ریاضی دهم · آزمون آزمایشی

آزمون نوبت اول ریاضی دهم

این آزمون ۲۷ سؤالی مثل امتحان نوبت اول دی‌ماه، فصل‌های ۱ تا ۳ ریاضی دهم را می‌سنجد: مجموعه، الگو و دنباله؛ مثلثات؛ توان‌های گویا و عبارت‌های جبری. زمان‌سنج را روشن کن، با کاغذ و مداد و بدون ماشین‌حساب جواب بده و تا آخر سراغ پاسخ‌ها نرو؛ بعد جواب تشریحی هر سؤال و نمرهٔ هر فصل را ببین تا بدانی کجا را دوباره بخوانی. محدودهٔ دقیق امتحان نوبت اول را دبیر هر مدرسه تعیین می‌کند؛ بعضی دبیرها بخشی از فصل ۴ را هم می‌آورند، پس اگر دبیرت محدودهٔ دیگری گفته، همان را ملاک بگیر.

از این فصل‌ها: فصل ۱، مجموعه، الگو و دنباله؛ فصل ۲، مثلثات؛ فصل ۳، توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

آزمون نوبت اول

۲۷ سؤال از ۳ فصل، ۷۵ دقیقه.

سؤال‌ها و پاسخ‌نامه

اگر می‌خواهی آزمون را زمان‌دار بزنی، همان بالا شروعش کن؛ اینجا همهٔ سؤال‌ها را با پاسخ و توضیح می‌بینی.

سؤال‌های آزمون ۲۷ سؤال

نمایش سؤال‌ها و پاسخ‌ها
  1. سؤال ۱اگر و باشد، کدام می‌تواند باشد؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    • (پاسخ درست)

    هر گزینه را امتحان کن: یعنی عددهایی از که در نیستند. با ، از قسمت برداشته می‌شود و می‌ماند؛ عدد ۱ عضو است، پس در نیست و سمت راست باز است. درست است. با عدد ۱ عضو نیست و در می‌ماند: حاصل می‌شود (کروشه و پرانتز را جابه‌جا گرفته‌ای). خودِ حاصل است، نه ؛ با آن، می‌شود. و با حاصل است، چون عددهای بین ۰ و ۱ هم برداشته می‌شوند.

  2. سؤال ۲مجموعهٔ چند عدد صحیح دارد؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    پاسخ: 6

    اشتراک یعنی عددهایی که در هر دو بازه‌اند: کمتر یا مساوی ۲ و بیشتر از . پس اشتراک است. عددهای صحیحش: ، یعنی ۶ عدد ( نه، چون سمت چپ باز است؛ ۲ بله، چون سمت راست بسته است). اگر ۷ گرفتی، را هم شمرده‌ای؛ اگر جوابت «بی‌نهایت» بود، اجتماع را به‌جای اشتراک حساب کرده‌ای.

  3. سؤال ۳کدام مجموعه متناهی است؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    • عددهای صحیحِ بین و (پاسخ درست)
    • عددهای حقیقی بازهٔ
    • عددهای گویای بین و
    • مضرب‌های طبیعی

    مجموعهٔ متناهی یعنی می‌شود عضوهایش را شمرد و شمارش تمام می‌شود. عددهای صحیحِ بین و زیادند ولی تعدادشان مشخص است ( عدد)، پس متناهی است. بین و بی‌نهایت عدد گویا هست (مثلاً )؛ بازهٔ هم بی‌نهایت عضو دارد، با اینکه طولش کوتاه است؛ و مضرب‌های طبیعی ۷ هیچ‌وقت تمام نمی‌شوند. اشتباه رایج: «کوچک» را با «متناهی» و «بزرگ» را با «نامتناهی» یکی گرفتن.

