قطعه تازهچاپشده پر از رد ساپورت، خط لایه و سوراخ ریز است. در این فصل ساپورت را بیآسیب جدا میکنید، سطح را با سنباده صاف میکنید، گودیها را با بتونه پر میکنید و گرد را مهار میکنید.

ترتیب کار چیست؟#
پاسخ کوتاه: ساپورت را طبق برگهٔ رزین خودتان جدا کنید، اما سنباده را فقط پس از پخت کامل بزنید. دو ترتیب رایج است و منبعها یکی نیستند: Anycubic شستشو، خشک کردن، جدا کردن ساپورت و بعد پخت را میگوید [۴۸]؛ Formlabs ساپورت را پس از پخت جدا میکند تا قطعه زیر نور و گرما تاب برندارد [۲]. ترتیب برگهٔ رزین خودتان را دنبال کنید. تنها قاعدهٔ همگانی: سنباده فقط پس از پخت کامل. ترتیب کامل فرملبز (Formlabs، سازنده چاپگر رزینی) این است: شستشو، تمیز کردن صفحه، خشک کردن، پخت نهایی، جدا کردن ساپورت، سنباده، آستر و رنگ [۱][۲]. پخت را در فصل ۱۵ دیدید.
برای کارهای این فصل، بتونه میان سنباده زبر و سنباده نرم میآید. بتونه را میمالید، خشک میکنید، سنباده میزنید و اگر لازم بود تکرار میکنید.
راه قطعه از چاپگر تا پیش از آستر
- رزین، روش فرملبز: شستشو و خشک کردن ← پخت نهایی ← جدا کردن ساپورت ← سنباده ← آستر (ترتیب کلی این سازنده؛ استثناها در متن آمده است)
- رزین، روش
Anycubic: شستشو ← جدا کردن ساپورت ← پخت ← سنباده و رنگ - اگر گودی هست: سنباده زبر ← بتونه ← خشک شدن ← سنباده نرم (تکرار تا صاف شدن)
شکل ۱۶-۱: ترتیب کار پرداخت. آستر را در فصل ۱۸ میبینید.
ابزار و مواد#
جدول زیر همه ابزار و مواد این فصل را نشان میدهد. ستون آخر فقط جایگزینهایی را نام میبرد که در منبعی آمدهاند.
| ابزار یا ماده | لازم است؟ | کار | جایگزین |
|---|---|---|---|
| سیمچین لبصاف | لازم | بریدن ساپورت | چاقوی هنری؛ جدا کردن با دست فقط برای کار زمخت |
| چاقوی هنری با تیغ یدکی | لازم | تراشیدن و کار ریز | اسکالپل (تیغ جراحی) |
| موچین | اختیاری | ساپورتهای ریز | جایگزینی در منابع نیامده است |
| سوهان کوچک | اختیاری | ردهای ریز | ابزار دوار |
| دسته سنباده | لازم | پاک کردن رد | نوار سنباده انعطافپذیر، چوب سنباده، اسفنج سنباده |
| کاسه آب | اختیاری | سنباده خیس | روغن معدنی |
| سنباده قلمی یا ابزار دوار | اختیاری | سرعت بیشتر | سنباده با دست |
| پارچه میکروفیبر و مسواک | لازم | برداشتن گرد | شستن با آب یا ایزوپروپیل الکل (IPA)، پارچه چسبناک گردگیری |
| عینک، دستکش، ماسک | لازم | محافظت | جایگزینی ندارد |
| تفنگ هوای گرم | اختیاری، فقط برای FDM |
پاک کردن تار | انبر یا چاقو، روش رایج، آزمایشنشده |
| زیرانداز سیلیکونی | اختیاری | سطح کار | زیرانداز برش |
| بتونه | وقتی گودی هست | پر کردن | جدول بخش بتونه را ببینید |
منابع جدول: [۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰]
⚠️ پیش از بریدن و سابیدن
- عینک ایمنی بزنید. تکههای ساپورت هنگام بریدن میپرند و به چشم میخورند [۴].
- لبه ابزار را همیشه رو به بیرون از بدن نگه دارید [۶][۴].
- دو راهنمای ایمنی هنگام تراشیدن و جدا کردن ساپورت، دستکش مقاوم به برش را پیشنهاد میکنند [۱۱][۱۲].
- پلاستیک باید پیش از سنباده کامل پخته باشد [۱۳].
ساپورت را کی جدا کنیم؟#
دو ترتیب رایج است و منبعها یکی نیستند: Anycubic شستشو، خشک کردن، جدا کردن ساپورت و بعد پخت را میگوید [۴۸]؛ Formlabs ساپورت را پس از پخت جدا میکند تا قطعه زیر نور و گرما تاب برندارد [۲]. ترتیب برگهٔ رزین خودتان را دنبال کنید. تنها قاعدهٔ همگانی: سنباده فقط پس از پخت کامل. فرملبز میگوید قطعه بدون ساپورت، بهویژه قطعه خیلی نازک، ممکن است زیر نور و گرما تاب بردارد [۲]. قانون این سازنده استثنا هم دارد. رزینهای زیستسازگار او باید با ساپورت پخته شوند. اگر ساپورت متراکم جلوی رسیدن نور به سطح را گرفته است، اول ساپورت را بردارید. رزینهای دیگر هر دو راه را میپذیرند [۲].
بهترین راه، پیشگیری است. مدل را طوری بچینید که ساپورت روی سطح تخت یا جای کمدید بنشیند [۳][۴]. این کار را در فصل ۱۲ دیدید.
روشهای جدا کردن ساپورت#
چهار روش رایج است. سیمچین لبصاف روش پیشفرض است و بقیه برای موقعیت خاصاند.
| روش | کی به کار میآید | محدودیت |
|---|---|---|
| سیمچین لبصاف | پیشفرض | اگر نزدیک سطح نبرید، زائده یا گودی میماند |
| چاقو، موچین، سوهان کوچک | جزئیات ریز | تیغ تیز است و جزئیات ریز ممکن است بشکنند |
| کندن با دست | فقط وقتی سطح و جزئیات مهم نیست | سطح آسیب میبیند |
| خیساندن ساپورت محلول | FDM با PVA+ یا BVOH |
چند ساعت طول میکشد؛ فیلامنت به رطوبت حساس است |
منابع جدول: [۴][۱۴]
راهنمای فرملبز برای رزین نوشته شده است. برای ساپورت معمولی FDM راهنمای جداگانهای از سازنده پیدا نشد. به کار بردن همین سیمچین و چاقو روی FDM «روش رایج، آزمایشنشده» است.
