تصویر شاخص نوشته: HTML چیست؟ اولین صفحهٔ وب را بشناس و بنویس

HTML چیست؟ اولین صفحهٔ وب را بشناس و بنویس

۲۰ آبان ۱۴۰۵ مبانی وب

HTML (مخفف HyperText Markup Language) زبانی است که ساختار یک صفحهٔ وب را مشخص می‌کند: کجا تیتر است، کجا پاراگراف، کجا لینک و کجا تصویر. هر بخش را با یک «تگ» علامت می‌زنی و مرورگر (Chrome، Firefox، Safari و مانند آن‌ها) از روی آن علامت‌ها صفحه را می‌سازد. HTML رنگ و چیدمان زیبا نمی‌دهد (آن کار CSS است) و رفتار نمی‌سازد (آن کار JavaScript است)؛ فقط اسکلت را می‌سازد.

معنی HTML چیست؟

اسم را کلمه‌به‌کلمه بخوان:

  • HyperText یعنی متنی که می‌تواند به متن‌های دیگر لینک بدهد. کلیک روی یک لینک و رفتن به صفحهٔ دیگر همان «هایپر» بودن است.
  • Markup یعنی علامت‌گذاری. مثل وقتی که روی کتاب درسی با ماژیک می‌نویسی «تیتر» یا «مهم»؛ متن را عوض نمی‌کنی، فقط نقش هر قسمت را مشخص می‌کنی.
  • Language یعنی زبان.

پس HTML زبانی برای علامت‌گذاری متنی است که لینک دارد. به همین دلیل بیشتر آدم‌ها آن را «زبان نشانه‌گذاری» می‌نامند نه «زبان برنامه‌نویسی»: HTML شرط و حلقه و محاسبه ندارد و فقط توصیف می‌کند صفحه از چه ساخته شده است.

تگ و المنت چیست؟

یک نمونهٔ کوچک ببین:

<p>سلام دنیا</p>
  • <p> تگ باز است و </p> تگ بسته (با یک / اضافه).
  • متن بین آن‌ها محتواست.
  • مجموع این سه تکه یک المنت (element) است: «یک پاراگراف».

حرف p از paragraph آمده است. چند المنت پرکاربرد:

تگ کارش
<h1> تا <h6> تیتر، از مهم‌ترین (h1) تا کم‌اهمیت‌ترین (h6)
<p> پاراگراف
<a> لینک
<img> تصویر
<ul> و <li> فهرست نقطه‌دار و هر آیتمش

المنت‌ها می‌توانند داخل هم بروند، مثل جعبه‌هایی که توی هم گذاشته‌ای. فهرستی با دو آیتم این‌طور نوشته می‌شود:

<ul>
  <li>نان</li>
  <li>شیر</li>
</ul>

بعضی المنت‌ها محتوای بین دو تگ ندارند و فقط یک تگ می‌گیرند، مثل <img> که تصویر را نشان می‌دهد و <br> که یک خط را می‌شکند.

ویژگی (attribute) چیست؟

گاهی تگ به اطلاعات بیشتری نیاز دارد. لینک باید بداند به کجا برود. این اطلاعات را داخل تگ باز، به شکل نام="مقدار" می‌نویسی و اسمش «ویژگی» یا attribute است:

<a href="https://example.com">یک لینک</a>
<img src="cat.jpg" alt="گربه‌ای که روی پتو خوابیده">
  • در <a>، ویژگی href مقصد لینک است.
  • در <img>، ویژگی src آدرس فایل تصویر است و alt توضیح متنی تصویر. alt را همیشه بنویس: کسی که تصویر را نمی‌بیند (مثلاً با صفحه‌خوان) و موتور جستجو از روی آن می‌فهمد تصویر چیست.