  4. سؤال ۴مجموعهٔ مرجع است. مجموعهٔ عددهای فرد و مجموعهٔ مضرب‌های ۳ در است. چند است؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    پاسخ: 5

    متمم یعنی عددهایی از که نه فردند و نه مضرب ۳؛ طبق قانون دمورگان همان است. عددهای زوج است: . از این‌ها مضرب‌های ۳ (یعنی ۶ و ۱۲) را کنار بگذار: ، پس جواب ۵. راه دیگر: (مضرب‌های فردِ ۳ یعنی ۳، ۹، ۱۵ دو بار شمرده شده‌اند) و . اگر ۲ گرفتی، را حساب کرده‌ای؛ اگر ۷ گرفتی، فقط متمم را شمرده‌ای.

  5. سؤال ۵مجموعهٔ مرجع پنجاه عضو دارد و و زیرمجموعه‌های آن‌اند. اگر ، و باشد، چند است؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    پاسخ: 12

    اول از متمم‌ها به خودِ مجموعه‌ها برگرد: و . طبق قانون دمورگان ، پس . حالا از : ، پس . بررسی با نمودار وِن: فقط ۱۸، فقط ۱۰، هر دو ۱۲ و هیچ‌کدام ۱۰؛ روی هم ۵۰ درست است. اگر ۲ گرفتی ()، را کلِ ۵۰ گرفته‌ای و آن ۱۰ عضوِ بیرون از هر دو را فراموش کرده‌ای؛ اگر ۳۸ گرفتی، با متمم‌ها کار کرده‌ای () که است، نه .

  6. سؤال ۶جملهٔ عمومی یک الگوی خطی است. چند جملهٔ این الگو از بزرگ‌ترند؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    پاسخ: 13

    جمله‌ها هر بار ۴ تا کم می‌شوند ()، پس از جایی به بعد از کوچک‌تر می‌شوند. شرط را بنویس: ، یعنی ؛ با تقسیم بر عدد منفیِ جهت نامساوی عوض می‌شود: . شمارهٔ جمله عدد طبیعی است، پس : ۱۳ جمله. بررسی: و که دیگر بزرگ‌تر نیست. اگر ۱۴ گرفتی، خودِ را هم شمرده‌ای؛ اگر جوابت «بی‌شمار» بود، جهت نامساوی را عوض نکرده‌ای و به رسیده‌ای.

  7. سؤال ۷در یک دنبالهٔ حسابی، مجموع جمله‌های دوم و ششم و جملهٔ پنجم است. جملهٔ دهم چند است؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    پاسخ: 31

    با : ، پس ؛ یعنی (جملهٔ چهارم درست وسط جمله‌های دوم و ششم است). چون ، قدر نسبت و . پس . بررسی: و و درست است. اگر ۳۴ گرفتی، نوشته‌ای، نه ؛ اگر را برابر گرفتی، شماره‌ها را جمع کرده‌ای، ولی در دنبالهٔ حسابی مجموع دو جمله با جملهٔ وسطی‌شان رابطه دارد ().

  8. سؤال ۸در یک دنبالهٔ هندسی که همهٔ جمله‌هایش مثبت‌اند، و است. قدر نسبت این دنباله چند است؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    پاسخ: 2

    ؛ یعنی جملهٔ دوم واسطهٔ هندسیِ جمله‌های اول و سوم است. پس و چون جمله‌ها مثبت‌اند، . از جملهٔ دوم تا چهارم دو بار در ضرب شده: ، پس و (منفی نه، چون جمله‌ها مثبت‌اند). بررسی: دنباله است و درست است. اگر ۴ گرفتی، را خودِ گرفته‌ای، در حالی که برابر است؛ اگر ۱۸ گرفتی ()، دنباله را حسابی فرض کرده‌ای.

  9. سؤال ۹جملهٔ پانزدهم دنبالهٔ چند است؟

    فصل ۱: مجموعه، الگو و دنباله

    پاسخ: 227

    تفاضل جمله‌های پشت سر هم ثابت نیست ()، پس الگو خطی نیست. این جمله‌ها را با مربع‌ها مقایسه کن: ؛ هر جمله دقیقاً ۲ تا از مربع شماره‌اش بیشتر است، پس . بررسی: درست است. پس . اگر با فرض الگوی خطی (هر بار ۳ تا اضافه) به ۴۵ رسیدی، فقط به دو جملهٔ اول نگاه کرده‌ای؛ همیشه الگو را با چند جمله امتحان کن.