جدا کردن ساپورت با سیمچین، روش فرملبز#
- زمان: بسته به مدل؛ منبع زمانی نمیدهد
- لازم: سیمچین لبصاف، چاقوی تیز، موچین، سوهان کوچک، عینک
- عینک بزنید و قطعه را روی زیرانداز بگذارید.
- از لبههای بیرونی به سمت مرکز کار کنید و ساپورتها را در پیرامون پایه (رفت،
raft) ببرید [۴][۱۵]. - اگر قطعه نمیشکند، پایه را تکهتکه کنید. این کار در سینی چندمدلی مفید است [۴].
- برای هر ساپورت، سیمچین را نزدیک سطح قطعه بگذارید تا گودی و زائده کمتر شود [۴].
- در جزئیات ریز از چاقوی خیلی تیز، موچین یا سوهان کوچک کمک بگیرید [۴].
- کار تمام است وقتی هیچ پایهای نمانده و زائدهها آنقدر کوتاهاند که با سنباده بروند.
- اگر تکهای شکست: تکه را نگه دارید و در فصل ۱۷ بچسبانید.
خیساندن ساپورت محلول در آب، روش پروسا#
- زمان: چند ساعت تا یک شب، بهعلاوه 10 تا 20 دقیقه آب داغ
- لازم: ظرف آب گرم، مسواک کوچک و سفت، سیمچین
- جفت ماده را درست انتخاب کنید. برای
PETGعملاً فقطBVOH. برایPLAیکی ازPVA+یاBVOH[۱۴]. - تا قطعه خشک است، هر چه میتوانید از ساپورت را با دست و سیمچین بردارید [۱۴].
- قطعه را در آب گرم با دمای حداکثر 45 °C بگذارید. چند ساعت تا یک شب زمان میبرد [۱۴].
⚠️ آب داغ
آب داغ پوست را میسوزاند. ظرف را با دو دست و روی سطح صاف جابهجا کنید و قطعه را با انبر یا دستکش بیرون بیاورید. پروسا برای خیساندن اول بیشینه 45 °C را میگوید، اما برای مرحلهٔ «آب داغ» دمایی نمیدهد [۱۴]. خود پروسا میگوید
PLAبازپختنشده از 60 °C نرم میشود [۲۴]. پس برداشت ما این است: برای قطعهٔPLAآب را از 60 °C داغتر نکنید و آب جوش به کار نبرید.
- بعد 10 تا 20 دقیقه در آب داغ بگذارید و باقیمانده را با مسواک کوچک و سفت بسابید [۱۴].
- کار تمام است وقتی سطح دیگر لیز و چسبناک نیست.
- اگر فیلامنت خراب شد: این مواد رطوبت را خیلی جذب میکنند و ممکن است در چند ماه خراب شوند. آنها را درست پس از کار در کیسه زیپدار با سیلیکاژل یا جعبه خشک بگذارید [۱۴].
پروسا میگوید محلول این مواد را میتوان به فاضلاب ریخت، مگر اینکه روزی چند کیلو حل کنید [۱۴]. این گفته خود سازنده است؛ قانون محل زندگی خود را هم ببینید. دو ماده دیگر هم هستند. HIPS کنار ABS به کار میرود و در لیمونن حل میشود. پروسا میگوید پیش از کار درباره ایمنی آن بخوانید. PVB هم در ایزوپروپیل الکل (IPA) حل میشود [۱۴]. این حلال تمیزکاری است و هرگز نباید نوشیده شود.
⚠️ حمام قلیایی ساپورت
بعضی حمامهای جدا کردن ساپورت محلول سدیم هیدروکسید 2 درصد با pH 13 هستند. این محلول خورنده است، سوختگی شیمیایی میدهد و راه تنفس را تحریک میکند. نیوش (
NIOSH، نهاد ایمنی کار آمریکا) کنار هر کار با مواد قلیایی ایستگاه شستشوی چشم میخواهد [۱۶]. اگر کتابچه چاپگر چنین حمامی میخواهد، پیش از کار فصل ۲ و برگه داده ایمنی ماده را بخوانید.
اندازه سنباده را بشناسید#
عدد سنباده یعنی اندازه دانهها؛ عدد بزرگتر، دانه ریزتر. اما دو مقیاس رایج با هم یکی نیستند. سنبادهای که پیش از عددش حرف P دارد با سنباده بیحرف فرق دارد. P400 حدود 35.0 میکرومتر است و 400 در مقیاس کمی (CAMI، مقیاس آمریکایی) حدود 23.6 میکرومتر [۱۷]. میکرومتر یکهزارم میلیمتر است.
| عدد | میانگین دانه در مقیاس P (میکرومتر) | میانگین دانه در مقیاس کمی (میکرومتر) |
|---|---|---|
| 100 | 156 | 141 |
| 120 | 127 | 116 |
| 150 | 97 | 93 |
| 180 | 78 | 78 |
| 220 | 65 | 66 |
| 320 | 46.2 | 36 |
| 400 | 35.0 | 23.6 |
| 600 | 25.75 | 16 |
| 800 | 21.8 | 12.3 |
| 1000 | 18.3 | 9.5 |
| 2000 | 9.5 | در جدول نیست |
منابع جدول: [۱۷]
این جدول از برگه کلینگاشپور (Klingspor، سازنده سنباده) است. در این کتاب عدد هر سنباده را همانطور مینویسیم که منبع نوشته است. صفحههای فرملبز فقط «گریت» میگویند و مقیاس را نام نمیبرند [۳][۵]. پس هنگام خرید به پشت سنباده نگاه کنید.
اندازه دانه در مقیاس P (میکرومتر)
- از 0 تا 22: ریز: P800 به بالا
- از 22 تا 60: میانه: P240 تا P600
- از 60 تا 130: زبر: P120 تا P220
- P120
- P220
- P400
- P2000
شکل ۱۶-۲: عددها از برگه کلینگاشپور است. نامهای زبر و میانه و ریز تقسیم خود این کتاب است.
