ریاضی نهم · آزمون آزمایشی

آزمون نوبت اول ریاضی نهم

این آزمون ۲۹ سؤالی مثل امتحان نوبت اول دی‌ماه، فصل‌های ۱ تا ۴ ریاضی نهم را می‌سنجد: مجموعه‌ها، عددهای حقیقی، استدلال و اثبات در هندسه، توان و ریشه. زمان‌سنج را روشن کن، با کاغذ و مداد و بدون ماشین‌حساب جواب بده و تا آخر سراغ پاسخ‌ها نرو؛ بعد جواب تشریحی هر سؤال و نمرهٔ هر فصل را ببین تا بدانی کجا را دوباره بخوانی. محدودهٔ دقیق امتحان نوبت اول را دبیر هر مدرسه تعیین می‌کند؛ اگر دبیرت فصل کمتر یا بیشتری گفته، سؤال‌های همان فصل‌ها را ملاک بگیر.

از این فصل‌ها: فصل ۱، مجموعه‌ها؛ فصل ۲، عددهای حقیقی؛ فصل ۳، استدلال و اثبات در هندسه؛ فصل ۴، توان و ریشه

آزمون نوبت اول

۲۹ سؤال از ۴ فصل، ۷۵ دقیقه.

سؤال‌ها و پاسخ‌نامه

اگر می‌خواهی آزمون را زمان‌دار بزنی، همان بالا شروعش کن؛ اینجا همهٔ سؤال‌ها را با پاسخ و توضیح می‌بینی.

سؤال‌های آزمون ۲۹ سؤال

نمایش سؤال‌ها و پاسخ‌ها
  1. سؤال ۱مجموعهٔ چند عضو دارد؟

    فصل ۱: مجموعه‌ها

    پاسخ: 4

    عضوها را یکی‌یکی بشمار و تکراری را یک بار حساب کن: ، ، و . عدد دو بار نوشته شده ولی یک عضو است. با فرق دارد: یکی عدد است و دیگری مجموعه‌ای که آن عدد را دارد، پس هر دو عضو جداگانه‌اند. هم یک عضو است (یک مجموعه)، نه دو عضو. جواب: ۴. اگر ۵ گرفتی، تکرار را شمرده‌ای؛ اگر ۶ یا ۷ گرفتی، عضوهای داخلِ و را جدا شمرده‌ای.

  2. سؤال ۲مجموعهٔ کدام است؟

    فصل ۱: مجموعه‌ها

    • (پاسخ درست)

    عددهای حسابی است و صفر را هم دارد، پس می‌تواند ، ، یا باشد ( نه، چون شرط است). با جای‌گذاری: ، ، و . جواب: . گزینهٔ یعنی صفر را کنار گذاشته‌ای و را هم مجاز دانسته‌ای؛ یعنی را هم مجاز دانسته‌ای؛ یعنی صفر را کنار گذاشته‌ای.

  3. سؤال ۳مجموعهٔ چند زیرمجموعه دارد که عضو را داشته باشند؟

    فصل ۱: مجموعه‌ها

    پاسخ: 8

    هر زیرمجموعه‌ای که را دارد، از به‌علاوهٔ یک زیرمجموعه از ساخته می‌شود. زیرمجموعه‌های را با نظم بنویس: ، ، ، ، ، ، و ، یعنی ۸ تا. به هر کدام را اضافه کن: ، ، …، ؛ پس ۸ زیرمجموعه. اگر ۱۶ گرفتی، همهٔ زیرمجموعه‌های را شمرده‌ای (نصفشان را ندارند)؛ اگر ۷ گرفتی، تنها را جا انداخته‌ای (از ساخته می‌شود).

  4. سؤال ۴اگر و ، مقدار چند است؟

    فصل ۱: مجموعه‌ها

    پاسخ: 5

    قدم‌به‌قدم: (هشت عضو، عضوهای مشترک یک بار) و . تفاضل یعنی عضوهای اولی که در دومی نیستند: ، پس . یعنی عضوهایی که فقط در یکی از دو مجموعه‌اند. اگر ۸ گرفتی، تفاضل را انجام نداده‌ای و فقط را نوشته‌ای؛ اگر ۳ گرفتی، را حساب کرده‌ای و عضوهای (یعنی ۷ و ۸) را جا انداخته‌ای.

