ریاضی هفتم · آزمون آزمایشی

آزمون نوبت اول ریاضی هفتم

این آزمون ۲۹ سؤالی مثل امتحان نوبت اول دی‌ماه، فصل‌های ۱ تا ۴ ریاضی هفتم را می‌سنجد: راهبردهای حل مسئله، عددهای صحیح، جبر و معادله، هندسه و استدلال. برای اینکه شبیه امتحان واقعی باشد، زمان‌سنج را روشن کن، کاغذ و مداد کنارت بگذار و تا آخر به جواب‌ها نگاه نکن؛ بعد برای هر سؤال جواب تشریحی و نمرهٔ هر فصل را ببین تا بدانی کدام فصل را دوباره بخوانی. محدودهٔ دقیق امتحان نوبت اول را دبیر هر مدرسه تعیین می‌کند؛ اگر دبیرت فصل کمتر یا بیشتری گفته، سؤال‌های همان فصل‌ها را ملاک بگیر.

از این فصل‌ها: فصل ۱، راهبردهای حل مسئله؛ فصل ۲، عددهای صحیح؛ فصل ۳، جبر و معادله؛ فصل ۴، هندسه و استدلال

آزمون نوبت اول

۲۹ سؤال از ۴ فصل، ۷۰ دقیقه.

سؤال‌ها و پاسخ‌نامه

اگر می‌خواهی آزمون را زمان‌دار بزنی، همان بالا شروعش کن؛ اینجا همهٔ سؤال‌ها را با پاسخ و توضیح می‌بینی.

سؤال‌های آزمون ۲۹ سؤال

نمایش سؤال‌ها و پاسخ‌ها
  1. سؤال ۱دور یک حوض گرد که محیطش ۳۶ متر است، هر ۴ متر یک چراغ گذاشته‌اند و یکی از چراغ‌ها درست روی نقطهٔ شروع است. روی هم چند چراغ دور حوض هست؟

    فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

    • ۸
    • ۱۰
    • ۹ (پاسخ درست)
    • ۱۲

    شکل بکش: دور حوض را به تکه‌های ۴ متری تقسیم کن. تکه داریم. چون مسیر بسته است، آخرِ تکهٔ نهم همان چراغ اول است؛ پس تعداد چراغ‌ها با تعداد تکه‌ها برابر است: ۹ چراغ. گزینهٔ ۱۰ از قاعدهٔ «یکی بیشتر از تکه‌ها» می‌آید که فقط برای مسیر باز (مثل یک نردهٔ مستقیم) درست است؛ اینجا چراغ آخر روی چراغ اول می‌افتد و نباید دو بار شمرده شود. ۸ یعنی یک چراغ را جا انداخته‌ای و ۱۲ یعنی فاصلهٔ چراغ‌ها را ۳ متر گرفته‌ای.

  2. سؤال ۲عددی بین ۴۰ و ۶۰ است، فرد است، مضرب ۷ است و مجموع رقم‌هایش ۱۳ است. آن عدد چند است؟

    فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

    پاسخ: 49

    حالت‌های نامطلوب را حذف کن. مضرب‌های ۷ بین ۴۰ و ۶۰ فقط سه تا هستند: ۴۲، ۴۹ و ۵۶. عددهای زوج (۴۲ و ۵۶) کنار می‌روند و فقط ۴۹ می‌ماند. بررسی شرط آخر: درست است. پس عدد ۴۹ است. نکته: اول شرطی را به کار ببر که کمترین حالت را باقی می‌گذارد (اینجا «مضرب ۷»)، بعد بقیه را بررسی کن.

  3. سؤال ۳در یک تالار، میزهای مربعی را پشت سر هم در یک ردیف می‌چینند و دور هر ضلعِ آزادِ میز یک نفر می‌نشیند: یک میز ۴ نفر، دو میزِ چسبیده به هم ۶ نفر و سه میز ۸ نفر جا دارد. اگر ۱۵ میز را به همین شکل بچینند، چند نفر دور آن‌ها می‌نشینند؟

    فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

    پاسخ: 32

    الگو را پیدا کن: ۴، ۶، ۸، … هر میزِ تازه فقط ۲ نفر اضافه می‌کند، چون یکی از ضلع‌هایش به میز قبلی چسبیده و ضلعِ میز قبلی هم دیگر آزاد نیست. میز اول ۴ نفر جا دارد و ۱۴ میز بعدی هر کدام ۲ نفر: . همین را این‌طور هم می‌شود دید: دو طرفِ هر میز (بالا و پایین) و دو سرِ ردیف: . پس ۳۲ نفر. اگر گرفتی، ضلع‌های چسبیده به هم را هم شمرده‌ای؛ اگر گرفتی، دو نفرِ سرِ ردیف را جا انداخته‌ای.