از کدام سنباده شروع کنیم؟#
از زبرترین سنبادهای که لازم است شروع کنید و قدمبهقدم ریزتر شوید. سازندهها در نقطه شروع یکسان نیستند.
| روش چه کسی | ترتیب سنباده | برای چه کاری |
|---|---|---|
| فرملبز، سنباده خشک | 150، 220، 400، 800، 1000، 2000 | پاک کردن رد روی رزین [۳] |
| فرملبز، پیش از آستر | رد: ابزار دوار، سوهان یا 220. سطح: 220 یا 320، بعد 400 یا 600 | آمادهسازی برای رنگ [۵] |
| فرملبز، سطح براق | حدود 3000 برای صاف و براق؛ حدود 12000 برای سطح بازتابنده | پرداخت بسیار ریز [۸] |
پروسا، قطعه FDM |
P100 برای سنباده زبر و بتونه؛ P400 خیس یا خشک روی لایه پایه | قطعههای بزرگ بتونهخورده [۱۸] |
فرملبز از 150 تا 220 شروع میکند و پروسا از P100. شروع زبر برای قطعه بزرگ است [۳][۱۸].
روشهای پاک کردن رد#
هفت روش در منابع آمده است. سنباده خشک برای بیشتر ردها کافی است و بقیه برای موقعیت خاصاند.
| روش | کی به کار میآید | محدودیت |
|---|---|---|
| سنباده خشک | بیشتر ردها | گرد میسازد |
| سنباده خیس | سطح ریزتر، گرد کمتر، مهار گرما در PLA |
قطعه خیس میشود و باید پیش از آستر خشک شود |
| ابزار دوار یا سنباده قلمی | ردهای سخت و جاهای تنگ، سرعت بیشتر | دور زیاد به قطعه آسیب میزند |
| پولیش | شکلهای پیچیده که سنباده دستی سخت است | منبع عددی نمیدهد |
| ماسهپاشی (بلاست) | صاف کردن سطح | دستگاه بلاست لازم است |
| پوشش اپوکسی با برس | پر کردن خط لایه | گرمازاست؛ بخش پوشش اپوکسی را ببینید |
| هوای گرم | تار و لبه ریز در FDM |
فقط 1 تا 2 ثانیه؛ بیشتر از آن قطعه را تغییر شکل میدهد |
منابع جدول: [۳][۶][۸][۱۹][۲۰][۱۰]
سنباده خشک#
سنباده خشک روی رد ساپورت، روش فرملبز#
- زمان: بسته به تعداد رد
- لازم: سنباده 220، 400، 800، پارچه میکروفیبر، عینک، ماسک، دستکش
- ماسک و عینک بزنید و در جای تهویهدار بنشینید.
- زائده بلند را اول با چاقو کوتاه کنید.
- با زبرترین سنباده لازم، مثلاً 220، فقط روی خود رد کار کنید [۳].
- به سنباده بعدی بروید: 400، بعد 800 [۳].
- گرد را با پارچه میکروفیبر پاک کنید [۸].
- کار تمام است وقتی با چشم و نوک انگشت جای رد پیدا نیست.
- اگر گودی ماند: سنباده بیشتر سطح را میخورد. گودی را با بتونه پر کنید.
سنباده خیس#
سنباده خیس یعنی سابیدن با آب. آب یا روغن معدنی گرد را کم میکند و سطح ریزتری میدهد [۳]. پروسا برای PLA میگوید سنباده زدن ممکن است، اما باید با آب خنک شود [۱۹].
درباره مقدار کاهش گرد باید دقیق بود. برای گرد قطعه چاپی در هوا «داده معتبر پیدا نشد». تنها عدد موجود از گچکاری است. در یک آزمایش، گرد قابل تنفس اسفنج خیس 60 درصد کمتر از سنباده بلوکی بود [۲۱]. این عدد را برای رزین به کار نبرید و فقط اصل کار را از آن بگیرید.
سنباده خیس گرد را از بین نمیبرد. در یک پژوهش آزمایشگاهی، پژوهشگران قطعه رزینی را با سنباده P180 مرطوب سابیدند. ذرات در آب اندازهای زیر یک میکرومتر داشتند و پس از خشک شدن گرد شدند [۲۲]. برداشت ما این است: آب کدر را روی میز نگذارید تا خشک شود. برای دور ریختن این آب «داده معتبر پیدا نشد»؛ آن مقاله هم چیزی نمیگوید. آب کدر را به فاضلاب نریزید و بخش دفع برگه داده ایمنی رزین را بخوانید.
⚠️ آب سنباده و پسماند
قانون پسماند هر کشور فرق دارد. از شهرداری یا مرکز پسماند خطرناک شهرتان بپرسید کدام مرکز رزین، حلال و دستمال آلوده را میگیرد، و تا پاسخ بگیرید پسماند را در ظرفهای جدا، برچسبدار و دربسته نگه دارید. آب کدر سنباده را هم در همین ظرفها نگه دارید.
اگر در ایران زندگی میکنید: اداره حفاظت محیط زیست شهرستان را بپرسید.
سنباده خیس#
- زمان: بسته به تعداد رد
- لازم: سنباده ضدآب، کاسه آب، ظرف دربسته برچسبدار برای آب کدر، پارچه میکروفیبر، دستکش
- قطعه کاملاً پخته باشد [۱۳].
- سنباده را خیس کنید و در کاسه آب کار کنید [۸]. فرملبز کار زیر آب جاری را هم نام میبرد، اما ذرات رزین در آب میمانند [۲۲]؛ پس شیر آب را باز نگذارید تا این ذرات به فاضلاب بروند.
- با حرکت سبک بسابید و از زبر به نرم بروید، مثلاً 400، بعد 800، بعد 1000 [۳].
- گاهبهگاه قطعه را بشویید تا ببینید چه شده است.
- با پارچه میکروفیبر خشک کنید [۸].
- کار تمام است وقتی سطح یکدست و مات است.
- آب کاسه: آن را به فاضلاب نریزید. در ظرف دربسته و برچسبدار بریزید و طبق کادر «آب سنباده و پسماند» عمل کنید.
- پیش از آستر: قطعه باید کامل خشک باشد.
رزینهای خاص#
- رزین انعطافپذیر (
Flexible 50Aو80A): سختتر سنباده میخورد. اول ردها را با چاقو ببرید. اگر سنباده لازم بود، قطعه را منجمد کنید و در کاسه آب یخ خیس بسابید [۱۵]. - رزین شفاف: با سنباده خیس قدمبهقدم ریزتر کنید، پولیش بزنید و با اسپری شفاف ببندید [۱۵].
- رزین
Rigid 10K: پس از جدا کردن ساپورت، سنباده یا مهرهپاشی کنید [۱۵].