  10. سؤال ۱۰در مثلث قائم‌الزاویه‌ای دو ضلع قائمه ۵ و ۱۲ است. کسینوس زاویه‌ای که روبه‌روی ضلع ۵ است کدام است؟

    فصل ۲: مثلثات

    • (پاسخ درست)

    وتر را با فیثاغورس پیدا کن: . برای زاویه‌ای که روبه‌روی ضلع ۵ است، ضلع ۵ «مقابل» و ضلع ۱۲ «مجاور» است. کسینوس یعنی ضلع مجاور تقسیم بر وتر: . گزینهٔ سینوس همین زاویه است (مقابل بر وتر)؛ تانژانت آن است و کتانژانت آن.

  11. سؤال ۱۱حاصل چند است؟

    فصل ۲: مثلثات

    پاسخ: 0

    مقدارها را از مثلث‌های ویژه بخوان: در مثلث --، ضلع روبه‌روی نصف وتر است، پس و ؛ در مثلث قائم‌الزاویهٔ متساوی‌الساقین دو ضلع قائمه برابرند، پس . حاصل: . اگر ۱ گرفتی، را صفر گرفته‌ای؛ اگر گرفتی، را با اشتباه کرده‌ای.

  12. سؤال ۱۲سایهٔ یک تیر چراغ برق روی زمین صاف ۶ متر است و پرتوهای خورشید با زمین زاویهٔ می‌سازند. ارتفاع تیر چند متر است؟

    فصل ۲: مثلثات

    • (پاسخ درست)

    تیر، سایه و پرتوِ خورشید که از سرِ تیر به انتهای سایه می‌رسد مثلث قائم‌الزاویه می‌سازند. ارتفاع ضلعِ روبه‌روی زاویهٔ است و سایه ضلعِ مجاور آن، پس تانژانت به کار می‌آید: و متر (حدود متر). گزینهٔ از می‌آید (زاویهٔ دیگر را گرفته‌ای)؛ یعنی ، یعنی سایه را وتر فرض کرده‌ای؛ هم است با همان اشتباه.

  13. سؤال ۱۳دو ضلع یک مثلث ۶ و ۸ سانتی‌متر و مساحت آن ۱۲ سانتی‌متر مربع است. زاویهٔ بین این دو ضلع (که تند است) چند درجه است؟

    فصل ۲: مثلثات

    • (پاسخ درست)

    مساحت مثلث با دو ضلع و زاویهٔ بینشان: . پس و ؛ زاویهٔ تندی که سینوسش است است. گزینهٔ یعنی سینوس و کسینوس را قاطی کرده‌ای ()؛ یعنی را با یکی گرفته‌ای؛ و یعنی مثلث را قائم‌الزاویه فرض کرده‌ای، ولی آن وقت مساحت می‌شد، نه ۱۲.

  14. سؤال ۱۴انتهای کدام زاویه روی دایرهٔ مثلثاتی در ناحیهٔ دوم است؟

    فصل ۲: مثلثات

    • (پاسخ درست)

    زاویهٔ منفی یعنی از جهت مثبت محور ها در جهت حرکت عقربه‌های ساعت می‌چرخیم. با به سمت منفی محور ها می‌رسیم و دیگر در همان جهت، ما را به بالای محور های منفی می‌برد: ناحیهٔ دوم (همان جای ). بقیه: بین و است (ناحیهٔ سوم)؛ همان جای است (ناحیهٔ سوم)؛ بین و است (ناحیهٔ چهارم). اگر را انتخاب کردی، علامت منفی را نادیده گرفته‌ای و در جهت مثبت چرخیده‌ای.