  4. سؤال ۴هر خودکار ۳۰۰۰ سکه و هر دفتر ۸۰۰۰ سکه است. سارا روی هم ۹ خودکار و دفتر خرید و ۴۷۰۰۰ سکه پرداخت. چند دفتر خرید؟

    فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

    پاسخ: 4

    حدس و آزمایش، ولی هوشمندانه: اگر هر ۹ تا خودکار بود، سکه می‌شد؛ یعنی سکه کم است. هر بار که یک خودکار را با یک دفتر عوض کنیم، سکه به مبلغ اضافه می‌شود. پس باید بار عوض کنیم: ۴ دفتر و ۵ خودکار. بررسی: درست است. اگر جواب ۵ گرفتی، تعداد خودکارها را گزارش کرده‌ای.

  5. سؤال ۵۳۲ دانش‌آموز به اردو می‌روند. هر مینی‌بوس ۱۴ نفر جا دارد و کرایهٔ هر مینی‌بوس ۶۰۰۰۰۰ سکه است. اگر کل کرایه را بین دانش‌آموزان به‌طور مساوی تقسیم کنند، سهم هر نفر چند سکه است؟

    فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

    پاسخ: 56250

    مسئله را به زیرمسئله بشکن. (۱) چند مینی‌بوس لازم است؟ می‌شود ۲ و باقی‌ماندهٔ ۴؛ آن ۴ نفر هم باید سوار شوند، پس ۳ مینی‌بوس لازم است. (۲) کل کرایه: سکه. (۳) سهم هر نفر: سکه. پس جواب ۵۶۲۵۰ سکه است. اگر به ۳۷۵۰۰ رسیدی، فقط ۲ مینی‌بوس حساب کرده‌ای و ۴ نفر جا مانده‌اند: در مسئله‌های واقعی، باقی‌ماندهٔ تقسیم را نمی‌شود دور ریخت.

  6. سؤال ۶حاصل چند است؟

    فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

    پاسخ: 420

    به‌جای جمع کردن یکی‌یکی، از مسئلهٔ ساده‌تر کمک بگیر: هر جمله دو برابرِ یکی از عددهای ۱ تا ۲۰ است، پس حاصل است. در اولی و آخری را جفت کن: ، و … که ۱۰ جفت می‌شود، پس مجموع است. جواب: . راه دیگر: خودِ جمله‌ها را جفت کن؛ ۲۰ جمله داریم، یعنی ۱۰ جفت که هر کدام است: . اگر ۸۴۰ گرفتی، تعداد جفت‌ها را ۲۰ گرفته‌ای، نه ۱۰.

  7. سؤال ۷علی نصف تیله‌هایش را به برادرش داد، بعد ۵ تیله به دوستش داد و ۱۲ تیله برایش ماند. علی اول چند تیله داشت؟

    فصل ۱: راهبردهای حل مسئله

    پاسخ: 34

    با نماد: اگر تعداد تیله‌های اول باشد، . عددی که ۵ تا از آن کم شده و ۱۲ مانده، ۱۷ است؛ پس و . (از آخر به اول هم می‌شود: ۱۲ تا ماند؛ پیش از دادن ۵ تا، ۱۷ تا داشت؛ این ۱۷ نصفِ تیله‌ها بود، پس ۳۴.) بررسی: نصف ۳۴ می‌شود ۱۷ و منهای ۵ می‌شود ۱۲ درست است. اگر به ۱۴ رسیدی، در برگشت ۵ را کم کرده‌ای ( و )؛ وقتی از آخر برمی‌گردی، هر کار باید برعکس شود: کم کردن به اضافه کردن و نصف کردن به دو برابر کردن.

  8. سؤال ۸چهار غواص زیر آب‌اند و عمق هر کدام نسبت به سطح آب این است: علی ، رضا ، مریم و سارا متر. کدام غواص از همه پایین‌تر است؟

    فصل ۲: عددهای صحیح

    • رضا (پاسخ درست)
    • علی
    • مریم
    • سارا

    پایین‌تر یعنی عدد کوچک‌تر. روی محور، هر چه به چپ برویم عدد کوچک‌تر می‌شود و بین عددهای منفی، آنکه از صفر دورتر است چپ‌تر است: . پس رضا از همه پایین‌تر است. اگر مریم را انتخاب کردی، عددها را بدون علامت مقایسه کرده‌ای؛ ۴ از ۱۲ کوچک‌تر است، ولی از بزرگ‌تر است (۴ متر زیر آب، بالاتر از ۱۲ متر زیر آب است).