ابزار برقی#
دو عدد زیر فقط برای ابزارهای فرملبز است. سنباده قلمی این سازنده 1,000 تا 6,000 ضربه در دقیقه با کورس 3 mm (طول هر رفتوبرگشت) دارد. سنباده را به اندازه صفحه سر آن ببرید. ابزار دوار آن 1,800 تا 12,500 دور در دقیقه و دو گیره 2.35 و 3 mm دارد. دور زیاد ممکن است قطعه را خراب کند. فرز استوانهای برای بریدن و فرز نوکتیز برای جاهای باریک است [۶].
همین راهنما میخواهد بعد از هر 30 دقیقه کار، 10 دقیقه استراحت بدهید. دمای کار 0 تا 40 °C باشد و از رطوبت دوری کنید. همیشه عینک و ماسک گرد بزنید [۶]. این ابزارها معمولاً پرصدا هم هستند [۱۶].
پولیش، روغن و پوشش نازک#
- روغن معدنی: پس از سنباده سنگین، مالیدن روغن سطح را خیلی صاف میکند. چند قطره روی دستمال درخشش کمی میدهد [۶][۸]. سطحی را که رنگ میخورد با روغن آلوده نکنید. این نکته استدلال ماست. پیش از آستر، چربی را بشویید (فصل ۱۸).
- پوشش نازک رزین: لایه خیلی نازکی از رزین را با قلم بزنید و بپزید [۶][۳]. رزین مایع همان خطرهای فصل ۲ را دارد.
- ماسهپاشی: طبق گفته فرملبز، این کار در رزین
Rigid 10Kازدیاد طول تا پارگی را 70 درصد بالا برد. استحکام کششی هم 35 درصد و مقاومت ضربه 180 درصد بالا رفت [۸]. این عددها فقط برای همین رزین است.
پوشش اپوکسی برای خط لایه#
پوشش اپوکسی مایعی دوبخشی است که با برس روی قطعه میزنید و خودش صاف میشود. این روش خط لایه را میپوشاند. عددهای زیر فقط برای XTC-3D از اسموثآن (Smooth-On) است. سازنده آن را برای PLA، ABS، PETG و چاپ رزینی SLA نام میبرد [۲۰].
زدن پوشش XTC-3D، روش سازنده#
- زمان: حدود 2 ساعت تا خشک شدن سطح؛ 3.5 ساعت پخت لایه نازک در 23 °C
- لازم: بخش A و B، ظرف پلاستیکی یا فلزی، چوب همزن لبهصاف، برس اسفنجی یکبارمصرف، فویل آلومینیوم، عینک، دستکش لاستیکی، ماسک مناسب
- در جای تهویهدار کار کنید. از ظرف شیشهای یا فومی استفاده نکنید [۲۰].
- بخش B را خوب تکان دهید. به نسبت حجمی 2A:1B یا وزنی 100A:42B اندازه بگیرید [۲۰].
- دستکم 1 دقیقه هم بزنید و کف و دیواره ظرف را چند بار بتراشید [۲۰].
- مخلوط را روی سینی تختی از دو لایه فویل بریزید. زمان کار در توده فقط 10 دقیقه و در سینی تخت 15 دقیقه است [۲۰].
- یک لایه نازک، کمتر از 0.39 mm، با برس بزنید. 28.3 g مخلوط حدود 651 cm² را میپوشاند [۲۰].
- کار تمام است وقتی سطح سخت شده است و ناخن در آن فرو نمیرود. پیش از رنگ کمی سنباده بزنید [۲۰].
- اگر چکه کرد: تا شروع سفت شدن، سطح را با برس کار کنید. پس از پخت، جای چکه را سنباده بزنید [۲۰].
⚠️ پوشش اپوکسی داغ میشود
این ماده گرمازاست. توده زیاد مخلوط میتواند لیوان پلاستیکی را ذوب کند، پوست را بسوزاند یا مواد آتشگیر را مشتعل کند. اگر ظرف داغ شد، آن را به هوای آزاد ببرید. دو بخش آن محرک چشم و پوستاند و تماس مکرر ممکن است حساسیت بدهد. برای سنباده زدن پوشش پخته هم ماسک تأییدشده بزنید [۲۰].
صاف کردن قطعه FDM با گرما#
پاسخ کوتاه: با گرما فقط تارهای ریز را، به روش سازنده، پاک کنید. برای صاف کردن همه سطح با دست، منبع معتبری روش نمیدهد. این بخش فقط برای قطعه FDM است و برای رزین چاپی نوشته نشده است.
سه کار با گرما را با هم اشتباه نگیرید.
| کار | چگونه | وضعیت |
|---|---|---|
| پاک کردن تار | تفنگ هوای گرم، حدود 200 °C، 1 تا 2 ثانیه | روش پروسا [۱۰] |
| صاف کردن با جت هوای داغ | نازل ماشینی با سرعت کنترلشده | آزمایشگاهی [۲۳] |
بازپخت (آنیل، annealing) |
گرم کردن همه قطعه در فر برقی | برای ساختار و استحکام، نه صاف کردن سطح [۲۴] |
در یک پژوهش، نازل متحرک جت هوای داغ را روی قطعه FDM گرفت. هوا پلههای لایه را ذوب کرد و سطح صافتر شد. زبری میانگین (Ra، عددی برای پستی و بلندی سطح) از حدود 7.5 میکرومتر تا 0.85 میکرومتر پایین آمد، یعنی تا 88 درصد. حرکت کند نازل، قطعه را بیش از حد گرم کرد و به سطح آسیب زد [۲۳]. چکیده این مقاله جنس پلاستیک را نمیگوید.
برای صاف کردن همه سطح با تفنگ دستی «داده معتبر پیدا نشد». هیچ منبع معتبری دما، فاصله و سرعت را نداد. اگر میخواهید امتحان کنید، فقط روی چاپ خراب کار کنید. یک مرور علمی میگوید روشهای پرداخت، از جمله روش گرمایی، ممکن است ویژگی مکانیکی و ساختاری قطعه را تغییر دهند [۲۵]. پس برداشت ما این است که قطعه باربر را با گرما صاف نکنید.
بازپخت کار دیگری است. پروسا میگوید PLA بازپختنشده از 60 °C نرم میشود. جدول همان مقاله دمای گذار شیشهای (Tg) را برای PLA برابر 65 °C، برای PETG برابر 75 °C و برای ABS برابر 105 °C مینویسد. در آزمایش او، PLA بالای 70 °C بد تاب برداشت. ABS و ASA هم از 110 °C به بالا تاب برداشتند. نمونهها در محور X بیشتر از همه کوچک شدند و در محور Z بلند شدند [۲۴]. پس بازپخت اندازه قطعه را عوض میکند. عدد 65 °C دمای گذار شیشهای در جدول همین مقاله پروساست، نه مرز امن. قطعه PLA معمولی از حدود 60 °C ممکن است شکل ببازد، و دمای خمش حرارتی (HDT) آن از این هم پایینتر است (فصل 6).