  15. سؤال ۱۵اگر و باشد، انتهای زاویهٔ در کدام ناحیه است؟

    فصل ۲: مثلثات

    • ناحیهٔ اول
    • ناحیهٔ دوم (پاسخ درست)
    • ناحیهٔ سوم
    • ناحیهٔ چهارم

    چون ، داریم . پس شرط دوم یعنی : نقطه بالای محور هاست (ناحیهٔ اول یا دوم). شرط اول یعنی نقطه سمت چپ محور هاست (ناحیهٔ دوم یا سوم). هر دو با هم: ناحیهٔ دوم. اگر ناحیهٔ سوم را انتخاب کردی، فقط به شرط کسینوس نگاه کرده‌ای یا حاصل‌ضرب را با تانژانت یکی گرفته‌ای؛ در ناحیهٔ سوم سینوس منفی است، پس منفی می‌شود. ناحیهٔ چهارم هم شرط اول را ندارد (آنجا کسینوس مثبت است).

  16. سؤال ۱۶حاصل چند است؟

    فصل ۲: مثلثات

    پاسخ: -1

    روی دایرهٔ مثلثاتی: انتهای نقطهٔ است، پس . انتهای نقطهٔ است، پس . انتهای نقطهٔ است، پس . حاصل: . اگر ۱ گرفتی، را مثبت گرفته‌ای (نقطه پایینِ دایره است، عرضش منفی است)؛ اگر گرفتی، را ۱ گرفته‌ای.

  17. سؤال ۱۷انتهای زاویهٔ در ناحیهٔ سوم است و . مقدار کدام است؟

    فصل ۲: مثلثات

    • (پاسخ درست)

    از اتحاد : ، پس . ناحیه فقط علامت را تعیین می‌کند ()، ولی مربع است و همیشه نامنفی. گزینهٔ مقدار است؛ یعنی را به توان ۲ نرسانده‌ای ()؛ و یعنی علامت ناحیه را به مربع داده‌ای، در حالی که مربع هیچ عددی منفی نیست.

  18. سؤال ۱۸عبارت با کدام برابر است؟ (فرض کن .)

    فصل ۲: مثلثات

    • (پاسخ درست)

    دو پرانتز اول اتحاد مزدوج‌اند: . از طرف دیگر . پس حاصل است. با یک زاویه امتحان کن: برای ، و ؛ حاصل‌ضرب ۱ است. گزینهٔ از اشتباهِ می‌آید؛ یعنی پرانتز سوم را ۱ گرفته‌ای.

  19. سؤال ۱۹حاصل کدام است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • (پاسخ درست)
    • تعریف نشده است

    ریشهٔ سوم عددی است که مکعبش عدد داده‌شده شود. ، پس جواب است. ریشهٔ سوم (فرجهٔ فرد) برای عدد منفی هم تعریف شده و جوابش منفی است؛ گزینهٔ «تعریف نشده» این را با ریشهٔ دوم (فرجهٔ زوج) قاطی کرده. علامت را جا انداخته و یعنی ریشهٔ سوم را با تقسیم بر ۳ اشتباه گرفته‌ای.

  20. سؤال ۲۰کدام عدد صحیح به نزدیک‌تر است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • (پاسخ درست)

    اول دو توانِ چهارمِ پشت سر هم را پیدا کن: و ؛ چون ، پس . حالا وسط این دو را امتحان کن: که از ۵۰ کمتر است، پس از بزرگ‌تر و به ۳ نزدیک‌تر است (در واقع حدود ). گزینهٔ ۲ یعنی بدون امتحانِ وسط، کرانِ پایین را انتخاب کرده‌ای؛ ۷ برای است (ریشهٔ دوم، نه چهارم)؛ ۱۲ هم از تقسیم ۵۰ بر ۴ می‌آید، ولی ریشهٔ چهارم یعنی تقسیم بر ۴ نیست.

