerk اسلایسر فقط وقتی معنی دارد که firmware همان روش را به کار ببرد.

۳. محافظی که به آن دست نمی‌زنی#

هیتر چیز ساده‌ای است: برق می‌گیرد و داغ می‌شود، و خودش نمی‌داند کی بایستد. اگر حسگر دما از جایش بیرون بیفتد، firmware دمای پایین می‌بیند و هیتر را روشن نگه می‌دارد. thermal protection برای این است. هدفش این است که هیتر را پیش از آن‌که گرمای بی‌قاعده به آتش برسد خاموش کند.

Check What it watches Message in Marlin
Heat-up watch temperature must rise in time Heating failed
Runaway window temperature must stay near the target THERMAL RUNAWAY
Min and max sensor reading must be in range MINTEMP, MAXTEMP

در Klipper هم مستندات می‌گوید بررسی هیتر برای هر هیتر پیکربندی‌شده خودکار فعال است (verify_heater).

⚠️ مواظب باش: thermal protection را هرگز خاموش نکن، و حد آن را برای رفع خطا بازتر نکن. اگر چنین خطایی دیدی، خود خطا علامت است. خاموش‌کردن این محافظ پیام خطا را پاک می‌کند، ولی علت فیزیکی سر جایش می‌ماند. چاپگر را از برق بکش، بگذار کاملاً سرد شود و سیم هیتر، حسگر دما و اتصال‌ها را با چشم نگاه کن. سیم شل یا ترک‌خورده را با روشن‌کردن دوباره آزمایش نکن. اگر علت را نمی‌یابی، از پشتیبانی سازنده کمک بگیر.

⚠️ مواظب باش: این فصل فرض می‌کند این محافظ در چاپگر تو روشن است. مستندات Marlin می‌گوید در پیکربندی پیش‌فرض و همهٔ پیکربندی‌های نمونهٔ پروژه روشن است، ولی سازنده firmware چاپگرت را خودش می‌سازد. پس پیش از اولین چاپ طولانی، از سازندهٔ چاپگرت بپرس آیا در firmware نصب‌شده برای نازل و صفحه روشن است. در نمونهٔ Marlin بخش ۲ فقط سطر نازل آمده است و صفحه گزینهٔ جدای خودش را دارد، THERMAL_PROTECTION_BED. روشن‌بودن محافظ را با آزمون خودساخته، مثل بیرون‌کشیدن حسگر، نسنج. اگر جواب روشنی نگرفتی، چاپگر را بی‌مراقب نگذار.

۴. PID tune#

در فصل ۰۳ ترم ۳ دما را به‌صورت یک عدد ثابت می‌دیدی. ولی هیتر فقط روشن و خاموش نمی‌شود. PID روشی است که با نگاه به فاصله تا هدف و سرعت تغییر دما، توان هیتر را تنظیم می‌کند تا دما نوسان نکند. سه عدد دارد که باید با هیتر خودت بخواند. مستندات Klipper می‌گوید این عددها را برای هیتر خودت اندازه بگیر. در Marlin هم به عدد نمونه تکیه نکن.

کی لازم است؟ وقتی دما روی صفحه نوسان می‌کند، یا وقتی هیتر، حسگر، روکش سیلیکونی یا مجرای فن عوض شده است.

⚠️ مواظب باش: این آزمون نازل را داغ می‌کند. کنار چاپگر بمان و چیزی به نازل نزن. اگر این آزمون خطا داد، مشکل تنظیم نیست و احتمالاً سیم‌کشی یا برق است، پس به بخش ۳ برگرد و دوباره اجرا نکن. آزمون را فقط با hot end کامل و نصب‌شده انجام بده، نه با قطعهٔ بازشده. نازل را چند سانتی‌متر بالاتر از صفحه نگه دار.

Firmware Hot end Keep the result
Marlin M303 E0 S210 C8 U1 M500
Klipper PID_CALIBRATE HEATER=extruder TARGET=170 SAVE_CONFIG

در نمونهٔ Marlin، E0 یعنی نازل اول، S210 دمای آزمون، C8 تعداد چرخه، و U1 یعنی نتیجه را اعمال کن. بدون U1 فقط عددها را چاپ می‌کند. نتیجهٔ U1 فقط در حافظهٔ موقت است و M500 آن را نگه می‌دارد، اگر firmware با EEPROM_SETTINGS ساخته شده باشد. مستندات Marlin حداقل ۳ چرخه را لازم می‌داند و ۵ را پیش‌فرض می‌گیرد. آزمون را نزدیک دمایی بگیر که بیشتر با آن چاپ می‌کنی، پس 210 را با دمای خودت عوض کن و از حد فیلامنت و hot end بالاتر نرو. عدد 170 نمونهٔ مستندات Klipper است.

اگر با فن روشن چاپ می‌کنی، فن را پیش از آزمون روی همان سرعت بگذار، چون فن دمای نازل را عوض می‌کند.