  5. سؤال ۵اگر باشد، مقدار چند است؟

    فصل ۱: مجموعه‌ها

    پاسخ: 2

    دو مجموعه برابرند یعنی دقیقاً همان عضوها را دارند (ترتیب نوشتن مهم نیست). عدد ۳ در مجموعهٔ چپ هست، پس باید در مجموعهٔ راست هم باشد؛ تنها جای خالی آنجا است، پس . عدد ۵ در مجموعهٔ راست هست، پس باید در چپ هم باشد؛ پس . بررسی: درست است. جواب: . اگر را ۸ گرفتی، فکر کرده‌ای عضوها باید به همان ترتیب جفت شوند (دومی با دومی)؛ در مجموعه ترتیب مهم نیست. اگر گرفتی، را حساب کرده‌ای.

  6. سؤال ۶یک تاس سالم را می‌اندازیم. احتمال اینکه عدد رو شده شمارندهٔ ۱۲ باشد چقدر است؟

    فصل ۱: مجموعه‌ها

    • (پاسخ درست)

    فضای نمونه و . شمارنده‌های ۱۲ عبارت‌اند از ۱، ۲، ۳، ۴، ۶ و ۱۲؛ آن‌هایی که روی تاس هستند: ، پس و . گزینهٔ یعنی ۱ را جا انداخته‌ای (۱ شمارندهٔ هر عددی است)؛ یعنی ۶ شمارندهٔ ۱۲ را بر ۱۲ تقسیم کرده‌ای، در حالی که مخرج باید تعداد حالت‌های تاس () باشد؛ یعنی ۱۲ را هم یک حالتِ تاس شمرده‌ای، ولی روی تاس ۱۲ نیست.

  7. سؤال ۷دو تاس سالم را با هم می‌اندازیم. احتمال اینکه حاصل‌ضرب دو عدد رو شده ۱۲ باشد چقدر است؟

    فصل ۱: مجموعه‌ها

    • (پاسخ درست)

    فضای نمونه همهٔ جفت‌های مرتب است: عضو. حالت‌های مطلوب: ، ، و ، یعنی ۴ حالت. پس . گزینهٔ یعنی و را یکی گرفته‌ای، ولی دو تاس از هم جدا هستند و این دو حالت فرق دارند؛ از شمردن جفت‌های بی‌ترتیب (۲۱ جفت) می‌آید که هم‌احتمال نیستند، چون مثلاً «۲ و ۶» دو راه دارد و «۳ و ۳» یک راه.

  8. سؤال ۸کدام عدد گنگ است؟

    فصل ۲: عددهای حقیقی

    • (پاسخ درست)

    و گویا هستند. هم گویاست، چون هر عدد اعشاریِ متناوب را می‌شود به شکل کسر نوشت. اما ۸ مربع کامل نیست ()، پس گنگ است: نمایش اعشاری‌اش نه تمام می‌شود و نه تکرار می‌شود. اشتباه رایج: هر عددِ رادیکال‌دار یا هر اعشارِ بی‌پایانی را گنگ دانستن.

  9. سؤال ۹چند عدد طبیعی هست که بین ۳ و ۴ باشد (خودِ ۳ و ۴ را حساب نکن)؟

    فصل ۲: عددهای حقیقی

    پاسخ: 6

    شرط را با مربع کردن (همه مثبت‌اند) به تبدیل کن. عددهای طبیعی این بازه: ، یعنی ۶ عدد. اگر ۷ یا ۸ گرفتی، ۹ یا ۱۶ را هم شمرده‌ای؛ ولی و خودشان مرز هستند و بینِ ۳ و ۴ نیستند.