پاک کردن تارها با تفنگ هوای گرم، روش پروسا#
- زمان: 1 تا 2 ثانیه برای هر نقطه
- لازم: تفنگ هوای گرم با تنظیم دما، سطح کار نسوز، عینک
- ایزوپروپیل الکل، استون و مواد آتشگیر را از میز دور کنید. فصل ۲، فصل ۱۵ و فصل ۱۷ خطرهای آنها را میگویند.
- دمای تفنگ را روی حدود 200 °C بگذارید [۱۰].
- هوا را 1 یا 2 ثانیه به تارها بگیرید [۱۰].
- تفنگ را فوری دور کنید و قطعه را نگه ندارید. گرمای بیشتر قطعه را تغییر شکل میدهد [۱۰].
- کار تمام است وقتی تارها رفتهاند و سطح قطعه تغییری نکرده است.
- اگر قطعه نرم شد یا تغییر شکل داد: گرما زیاد بوده است. روی تکه خراب تمرین کنید و زمان را کوتاهتر کنید.
⚠️ گرما، شعله و دود
پروسا میگوید فندک هم اغلب کار میکند، اما باید بسیار مراقب بود [۱۰]. این کتاب شعله را پیشنهاد نمیکند، چون خطر آتش و سوختگی را بالا میبرد. برای گاز و دود گرم کردن دستی پلاستیک «داده معتبر پیدا نشد». پس در جای تهویهدار کار کنید. کمکهای اولیه سوختگی در فصل ۱۷ آمده است.
خط قالب در قطعه ریختهگری#
اگر قطعه را با قالب سیلیکونی ریختهاید (فصل ۲۳)، خط قالب و لبه نازک اضافه دارد. گیمز ورکشاپ (Games Workshop) برای کیتهای رزین ریختهگری میگوید خط را با چاقو، سوهان یا ابزار مخصوص بتراشید. لبه اضافه را با کشیدن تیغ دور آن جدا کنید و بیرون فشار دهید [۲۶].
🎯 خودت امتحان کن: سنبادهها را کنار هم ببینید
لازم دارید یک چاپ خراب که کامل پخته شده است، سنباده 220 و 400 و 800، مداد، ساعت، عینک، ماسک، دستکش، پارچه میکروفیبر.
انجام دهید
- با مداد سطح صاف قطعه را به چهار خانه تقسیم کنید و شماره بزنید.
- خانه 1 را دست نزنید.
- خانه 2 را 1 دقیقه با 220 بسابید.
- خانه 3 را 1 دقیقه با 220 و 1 دقیقه با 400 بسابید.
- خانه 4 را با 220 و 400 و 800، هر کدام 1 دقیقه بسابید.
- پارچه را بکشید و هر خانه را زیر نور اریب نگاه کنید.
چه میبینید و چرا؟ در خانه 2 خط لایه کمتر است، اما خراشهای 220 پیداست. هر سنباده خراش سنباده قبلی را با خراش ریزتر عوض میکند. زمان 1 دقیقه را از یک پژوهش ایمنی گرفتهایم که برای هر سنباده همین زمان را به کار برد [۲۷]. این قطعه را نگه دارید و در فصل ۱۸ روی آن آستر بزنید.
بتونه: کدام را برای چه؟#
بتونه خمیری است که گودی را پر میکند. انتخاب آن به اندازه گودی بستگی دارد. جای سنگین و بزرگ اپوکسی میخواهد، درز نازک بتونه آبی، و خراش ریز سورفیسر.
| نوع | مثال و عدد سازنده | کی به کار میآید | محدودیت |
|---|---|---|---|
| بتونه اپوکسی | تامیا سریع: 5 تا 6 ساعت. تامیا سطح صاف: حدود 12 ساعت [۲۸][۲۹] | درز، شکلسازی، استحکام | ساعتها طول میکشد؛ سازنده نسبت را در صفحه محصول نمیدهد |
| میلیپوت | سنگسخت در 3 تا 4 ساعت در 20 تا 25 °C [۳۰] | درز بزرگتر، ساخت تکه | ورز دادن لازم است |
گرین استاف (Green Stuff، بتونه دوبخشی) |
دستکم 4 ساعت، روش آرمی پینتر [۳۱] | پر کردن با ابزار شکلدهی | زمان کار داده معتبر ندارد |
| بتونه آبی اکریلیک | والیخو: بین لایهها 15 دقیقه [۳۲] | درز ریز، جای سخت برای سنباده | لایه نازک |
| بتونه حلالی | تامیا: حدود 1 ساعت در ضخامت 1 mm یا کمتر [۳۳] | درز و خراش ریز | لایه نازک، حدود 1 mm |
| بتونه نورپخت | تامیا: حداکثر حدود 2 mm در هر لایه [۳۴] | پر کردن سریع | لایهلایه |
| بتونه پلیاستری بدنه خودرو | نمونه: باندو؛ روش پروسا [۱۸] | ماکت بزرگ و کلاه | زبر؛ گرد سنباده؛ آتشگیر |
| سورفیسر (آستر پرکننده) | مستر هابی 500 تا 1500 [۳۵][۳۶] | خراش ریز و بافت لایه | نازک |
برای چند محصول رایج داده پیدا نشد. درباره Apoxie Sculpt، Perfect Plastic Putty و بتونه اسکوادرون «داده معتبر پیدا نشد»؛ روی بسته یا از سازنده بپرسید.
بتونه اپوکسی و میلیپوت#
بتونه اپوکسی دو بخش دارد که پس از ورز دادن سفت میشوند. تامیا نسبت ترکیب نوع سریع و نوع سطح صاف را در صفحه محصول نمیدهد [۲۸][۲۹]. دستور بسته را بخوانید. میلیپوت (Milliput) دستور روشن دارد.
ورز دادن و کار با میلیپوت، روش سازنده#
- زمان: دستکم 6 دقیقه ورز، بعد 3 تا 4 ساعت در 20 تا 25 °C
- لازم: میلیپوت، دستکش لاستیکی یا پلیاتیلن یکبارمصرف، کاردک، آب
- دستکش بپوشید [۳۰].
- از هر دو میله مقدار برابر بردارید [۳۰].
- دستکم 5 دقیقه ورز دهید تا رنگها یکی شوند، بعد 1 دقیقه دیگر [۳۰].