⚠️ مواظب باش: PID tune صفحه را جداگانه بررسی کن. فرمان صفحه در Marlin M303 E-1 S60 C8 U1 است و فقط در firmware ساخته‌شده با PIDTEMPBED کار می‌کند، و در Klipper PID_CALIBRATE HEATER=heater_bed TARGET=60 است، ولی صفحه با رله یا کلید مکانیکی این کار را برنمی‌تابد. روشن و خاموش‌شدن سریع رله را خراب می‌کند، و رله‌ای که بسته بماند هیتر را روشن نگه می‌دارد و خطر آتش دارد. مستندات Klipper همین نگرانی را دربارهٔ کلید مکانیکی دارد. اگر نمی‌دانی چاپگرت چطور صفحه را روشن می‌کند، این فرمان را نفرست.

برای توقف فوری، Marlin فرمان M112 را دارد و Klipper هم همین نام را پذیرفته است. مستندات Marlin می‌گوید این فرمان ممکن است پشت فرمان‌های دیگر در صف بماند، مگر firmware با EMERGENCY_PARSER ساخته شده باشد، و صریح می‌گوید M112 توقف اضطراری ایمنی‌سنجی‌شده نیست. پس راه مطمئن توقف، قطع برق است.

✅ چک کن: بعد از آزمون دما را روی عدد چاپ بگذار و روی نمودار یا صفحهٔ نمایش نگاه کن. دما باید به هدف برسد و ثابت بماند. عدد خودت را در دفتر بنویس.

۵. نقشهٔ صفحه#

در فصل ۰۹ ترم ۱ صفحه را تراز کردی. ولی هیچ صفحه‌ای کامل تخت نیست. Mesh یعنی چاپگر ارتفاع صفحه را در چند نقطه می‌سنجد و نازل هنگام چاپ پستی و بلندی را دنبال می‌کند. این کار با حسگر صفحه خودکار است. Marlin روشی هم برای سنجش دستی دارد.

Step Marlin Klipper
Measure G28, then G29 G28, then BED_MESH_CALIBRATE
Keep M500, on a build with EEPROM_SETTINGS; with UBL, G29 S and a slot number SAVE_CONFIG
Use in a print M420 S1 after G28 BED_MESH_PROFILE LOAD=default in start code

⚠️ مواظب باش: پیش از سنجش نازل را تمیز کن و مطمئن شو چیزی روی صفحه نیست، چون چاپگر نازل یا حسگر را تا نزدیک صفحه پایین می‌آورد. G29 وابسته به نوع leveling همان firmware است، پس شکل کامل فرمان را از راهنمای چاپگرت بخوان. اگر چاپگرت حسگر ندارد، این فرمان را با حدس نفرست. کنار چاپگر بمان و اگر نازل به صفحه فشار آورد، برق را قطع کن.

حالا جواب یک سؤال: چرا M420 S1 بعد از G28؟ مستندات Marlin می‌گوید G28 به‌طور پیش‌فرض تراز را خاموش می‌کند و باید پس از آن M420 S بیاید، مگر firmware با ENABLE_LEVELING_AFTER_G28 ساخته شده باشد. مستندات Klipper هم می‌گوید نقشه دیگر خودکار بار نمی‌شود و باید آن را در کد شروع بار کنی. پس نقشه‌ای که ساخته‌ای بدون این خط اثری ندارد.

مستندات Klipper دو مرز را هم می‌گوید: نقشه محور کج را درست نمی‌کند، و پیش از آن Z offset حسگر باید درست باشد. پس نقشه جای Z offset را نمی‌گیرد.

🤖 با AI: نام firmware و چند سطر از پیکربندی خودت را به دستیار AI بده و بپرس «این عددها در چاپ من کجا دیده می‌شوند؟». اگر پیشنهاد داد محافظ دما را خاموش یا بازتر کنی، آن را نپذیر. هر فرمانی را با مستندات firmware خودت بسنج. جواب را با چاپ خودت چک کن.

واژه‌های تازهٔ این فصل#

کلمه تلفظ به حروف فارسی یعنی چه
firmware فِرم‌وِر برنامهٔ داخل چاپگر
thermal protection ترمال پروتکشن محافظی که هیتر بی‌قاعده را خاموش می‌کند
PID tune پی‌آی‌دی تیون اندازه‌گرفتن عددهای مهار دما برای هیتر خودت
mesh مِش نقشهٔ پستی و بلندی صفحه
junction deviation جانکشن دیویشن روش Marlin برای سرعت عبور از گوشه

تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

جوابِ تمرین‌ها

اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.

در فصل بعد#

این فصل عددها و محافظ‌ها را خواند. فصل بعد سراغ خود ماشین می‌روی: چه چیزی را کی تمیز کنی، کجا روغن بزنی و کجا نزنی، و چطور یک دفتر نگه‌داری داشته باشی.

به آخر این فصل رسیدی!

اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.