  9. سؤال ۹در یک بازی، امتیاز سارا است. در دور بعد ۹ امتیاز می‌گیرد و در دور بعدی ۴ امتیاز از دست می‌دهد. امتیازش حالا چند است؟

    فصل ۲: عددهای صحیح

    پاسخ: 2

    امتیاز گرفتن یعنی جمع با عدد مثبت و از دست دادن یعنی جمع با عدد منفی: . روی محور: از ، ۹ واحد به راست می‌رویم و به می‌رسیم، بعد ۴ واحد به چپ و به می‌رسیم. پس امتیاز سارا ۲ است. اگر به یا رسیدی، جهت یکی از حرکت‌ها را اشتباه گرفته‌ای.

  10. سؤال ۱۰حاصل کدام است؟

    فصل ۲: عددهای صحیح

    • (پاسخ درست)

    اول تفریق را به جمع تبدیل کن: کم کردنِ یعنی اضافه کردنِ قرینه‌اش، . پس عبارت می‌شود . حالا و . جواب: . گزینهٔ یعنی را حساب کرده‌ای؛ یعنی همهٔ عددها را منفی گرفته‌ای؛ و یعنی علامت را جا انداخته‌ای.

  11. سؤال ۱۱حاصل چند است؟

    فصل ۲: عددهای صحیح

    پاسخ: -400

    از چپ به راست برو. : علامت دو عدد فرق دارد، پس اندازهٔ کوچک‌تر را از بزرگ‌تر کم می‌کنیم، ، و علامتِ عددی را می‌گذاریم که اندازه‌اش بزرگ‌تر است (منفی): . حالا یعنی ؛ دو عدد منفی را جمع می‌کنیم: . بررسی تقریبی: . اگر گرفتی، علامت را فراموش کرده‌ای؛ اگر گرفتی، را هم منفی حساب کرده‌ای؛ اگر گرفتی، را به‌جای کم کردن اضافه کرده‌ای.

  12. سؤال ۱۲حاصل کدام است؟

    فصل ۲: عددهای صحیح

    • (پاسخ درست)

    اندازه: . علامت: و . قاعدهٔ کلی: اگر تعداد عامل‌های منفی فرد باشد (اینجا ۳ تا)، حاصل منفی است. جواب: . گزینهٔ یعنی «منفی در منفی مثبت است» را برای هر تعداد منفی به کار برده‌ای؛ و از جمع کردن عددها به‌جای ضرب می‌آیند.

  13. سؤال ۱۳حاصل چند است؟

    فصل ۲: عددهای صحیح

    پاسخ: 15

    ضرب و تقسیم پیش از جمع و تفریق انجام می‌شوند: (دو عدد منفی، حاصل مثبت) و . پس عبارت می‌شود . اگر گرفتی، را حساب کرده‌ای؛ اگر از چپ به راست و بدون اولویت رفتی ( و بعد )، ترتیب انجام عمل‌ها را رعایت نکرده‌ای.

  14. سؤال ۱۴دمای داخل یک سردخانه درجه است. وقتی دستگاه روشن می‌شود، دما هر ۱۰ دقیقه ۳ درجه پایین می‌آید. یک ساعت و نیم بعد، دما چند درجه است؟

    فصل ۲: عددهای صحیح

    پاسخ: -23

    یک ساعت و نیم یعنی ۹۰ دقیقه، یعنی بار پایین آمدن. تغییر کل دما: درجه. دمای آخر: درجه. اگر گرفتی، دمای اول (۴ درجه) را فراموش کرده‌ای؛ اگر گرفتی، دما را به‌جای پایین بردن بالا برده‌ای ().

  15. سؤال ۱۵عبارت جبری «یک عدد را از ۱۰ کم کن و حاصل را دو برابر کن» کدام است؟ (عدد را بگیر.)

    فصل ۳: جبر و معادله

    • (پاسخ درست)

    «عدد را از ۱۰ کم کن» یعنی (ترتیب مهم است: از ۱۰ کم می‌کنیم). «حاصل را دو برابر کن» یعنی کلِ این حاصل در ۲ ضرب شود، پس پرانتز لازم است: . گزینهٔ فقط را دو برابر کرده، نه کل حاصل را؛ ترتیب تفریق را برعکس کرده؛ هر دو اشتباه را با هم دارد.