- سطح را زبر کنید. سابیدن چسبندگی را بیشتر میکند [۳۰].
- خمیر را در گودی بفشارید و شکل دهید. انگشت و ابزار را با آب خیس نگه دارید تا نچسبد. برای سطح صاف، فوری با انگشت خیس یا پارچه نمدار بکشید [۳۰].
- 3 تا 4 ساعت در 20 تا 25 °C صبر کنید تا سنگسخت شود. پخت کامل همینقدر زمان دیگر میخواهد. گرما سفت شدن را کوتاه میکند [۳۰].
- کار تمام است وقتی سنگسخت شد. حالا سوراخ میشود، سوهان میخورد، سنباده و رنگ میگیرد [۳۰].
- اگر نرم ماند: سازنده مقدار برابر و ورز کامل میخواهد. برای این خطا راه حلی در منبع نیامده است؛ از سازنده بپرسید.
میلیپوت پس از پخت تا 130 °C گرما را تحمل میکند. حدود 2 سال هم در جای خشک و خنک میماند [۳۰]. آرمی پینتر (The Army Painter) آن را برای گودیهای بزرگتر پیشنهاد میکند. آن را صاف کنید و پس از پخت سنباده بزنید [۳۷].
⚠️ اپوکسی روی پوست
راهنمای میلیپوت میگوید خمیر ممکن است پوست حساس را تحریک کند و باید دستکش زد [۳۰]. برگه داده ایمنی را از فروشنده یا سازنده بخواهید و پیش از کار بخوانید. اگر خمیر به چشم رفت، فوری با آب فراوان بشویید و به پزشک مراجعه کنید [۳۸]. با هر بتونه اپوکسی مثل یک ماده حساسکننده رفتار کنید. بخش A بتونه
Kneadatite(گرین استاف) در برگه داده ایمنی خود حساسکننده پوست است [۳۹]. حساسیت به اپوکسی ممکن است پس از چند هفته یا چند ماه پیدا شود. نبودن نشانه تا امروز تضمینی نیست [۴۰]. اگر بثورات دیدید، به پزشک مراجعه کنید و برگه داده ایمنی را نشان دهید.
بتونه آبی اکریلیک#
والیخو (Vallejo) یک بتونه خمیری سفید و آبی دارد به نام پلاستیک پوتی. شمارههای آن 70.400 و 70.401 است. با آب رقیق میشود و قلم خیس اضافه را برمیدارد [۴۱][۳۲]. برای جایی که سنباده سخت است بهترین گزینه است [۳۲].
دو راهنمای والیخو در زمان سنباده با هم فرق دارند. یکی میگوید حدود 30 دقیقه صبر کنید. دیگری میگوید پس از پخت، یعنی 1 تا 2 ساعت [۴۱][۳۲]. در نبود دلیل، زمان بلندتر را بگیرید.
پر کردن درز با پلاستیک پوتی، روش والیخو#
- زمان: 15 دقیقه بین لایهها، 1 تا 2 ساعت پخت
- لازم: پلاستیک پوتی، قلم خیس، آب، سنباده
- بتونه را مستقیم در گودی بگذارید.
- با قلم خیس اضافه را بردارید و لبه را محو کنید [۴۱][۳۲].
- برای جای پنهان و فرورفته، بتونه را با آب رقیق کنید تا با خاصیت مویینگی در شکاف بدود [۴۱].
- 15 دقیقه صبر کنید و لایه رقیق دوم را برای سطح صافتر بزنید [۳۲].
- 1 تا 2 ساعت صبر کنید تا سنگسخت شود [۳۲].
- کار تمام است وقتی با سنباده نرم صاف شد. این بتونه به آستر و رنگ والیخو آسیب نمیزند [۳۲].
- اگر هنوز ناصاف است: چند لایه نازک لازم است. والیخو همین را برای کیتهای رزینی میگوید [۷].
بتونه حلالی و نورپخت#
بتونه پایه تامیا (87053) برای درز و خراش و سوراخ ریز است. در ضخامت 1 mm یا کمتر حدود 1 ساعت خشک میشود، آسان سنباده میخورد و رنگ میگیرد [۳۳]. جدول بالا آن را «بتونه حلالی» میشمارد؛ برگه داده ایمنی آن را از فروشنده بخواهید، در جای تهویهدار کار کنید و برچسب را بخوانید.
بتونه نورپخت تامیا (87076) زیر آفتاب مستقیم حدود 1 دقیقه و زیر لامپ 27 وات حدود 2 دقیقه سفت میشود. سازنده نوع لامپ را نمیگوید. حداکثر حدود 2 mm در هر لایه بزنید، بپزید و بعد لایه بعدی را بگذارید [۳۴].
سورفیسر: پر کردن خراش ریز#
سورفیسر آستری است که خراش و بافت لایه را میپوشاند. در مستر هابی (Mr. Hobby) عدد آن بافت را نشان میدهد. 500 زبرترین است و خراش بزرگتر را پر میکند. 1500 ریزترین است و سطح یکدست میدهد. گستره موجود 500، 1000، 1200 و 1500 است [۳۵][۳۶]. کار با آن را در فصل ۱۸ میبینید.
بتونه خودرو برای کار بزرگ#
برای ماکت و کلاه، پروسا بتونه بدنه خودرو را به کار میبرد [۱۸]. این بتونه معمولاً بتونه پلیاستری بدنه خودرو است که با سختکننده پخته میشود. یک نمونه رایج باندو اوریجینال (Bondo) از 3M است که برگه آن استایرن و سختکننده بنزوئیل پروکسید را نام میبرد [۴۲]. برای نسبت سختکننده، زمان کار و زمان سنباده آن «داده معتبر پیدا نشد». عدد را از برچسب قوطی خودتان یا از سازنده آن بگیرید.
پر کردن قطعه بزرگ با بتونه خودرو، روش پروسا#
- زمان: چند دور؛ زمان هر دور از برچسب
- لازم: بتونه و سختکننده، سنباده P100، آستر پرکننده، ماژیک، ماسک نیمصورت با کارتریج بخار آلی و فیلتر ذره (فصل 2 و 21)، دستکش فلوئوروالاستومر، عینک
- برچسب و برگه داده ایمنی را بخوانید و طبق آن مخلوط کنید.
- پر کنید و بگذارید خشک شود [۱۸].
- با P100 بسابید [۱۸].
- میان دورها آستر پرکننده بپاشید. این کار برآمدگی و گودی را نشان میدهد. جای آنها را با ماژیک علامت بزنید [۱۸].