  10. سؤال ۱۰نمایش اعشاری کدام کسر متناوب است؟

    فصل ۲: عددهای حقیقی

    • (پاسخ درست)

    هر چهار کسر ساده‌نشدنی‌اند، پس به مخرج نگاه می‌کنیم: اگر مخرجِ کسرِ ساده‌شده جز ۲ و ۵ عامل اول دیگری نداشته باشد، نمایش اعشاری مختوم است. ، و ، پس ، و مختوم‌اند. اما عامل ۳ دارد، پس متناوب است. اشتباه رایج: فکر کردن اینکه مخرجِ بزرگ‌تر یا مخرجِ غیر از ۱۰ و ۱۰۰ همیشه اعشار متناوب می‌دهد.

  11. سؤال ۱۱حاصل کدام است؟

    فصل ۲: عددهای حقیقی

    • (پاسخ درست)

    برای برداشتن هر قدر مطلق، اول علامت داخلش را تعیین کن (). منفی است، پس . هم منفی است، پس . حالا: . گزینهٔ یعنی هیچ‌کدام از دو داخل را قرینه نکرده‌ای؛ یعنی فقط اولی را قرینه کرده‌ای؛ یعنی فقط دومی را.

  12. سؤال ۱۲مقدار تقریبی را با یک رقم اعشار بنویس.

    فصل ۲: عددهای حقیقی

    پاسخ: 6.7

    اول عدد صحیح: ، پس بین ۶ و ۷ است و به ۷ نزدیک‌تر. حالا رقم اعشار را امتحان کن: و . چون ، جواب بین و است؛ و چون ۴۵ خیلی به نزدیک‌تر است، با یک رقم اعشار . اگر گرفتی، فرض کرده‌ای جواب درست وسط ۶ و ۷ است، ولی ۴۵ وسطِ ۳۶ و ۴۹ نیست.

  13. سؤال ۱۳اگر باشد، برابر کدام است؟

    فصل ۲: عددهای حقیقی

    • (پاسخ درست)

    همیشه است. چون منفی است، (قرینهٔ یک عدد منفی، مثبت است). پس . مثلاً با : و درست است. گزینهٔ برای منفی، عددی منفی است، در حالی که جمع دو مقدار نامنفی هرگز منفی نمی‌شود؛ و از این اشتباه می‌آید که را همیشه بگیری.

  14. سؤال ۱۴برای ادعای «مجموع هر دو عدد گنگ، عددی گنگ است» کدام مثال نقض است؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    • و
    • و (پاسخ درست)
    • و
    • و

    مثال نقض باید همهٔ شرط‌های ادعا را داشته باشد ولی نتیجه‌اش غلط باشد: دو عدد گنگ که مجموعشان گنگ نباشد. و هر دو گنگ‌اند و مجموعشان است که گویاست؛ پس ادعا نادرست است. و گنگ‌اند و ادعا را تأیید می‌کنند، نه نقض. هم شرط را ندارد، چون ۱ گنگ نیست.

  15. سؤال ۱۵در مثلث ، زاویهٔ خارجیِ رأس برابر است و به اندازهٔ از بزرگ‌تر است. چند درجه است؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    پاسخ: 78

    زاویهٔ خارجیِ هر رأس با مجموع دو زاویهٔ داخلیِ غیرمجاورش برابر است، پس . اگر باشد، و ، پس و . بررسی: و درست است. اگر ۵۴ گرفتی، را حساب کرده‌ای، نه را؛ اگر را گرفتی، زاویهٔ خارجی را با زاویهٔ داخلی قاطی کرده‌ای.

  16. سؤال ۱۶نقطهٔ روی عمودمنصف پاره‌خط است و وسط است. اگر و باشد، چند است؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    پاسخ: 6

    عمودمنصف از وسط می‌گذرد و بر آن عمود است، پس و زاویهٔ قائمه است. در مثلث قائم‌الزاویهٔ ، وتر است و فیثاغورس می‌دهد ، پس . (و چون روی عمودمنصف است، هم ۱۰ است.) اگر را نوشتی و گیر کردی، را کلِ گرفته‌ای؛ اگر گرفتی، به‌جای تفریق، مربع‌ها را جمع کرده‌ای.