  16. سؤال ۱۶جملهٔ ام الگوی کدام است؟

    فصل ۳: جبر و معادله

    • (پاسخ درست)

    هر جمله ۵ تا از قبلی بیشتر است، پس دستور به شکل است. برای باید ۳ بدهد: و ، پس دستور است. بررسی: می‌دهد درست است. گزینهٔ برای می‌دهد ۸ (جملهٔ دوم)؛ «۵ تا اضافه شدن» را با «۵ برابر شدنِ » قاطی کرده؛ جای جملهٔ اول و مقدار افزایش را عوض کرده است.

  17. سؤال ۱۷جملهٔ ام یک الگو است. جملهٔ چندمِ این الگو برابر است؟

    فصل ۳: جبر و معادله

    پاسخ: 16

    باید را طوری پیدا کنیم که شود. از دو طرف ۴ کم می‌کنیم: ؛ دو طرف را بر ۶ تقسیم می‌کنیم: . بررسی: درست است. پس جملهٔ شانزدهم. اگر جواب را ۶۰۴ گرفتی، به‌جای حل معادله، ۱۰۰ را به‌جای گذاشته‌ای؛ سؤال شمارهٔ جمله را می‌خواهد، نه مقدار جمله را.

  18. سؤال ۱۸ساده‌شدهٔ کدام است؟

    فصل ۳: جبر و معادله

    • (پاسخ درست)

    جمله‌های متشابه را کنار هم بگذار. جمله‌های : (یادت باشد یعنی ). جمله‌های : . جواب: . گزینهٔ آن آخر را جا انداخته؛ علامت را منفی گرفته؛ و جمله‌های غیرمتشابه را با هم جمع کرده که مجاز نیست.

  19. سؤال ۱۹ساده‌شدهٔ کدام است؟

    فصل ۳: جبر و معادله

    • (پاسخ درست)

    پرانتزها را باز کن: . در پرانتز دوم، در هر دو جمله ضرب می‌شود: و . پس عبارت می‌شود . گزینهٔ یعنی را فقط در ضرب کرده‌ای و را همان‌طور نوشته‌ای؛ یعنی را گرفته‌ای؛ یعنی را نوشته‌ای.

  20. سؤال ۲۰مقدار عددی را برای و پیدا کن.

    فصل ۳: جبر و معادله

    پاسخ: 4

    به‌جای هر حرف، عددش را داخل پرانتز بگذار: . ضرب‌ها: و . پس . اگر گرفتی، را حساب کرده‌ای؛ اگر گرفتی، علامت منفیِ را جا انداخته‌ای ().

  21. سؤال ۲۱جواب معادلهٔ چند است؟

    فصل ۳: جبر و معادله

    پاسخ: -5

    مثل یک ترازو، هر کاری با یک طرف می‌کنیم با طرف دیگر هم می‌کنیم. از دو طرف کم کن: . از دو طرف ۹ کم کن: . دو طرف را بر ۳ تقسیم کن: . بررسی: طرف چپ و طرف راست ؛ برابرند. اگر گرفتی، احتمالاً ۹ را به‌جای کم کردن به اضافه کرده‌ای ()؛ اگر گرفتی، علامت را در قدم آخر گم کرده‌ای.

  22. سؤال ۲۲سارا سه برابرِ خواهرش کتاب دارد. اگر سارا ۸ کتاب به خواهرش بدهد، تعداد کتاب‌های دو نفر برابر می‌شود. خواهر سارا اول چند کتاب داشت؟

    فصل ۳: جبر و معادله

    پاسخ: 8

    تعداد کتاب‌های خواهر را بگیر؛ سارا کتاب دارد. بعد از دادن ۸ کتاب: سارا و خواهرش . این دو برابرند: . از دو طرف کم کن: ؛ ۸ اضافه کن: ؛ پس . بررسی: خواهر ۸ و سارا ۲۴ کتاب داشت؛ بعد از دادن ۸ کتاب هر دو ۱۶ کتاب دارند، درست است. اشتباه رایج: فقط یک طرف را عوض کردن ( که می‌دهد)؛ کتابی که سارا می‌دهد به خواهرش اضافه هم می‌شود.

  23. سؤال ۲۳نقطه‌های ، و به همین ترتیب روی یک خط‌اند. سانتی‌متر است و سه برابرِ است. چند سانتی‌متر است؟

    فصل ۴: هندسه و استدلال

    پاسخ: 5

    شکل بکش: ، بعد ، بعد . چون بین و است، . اگر را یک سهم بگیریم، سه سهم است و کلِ چهار سهم: . پس و سانتی‌متر (بررسی: درست است). اگر را حساب کردی، فراموش کرده‌ای که خودِ هم بخشی از است؛ اگر ۱۵ گرفتی، را گزارش کرده‌ای، نه را.