- تکرار کنید تا صاف شود [۱۸].
- کار تمام است وقتی آستر یکدست مینشیند و نقطه گود پیدا نیست.
⚠️ بتونه خودرو خطرناکتر از بتونه مدلسازی است
برگه داده ایمنی باندو اوریجینال نشانه «خطر» دارد. این ماده مایع قابل اشتعال است. نقطه اشتعال آن 80 تا 82 °F است (حدود 27 تا 28 °C، تبدیل ما). 15 تا 30 درصد وزنی تالک و کمتر از 20 درصد وزنی استایرن دارد. در رده احتمال سرطانزایی 2 است. برگه میگوید به کبد و اندامهای حسی آسیب میزند. تماس طولانی یا مکرر به دستگاه تنفس و اندامهای حسی آسیب میزند و ممکن است به کبد هم آسیب بزند. سختکننده آبی آن 30 تا 60 درصد بنزوئیل پروکسید دارد. این ماده در آزمونها حساسکننده پوست و محرک شدید چشم بود [۴۲].
ماسک گرد جلوی بخار را نمیگیرد. اگر ارزیابی مواجهه ماسک بخواهد، این برگه ماسک نیمصورت یا تمامصورت برای بخار آلی و ذرات را میگوید [۴۲]. برای دستکش، جنس فلوئوروالاستومر (نوعی لاستیک مصنوعی) را نام میبرد [۴۲]. این ماده را با تهویه خوب و دور از شعله به کار ببرید.
صاف کردن ABS با بخار استون پژوهش دارد؛ یک مرور علمی روشهای پرداخت با بخار را بررسی کرده است [۲۵]. اما این کتاب آن را آموزش نمیدهد، چون بخار استون در خانه خطر آتش دارد. استون بسیار آتشگیر است و خطرهایش را در فصل ۱۷ میبینید.
🎯 خودت امتحان کن: خیس یا خشک؟
لازم دارید چاپ خراب کاملپخته، سنباده ضدآب 400، کاسه آب، کاغذ سیاه، پارچه خیس، عینک، ماسک، دستکش.
انجام دهید
- کاغذ سیاه را زیر قطعه بگذارید.
- نیمی از قطعه را 2 دقیقه خشک بسابید. به کاغذ نگاه کنید.
- کاغذ و قطعه را با پارچه خیس پاک کنید.
- نیم دیگر را 2 دقیقه با سنباده خیس بسابید. به کاغذ و آب نگاه کنید.
- قطعه را خشک کنید و دو نیمه را زیر نور اریب ببینید.
چه میبینید و چرا؟ نیمه خشک گرد سفید روی کاغذ میریزد. در نیمه خیس گرد کمتری میبینید و آب کدر میشود. سطح خیس هم معمولاً ریزتر است [۳]. اما ذرات در آب ماندهاند [۲۲]. پارچه و سطح کار را هم با دستمال مرطوب پاک کنید و بگذارید لکه آب روی میز خشک نشود.
مهار گرد#
پاسخ کوتاه: فقط قطعه کاملپخته را بسابید و عینک و ماسک بزنید. گرد را با آب پاک کنید و هرگز جارو خشک یا باد فشرده به کار نبرید.
گرد قطعه کاملپخته هم بیضرر نیست. سازمان بهداشت شغلی فنلاند میگوید گرد سنباده میتواند تحریک کند و پلاستیک باید پیش از سابیدن پخته شده باشد [۱۳]. گیمز ورکشاپ میگوید سنباده و ارهکاری رزین گرد بسیار ریز میسازد و ماسک را توصیه میکند [۲۶]. در راهنمای ایمنی اپوکسی دانشگاه امآیتی، گرد رزین نیمپخته میتواند در افراد حساسشده واکنش بدهد. گرد اپوکسی پرشده با الیاف شیشه یا سیلیس هم میتواند مضر باشد. همین راهنما میگوید اپوکسی ممکن است تا چند روز پس از سفت شدن کامل پخته نشده باشد. پس فقط تکه کاملپخته را بسابید، مگر با حفاظت تنفسی مناسب [۴۰].
یک پژوهش روی سنباده 220 و 660 و 1000 نشان داد ذرات هوا کمی بالاتر از زمینه است. اندازه میانگین هندسی ذره 1.03 تا 1.34 میکرومتر بود و فرقی میان سنبادهها دیده نشد. این آزمایش فقط 1 دقیقه برای هر سنباده در جعبهدستکش کوچک انجام شد [۲۷]. پس نمایانگر یک روز کاری نیست. برای مقدار گرد در یک روز کاری سنباده زدن رزین پخته «داده معتبر پیدا نشد».
| نکته | چه بکنید |
|---|---|
| گرد روی سطح | دستمال مرطوب و تی خیس، یا جاروی برقی با فیلتر HEPA [۱۶][۴۳] |
| ممنوع | جارو خشک و باد فشرده [۱۶] |
| ابزار برقی و برش | محفظه تهویهدار یا میز مکنده [۱۶] |
| لباس | روپوش بلند؛ بیرون از کارگاه نپوشید و جدا بشویید [۴۳] |
| بهداشت | در کارگاه چیزی نخورید و نیاشامید. هنگام رفتن دست بشویید [۴۳] |
| چشم | عینک ایمنی [۱۶] |
| ماسک | طبق ارزیابی کارگاه هنگام سنباده [۱۲] |
⚠️ ماسک N95 چه میکند و چه نمیکند
N95رده فیلتر است و دستکم 95 درصد ذرات هوا را میگیرد. در برابر روغن مقاوم نیست و جلوی گاز و بخار را نمیگیرد [۴۴][۴۵]. پس برای گرد سنباده معنا دارد، نه برای بخار حلال یا بتونه خودرو. جزئیات فیلترها در فصل ۲ است.
حدهای مجاز گرد یکی نیستند. هدف فنلاند برای ذرات پلاستیک 0.1 mg/m³ در 8 ساعت است [۱۳]. انگلستان هر گردی را از این حد خطرناک میشمارد: 10 mg/m³ گرد قابل استنشاق یا 4 mg/m³ گرد قابل تنفس. میانگین هر دو 8 ساعت است [۴۶]. حد قانونی آمریکا برای ذراتی که حد جدا ندارند 15 mg/m³ گرد کل و 5 mg/m³ بخش قابل تنفس است. میانگین هر دو باز هم 8 ساعت است [۴۷]. اینها هدف یا حد قانونی برای کارگاهاند و با چشم سنجیدنی نیستند. راه عملی شما کم کردن گرد از سرچشمه است.