  17. سؤال ۱۷در دو مثلث و می‌دانیم ، و . این دو مثلث به کدام حالت هم‌نهشت‌اند؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    • (ض ض ض)
    • (ض ز ض)
    • (ز ض ز) (پاسخ درست)
    • وتر و یک زاویهٔ تند

    اجزای برابر را بشمار: یک ضلع () و دو زاویه ( و ). ضلع درست بین دو زاویهٔ و است (دو سرش رأس‌های همین دو زاویه‌اند) و هم بین و ؛ پس حالت (ز ض ز) است: . (ض ز ض) دو ضلع می‌خواهد که اینجا فقط یکی داریم؛ (ض ض ض) سه ضلع می‌خواهد؛ و «وتر و یک زاویهٔ تند» فقط برای مثلث قائم‌الزاویه است و اینجا چیزی دربارهٔ زاویهٔ قائمه گفته نشده.

  18. سؤال ۱۸در متوازی‌الاضلاع ، و درجه است. چند درجه است؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    پاسخ: 80

    در متوازی‌الاضلاع، دو زاویهٔ مجاور (مثل و ) مکمل‌اند و زاویه‌های روبه‌رو برابرند. پس ، یعنی و . و . چون روبه‌روی است، . اگر گرفتی، را با برابر گرفته‌ای (آن‌ها مجاورند، نه روبه‌رو)؛ اگر قرار دادی ()، زاویه‌های مجاور را برابر فرض کرده‌ای.

  19. سؤال ۱۹در دایره‌ای به شعاع ۱۷، وتری به طول ۳۰ رسم شده است. فاصلهٔ مرکز دایره تا این وتر چند است؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    پاسخ: 8

    عمودی که از مرکز بر وتر رسم می‌شود، وتر را نصف می‌کند (چون و روی عمودمنصف وتر است). اگر پای عمود باشد، و در مثلث قائم‌الزاویهٔ وتر است. پس و . اگر کلِ وتر یعنی ۳۰ را در فیثاغورس گذاشتی، عدد زیر رادیکال منفی می‌شد؛ این نشانه است که باید نصف وتر را به کار ببری.

  20. سؤال ۲۰ضلع‌های مثلثی ۵، ۷ و ۹ سانتی‌متر است. مثلثی متشابه با آن داریم که بزرگ‌ترین ضلعش ۲۷ سانتی‌متر است. کوچک‌ترین ضلع مثلث دوم چند سانتی‌متر است؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    پاسخ: 15

    در شکل‌های متشابه، ضلع‌های متناظر متناسب‌اند و بزرگ‌ترین ضلع با بزرگ‌ترین ضلع متناظر است. نسبت تشابه: . پس همهٔ ضلع‌ها ۳ برابر می‌شوند و کوچک‌ترین ضلع سانتی‌متر است. اگر ۲۳ گرفتی، به هر ضلع عدد ثابتی () اضافه کرده‌ای؛ تشابه یعنی ضرب در یک عدد ثابت، نه جمع با آن.

  21. سؤال ۲۱فاصلهٔ واقعی دو شهر ۴۵ کیلومتر است و روی یک نقشه ۹ سانتی‌متر نشان داده شده است. اگر مقیاس نقشه باشد، چند است؟

    فصل ۳: استدلال و اثبات در هندسه

    پاسخ: 500000

    مقیاس یعنی هر ۱ سانتی‌متر روی نقشه، سانتی‌متر در واقعیت است؛ پس اول هر دو فاصله را به یک واحد (سانتی‌متر) ببر: ۴۵ کیلومتر متر سانتی‌متر. حالا ۹ سانتی‌متر روی نقشه یعنی سانتی‌متر در واقعیت، پس ۱ سانتی‌متر روی نقشه یعنی سانتی‌متر. جواب: (هر سانتی‌متر نقشه ۵ کیلومتر است). اگر ۵ گرفتی، کیلومتر را به سانتی‌متر تبدیل نکرده‌ای؛ مقیاس نسبتِ دو طول با یک واحد است.