  24. سؤال ۲۴دو ضلع یک مثلث متساوی‌الساقین ۴ و ۹ سانتی‌متر است. محیط این مثلث چند سانتی‌متر است؟

    فصل ۴: هندسه و استدلال

    • یا
    • (پاسخ درست)

    دو حالت به نظر می‌رسد: ضلع‌ها ۴، ۴، ۹ یا ۹، ۹، ۴. ولی در هر مثلث، مجموع هر دو ضلع باید از ضلع سوم بیشتر باشد. در حالت اول از ۹ کمتر است؛ دو چوب ۴ سانتی‌متری به هم نمی‌رسند و مثلثی ساخته نمی‌شود. حالت دوم درست است: . محیط: سانتی‌متر. گزینهٔ ۱۷ همان حالت غیرممکن است و «۱۷ یا ۲۲» یعنی شرط ساخته شدن مثلث را بررسی نکرده‌ای؛ ۱۳ هم فقط مجموع دو عددِ داده‌شده است.

  25. سؤال ۲۵در مثلثی یک زاویه است و دو زاویهٔ دیگر با هم برابرند. هر کدام از این دو زاویه چند درجه است؟

    فصل ۴: هندسه و استدلال

    پاسخ: 65

    مجموع زاویه‌های هر مثلث است. برای دو زاویهٔ برابر می‌ماند، پس هر کدام . بررسی: درست است. اگر گرفتی، تقسیم بر ۲ را فراموش کرده‌ای؛ اگر گرفتی، مجموع زاویه‌ها را فرض کرده‌ای.

  26. سؤال ۲۶مکمل یک زاویه ۴ برابرِ متمم همان زاویه است. اندازهٔ زاویه چند درجه است؟

    فصل ۴: هندسه و استدلال

    پاسخ: 60

    زاویه را بگیر. متممش و مکملش است. پس . به دو طرف اضافه کن: ؛ پس و . بررسی: متمم و مکمل است و درست است. اشتباه رایج: جای متمم و مکمل را عوض کردن (متمم یعنی تا و مکمل یعنی تا ).

  27. سؤال ۲۷شکلی را «۴ خانه به راست و ۱ خانه به بالا» منتقل کرده‌ایم. با کدام انتقال، تصویر دوباره درست روی شکل اول می‌افتد؟

    فصل ۴: هندسه و استدلال

    • ۴ خانه به چپ و ۱ خانه به پایین (پاسخ درست)
    • ۴ خانه به راست و ۱ خانه به پایین
    • ۱ خانه به چپ و ۴ خانه به پایین
    • ۴ خانه به چپ و ۱ خانه به بالا

    برای برگشتن باید همان راه را برعکس برویم: هم جهتِ افقی برعکس شود (راست ← چپ) و هم جهتِ عمودی (بالا ← پایین)، با همان اندازه‌ها. پس «۴ خانه به چپ و ۱ خانه به پایین». «۴ خانه به راست و ۱ خانه به پایین» و «۴ خانه به چپ و ۱ خانه به بالا» فقط یکی از دو جهت را برعکس کرده‌اند و «۱ خانه به چپ و ۴ خانه به پایین» جای عددها را عوض کرده است.

  28. سؤال ۲۸نقطهٔ سه خانه سمت چپ مرکز است. با دوران در جهت حرکت عقربه‌های ساعت حول ، تصویر کجاست؟

    فصل ۴: هندسه و استدلال

    • همان جای
    • سه خانه پایین
    • سه خانه سمت راست
    • سه خانه بالای (پاسخ درست)

    صفحهٔ ساعت را تصور کن و را مرکز آن بگیر: روی عدد ۹ است. چرخش در جهت عقربه‌ها یعنی یک‌چهارم دور، از ۹ به ۱۲. پس تصویر سه خانه بالای است و فاصله‌اش تا همان ۳ خانه می‌ماند. «پایین» جواب دوران در خلاف جهت عقربه‌هاست و «سمت راست» جواب دوران است.

  29. سؤال ۲۹ (به همین ترتیب) و است. در مثلث می‌دانیم دو برابرِ است. چند درجه است؟

    فصل ۴: هندسه و استدلال

    پاسخ: 60

    ترتیب حرف‌ها اجزای متناظر را نشان می‌دهد: ، و . پس و . در مثلث : . و چون متناظر است، . اگر گرفتی، را متناظر گرفته‌ای؛ اگر گرفتی، را با اشتباه گرفته‌ای.

آزمون نوبت دوم ریاضی هفتم را هم امتحان کن.