اگر کار خراب شد#
| نشانه | علت محتمل | راه حل |
|---|---|---|
| زائده مانده است | سیمچین دور از سطح بوده [۴] | چاقو یا سوهان، بعد سنباده |
| گودی زیر ساپورت | کندن با دست یا بریدن نادرست [۴] | بتونه |
| قطعه شکست | جزئیات ریز یا پایه | فصل ۱۷ |
| گودی عمیقتر از حد یک لایه است | حد ضخامت بتونه | چند لایه نازک، با رعایت حد سازنده [۳۴][۳۳] |
PLA نرم شد |
گرمای سابیدن | سنباده خیس [۱۹] |
| قطعه با ابزار دوار آسیب دید | دور زیاد | دور را کم کنید [۶] |
| گودی زیر آستر پیدا شد | پر نشدن کامل | سنباده و آستر دوباره [۵] |

چکلیست فصل#
☐ قطعه کامل شسته و پخته است و بعد سنباده خورده است. ☐ عینک، ماسک و دستکش پیش از شروع آماده است. ☐ ساپورتها از بیرون به مرکز و نزدیک سطح بریده شدهاند. ☐ روی سنباده مقیاس (P یا بیحرف) را خواندهام. ☐ بتونه را به اندازه گودی انتخاب کردهام و حد ضخامت را رعایت کردهام. ☐ گرد با دستمال مرطوب پاک شده است، نه با جارو خشک یا باد. ☐ قطعه پیش از آستر کامل خشک است.
منابع#
- Formlabs. SLA basic finishing steps. formlabs.com
- Formlabs. Your Questions Answered: Form Wash and Form Cure. formlabs.com
- Formlabs. Removing support marks. formlabs.com
- Formlabs. Advanced support removal techniques. formlabs.com
- Formlabs. Preparing prints for painting. formlabs.com
- Formlabs. Using Formlabs Finishing Tools. formlabs.com
- Cabrero, C., Vallejo. Sanding primed surfaces. 2021. acrylicosvallejo.com
- Formlabs. Guide to post-processing and finishing SLA prints. formlabs.com
- The Army Painter. 10 tips for miniature painting. thearmypainter.com
- Prusa Research. Stringing and oozing. help.prusa3d.com
- NIH Division of Safety. SOP for 3D printers with SLA. ors.od.nih.gov
- University of Washington EH&S. SOP for SLA 3D printer with UV curable resin. ehs.washington.edu
- Finnish Institute of Occupational Health. Chemical safety of 3D printing at workplaces. 2021. ttl.fi
- Prusa Research. Water-soluble materials (PVA/BVOH). help.prusa3d.com
- Formlabs. 3D printing post-processing FAQs. formlabs.com
- NIOSH (Hodson et al.). Approaches to Safe 3D Printing, DHHS 2024-103. 2023. cdc.gov
- Klingspor. Coated abrasives grit chart. klingspor.com
- Schwarz, D., Prusa Research. Postprocessing of 3D prints step-by-step. 2018. blog.prusa3d.com
- Prusa Research. PLA. help.prusa3d.com
- Smooth-On. XTC-3D High Performance 3D Print Coating, technical bulletin. smooth-on.com
- Nussbaum, Young-Corbett. Dust control effectiveness of drywall sanding tools, J Occup Environ Hyg 6(7):385-389. 2009. stacks.cdc.gov
- Preliminary assessment of possible environmental risks of photopolymerizing resin particles..., Int J Mol Sci 26(23):11245. 2025. ebi.ac.uk
- Adel, Abdelaal, Gad, Nasr, Khalil. Polishing of fused deposition modeling products by hot air jet: evaluation of surface roughness, J Mater Process Technol 251:73-82. 2018 (abstract, Assiut University record). aun.edu.eg
- Kočí, J., Prusa Research. How to improve your 3D prints with annealing. 2019. blog.prusa3d.com
- Mathew et al. Vapour polishing of fused deposition modelling (FDM) parts: a critical review, Prog Addit Manuf 8:1161-1178. 2023 (abstract, KIT repository record). publikationen.bibliothek.kit.edu
- Games Workshop. A Guide to Building Resin Model Kits. 2024. assets.warhammer-community.com
- Bowers et al. Potential for exposure to particles and gases throughout VP AM processes, Buildings 12(8):1222. 2022. stacks.cdc.gov
- Tamiya. Epoxy Putty (Quick Type) 87051. tamiya.com
- Tamiya. Epoxy Putty (Smooth Surface) 87052. tamiya.com
- The Milliput Company. Using Milliput: a two part epoxy putty. milliput.com
- The Army Painter. How To Assemble a Miniature Figure. 2024. thearmypainter.com
- Suratos, D., Vallejo. Plastic Putty in Mecha modelling. 2021. acrylicosvallejo.com
- Tamiya. Tamiya Putty (Basis Type) 87053. tamiya.com
- Tamiya. Light-Curing Putty 87076. tamiya.com
- GSI Creos. Surfacer / primer product list. mr-hobby.com
- GSI Creos. Frequently asked questions. mr-hobby.com
- The Army Painter. Paint Like a Pro: 5 Tips for Preparing Your Miniature. thearmypainter.com
- NIOSH. Pocket Guide: First Aid Procedures for Chemical Hazards. cdc.gov
- Polymeric Systems. Kneadatite A/B Bars, Part A Resin SDS (copy hosted by Purdue University physics). 2014. physics.purdue.edu
- Fiore, C., MIT PSFC. Epoxy Resin SOP. 1999. www1.psfc.mit.edu
- Brito, J., Vallejo. Plastic Putty tutorial. acrylicosvallejo.com
- 3M. Bondo Original Filler SDS, document group 24-2445-5, version 4.03. 2025. cdmsweb.3m.com
- Ouimet, T. (hosted UNCSA). Safety Guide for Art Studios. uncsa.edu
- NIOSH. A Guide to Air-Purifying Respirators. 2018. cdc.gov
- NIOSH. N95 Day 2017. 2017. cdc.gov
- HSE. EH40/2005 Workplace exposure limits, 4th ed.. 2020. hse.gov.uk
- OSHA. 29 CFR 1910.1000 Table Z-1. osha.gov
- Anycubic. TDS Standard Resin V2. 2025. cdn.shopify.com
جوابِ تمرینها
اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.
در فصل بعد#
فصل بعد «مونتاژ: چسب، پین و درز» است. فیگور بزرگ معمولاً تکهتکه چاپ میشود.
به آخر این فصل رسیدی!
اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.