  22. سؤال ۲۲حاصل کدام است؟

    فصل ۴: توان و ریشه

    • (پاسخ درست)

    توان منفی یعنی معکوس کن و توان را مثبت کن: . گزینه‌های منفی از این اشتباه می‌آیند که منفیِ توان را به خودِ عدد بدهی؛ توان منفی علامت عدد را عوض نمی‌کند. یعنی معکوس کردن را فراموش کرده‌ای.

  23. سؤال ۲۳حاصل چند است؟

    فصل ۴: توان و ریشه

    پاسخ: 16

    همه را به پایهٔ ۲ ببر: و . صورت: . تقسیم بر یعنی کم کردن توان‌ها: . اگر گرفتی، در تقسیم توان‌ها را جمع کرده‌ای ()؛ در تقسیم با پایهٔ برابر، توان مخرج از توان صورت کم می‌شود.

  24. سؤال ۲۴اگر باشد، چند است؟

    فصل ۴: توان و ریشه

    پاسخ: -5

    طرف راست را توانی از ۲ بنویس: . پس و چون پایه‌ها برابرند، توان‌ها برابرند: ، یعنی . بررسی: درست است. اگر گرفتی، را گرفته‌ای (منفی را جا انداخته‌ای)؛ اگر گرفتی، در قدم آخر ۱ را اضافه کرده‌ای به‌جای کم کردن.

  25. سؤال ۲۵نماد علمی عدد کدام است؟

    فصل ۴: توان و ریشه

    • (پاسخ درست)

    در نماد علمی، عدد جلوی توان ۱۰ باید دست‌کم ۱ و کمتر از ۱۰ باشد: . ممیز از جای فعلی‌اش ۶ خانه به راست رفته تا به برسیم، پس برای جبران در ضرب می‌کنیم: . بررسی: درست است. گزینهٔ یعنی یک خانه کم شمرده‌ای و یعنی همهٔ صفرها، حتی صفرِ پیش از ممیز را شمرده‌ای (۷ صفر)؛ فقط تعداد خانه‌های جابه‌جایی ممیز مهم است. هم عددی بزرگ می‌سازد، نه کوچک.

  26. سؤال ۲۶حاصل با نماد علمی کدام است؟

    فصل ۴: توان و ریشه

    • (پاسخ درست)

    عددها با هم و توان‌های ۱۰ با هم: و . پس حاصل (یعنی ۶۰) است. گزینهٔ یعنی تقسیم بر را به شکل جمع توان‌ها انجام داده‌ای؛ یعنی را حساب کرده‌ای؛ یعنی تقسیم بر ۲ را جا انداخته‌ای و نماد علمی هم نیست.

  27. سؤال ۲۷حاصل چند است؟ (جواب را به صورت عدد اعشاری بنویس.)

    فصل ۴: توان و ریشه

    پاسخ: 0.1

    ریشهٔ سوم: ، پس (ریشهٔ سوم عدد منفی وجود دارد و منفی است). ریشهٔ دوم: ، پس . جمع: . اگر گرفتی، علامت منفی ریشهٔ سوم را جا انداخته‌ای؛ اگر را ریشهٔ سوم گرفتی، تعداد رقم‌های اعشار را درست نشمرده‌ای ().

  28. سؤال ۲۸حاصل کدام است؟

    فصل ۴: توان و ریشه

    • (پاسخ درست)

    اول هر رادیکال را ساده کن: و . حالا دو رادیکال متشابه‌اند و ضریب‌هایشان را کم می‌کنیم: . گزینهٔ از کم کردن عددهای زیر رادیکال می‌آید که درست نیست ()؛ یعنی جمع کرده‌ای؛ و یعنی را در آخر جا انداخته‌ای ( یعنی «یک »، نه عدد ۱).

  29. سؤال ۲۹شکل گویاشدهٔ کدام است؟

    فصل ۴: توان و ریشه

    • (پاسخ درست)

    اول رادیکال مخرج را ساده کن: ، پس . حالا صورت و مخرج را در ضرب کن تا رادیکال از مخرج برود: . گزینهٔ یعنی در مخرج را فراموش کرده‌ای؛ یعنی کسر را وارونه کرده‌ای ( را با اشتباه گرفته‌ای).

آزمون نوبت دوم ریاضی نهم را هم امتحان کن.