  21. سؤال ۲۱کدام گزاره درست است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • عدد فقط یک ریشهٔ چهارم دارد و آن است.
    • عدد دو ریشهٔ چهارم دارد: و .
    • عدد فقط یک ریشهٔ پنجم دارد و آن است. (پاسخ درست)

    ریشهٔ پنجم (فرجهٔ فرد): هر عدد، مثبت یا منفی، دقیقاً یک ریشهٔ پنجم دارد و هم‌علامتِ خودش است. ، پس گزارهٔ مربوط به درست است. بقیه: ۱۶ دو ریشهٔ چهارم دارد، و ، چون هم هست؛ هیچ ریشهٔ چهارمی ندارد، چون توان چهارم هر عددی نامنفی است؛ و نماد فقط ریشهٔ مثبت یعنی ۲ را نشان می‌دهد (ریشهٔ منفی را با می‌نویسیم)، پس برای آن غلط است.

  22. سؤال ۲۲حاصل کدام است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • (پاسخ درست)

    هر رادیکال را ساده کن، یعنی بزرگ‌ترین مکعب کامل را بیرون بکش: ، پس ؛ ، پس . حالا دو رادیکال متشابه‌اند: . گزینهٔ عددهای زیر رادیکال را کم کرده که درست نیست؛ یعنی را جا انداخته‌ای؛ یعنی جمع کرده‌ای.

  23. سؤال ۲۳حاصل چند است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    پاسخ: 116

    توان کسری یعنی ریشهٔ ام و بعد توان (بهتر است اول ریشه بگیری تا عددها کوچک بمانند). و . جمع: . اگر را حدود ۶۶۷ گرفتی، عدد را در کسر ضرب کرده‌ای؛ توان کسری ضرب نیست. اگر به‌جای حاصل یا را حساب کردی، جای فرجه و توان را عوض کرده‌ای ( یعنی ریشهٔ پنجم و توان چهارم).

  24. سؤال ۲۴اگر باشد، برابر کدام است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • (پاسخ درست)

    هر رادیکال را به توان گویا بنویس: و . در ضربِ پایه‌های برابر، توان‌ها جمع می‌شوند: . پس جواب است. گزینهٔ توان‌ها را ضرب کرده؛ از جمع کردن صورت‌ها با هم و مخرج‌ها با هم می‌آید () که جمعِ کسرها نیست؛ یعنی فرجه‌ها را نادیده گرفته‌ای.

  25. سؤال ۲۵حاصل کدام است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • (پاسخ درست)

    اتحاد مکعب تفاضل: . با و : ، ، و . پس . گزینهٔ فقط جمله‌ها را جداگانه به توان ۳ رسانده (جمله‌های وسط را جا انداخته)؛ علامت‌ها را جابه‌جا کرده (در مکعب تفاضل علامت‌ها یکی در میان عوض می‌شوند)؛ ضریب ۲ را به توان نرسانده.

  26. سؤال ۲۶اگر و باشد، مقدار کدام است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • (پاسخ درست)

    از اتحاد تفاضل مکعب‌ها: . عبارت داخل پرانتز دوم را با و بنویس: ، پس . جواب: . بررسی با عدد: و هر دو شرط را دارند و . گزینهٔ ۲۷ همان است، ولی ؛ ۳۹ یعنی علامت را منفی گذاشته‌ای (شکل مربوط به مجموع مکعب‌ها، )؛ ۵۱ یعنی جملهٔ را جا انداخته‌ای ().

  27. سؤال ۲۷حاصل کدام است؟

    فصل ۳: توان‌های گویا و عبارت‌های جبری

    • (پاسخ درست)

    مخرج هر کسر را با ضرب در مزدوجش گویا کن. حاصل‌ضرب دو مزدوج تفاضل مربع‌هاست: . پس و . جمع: . بررسی تقریبی: درست است. گزینهٔ یعنی صورت‌ها را با هم و مخرج‌ها را با هم جمع کرده‌ای () که جمعِ کسرها نیست؛ یعنی حاصل‌ضرب مزدوج‌ها را گرفته‌ای؛ یعنی آن را ۱ گرفته‌ای.

آزمون نوبت دوم ریاضی دهم را هم امتحان کن.