اولین صفحهٔ HTML کامل

این کد یک صفحهٔ کامل است. آن را در یک فایل با نام index.html بنویس و با مرورگر باز کن:

<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
<head>
  <meta charset="utf-8">
  <title>اولین صفحهٔ من</title>
</head>
<body>
  <h1>سلام، این صفحهٔ من است</h1>
  <p>این اولین صفحه‌ای است که با HTML ساخته‌ام.</p>
</body>
</html>

هر قسمت یک کار دارد:

  1. <!DOCTYPE html> به مرورگر می‌گوید این سند HTML مدرن است.
  2. <html> همهٔ صفحه را در خود می‌گیرد. lang="fa" زبان صفحه را فارسی اعلام می‌کند و dir="rtl" جهت نوشتن را راست‌به‌چپ می‌کند.
  3. <head> اطلاعاتی دربارهٔ صفحه است که خودش نمایش داده نمی‌شود: مثلاً charset="utf-8" تا فارسی درست خوانده شود، و <title> که روی تب مرورگر و نتایج گوگل دیده می‌شود.
  4. <body> هر چیزی است که روی صفحه می‌بینی: همین تیتر و پاراگراف.

اگر فایل را ذخیره کنی و دوبار رویش کلیک کنی، مرورگر صفحه را نشان می‌دهد. برای نوشتن لازم نیست برنامهٔ خاصی بخری؛ هر ویرایشگر متن ساده کافی است. فصل اولین صفحهٔ وب تو در خودآموز رایگان تاروپود همین صفحه را قدم‌به‌قدم با تمرین می‌سازد، در آزمایشگاهی که داخل خود سایت اجرا می‌شود و چیزی نصب نمی‌خواهد، و توضیح می‌دهد چرا head و body جدا هستند.

HTML کنار CSS و JavaScript

سه فناوری یک صفحه را می‌سازند:

  • HTML: چه چیزی در صفحه هست (اسکلت)
  • CSS: چه شکلی دارد (رنگ، فونت، چیدمان)
  • JavaScript: چه رفتاری دارد (واکنش به کلیک، تغییر محتوا)

اگر مثل خانه فکر کنی، HTML دیوار و در و پنجره است، CSS رنگ و دکور، و JavaScript برق و دستگیره‌هایی که کار می‌کنند. برای مقایسهٔ دقیق‌تر فرق HTML و CSS را بخوان، و اگر می‌خواهی از صفر سایت بسازی ساخت اولین وب‌سایت راه را قدم‌به‌قدم نشان می‌دهد.

مرورگر با HTML چه می‌کند؟

وقتی آدرسی را باز می‌کنی، مرورگر فایل HTML را از سرور می‌گیرد و از بالا به پایین می‌خواند. هر تگ را که می‌بیند، می‌داند باید چه چیزی بسازد: <h1> را تیتر بزرگ نشان می‌دهد، <a> را لینک قابل‌کلیک، <img> را تصویر. نتیجه همان صفحه‌ای است که می‌بینی. اگر تگی را نشناسد، معنای خاصی به آن نمی‌دهد ولی متن داخلش را نشان می‌دهد و کار را ادامه می‌دهد؛ برای همین HTML نسبت به اشتباه‌های کوچک «بخشنده» است و به‌جای پیام خطا، صفحه‌ای کمی متفاوت می‌بینی.

یک کار جالب: روی هر سایتی راست‌کلیک کن و «View page source» را بزن (یا کلید Ctrl+U را بفشار). کد HTML همان صفحه را می‌بینی. می‌توانی ببینی تیترها با چه تگی نوشته شده‌اند.

یک صفحهٔ کمی کامل‌تر

حالا همان صفحهٔ اول را با لینک و فهرست کامل‌تر کنیم. این را داخل body بنویس و ببین چه می‌شود:

<h1>کتاب‌هایی که دوست دارم</h1>
<p>این فهرست را به‌مرور کامل می‌کنم.</p>
<ul>
  <li>کتاب اول</li>
  <li>کتاب دوم</li>
</ul>
<p>برای اطلاعات بیشتر <a href="https://yaadestan.com">یادستان</a> را ببین.</p>

دقت کن <a> داخل <p> آمده است: لینک بخشی از یک جمله است. این «تو در تو بودن» در HTML همه‌جا هست. نمودارش مثل درخت است: html ریشه است، head و body دو شاخهٔ اصلی‌اند و بقیه زیر آن‌ها آویزان می‌شوند.

چرا ساختار درست مهم است؟

فقط ظاهر مهم نیست. HTML درست به سه نفر کمک می‌کند:

  • کاربری که صفحه‌خوان استفاده می‌کند. او صفحه را از روی تگ‌ها می‌شنود: «تیتر سطح ۱»، «فهرست با سه آیتم». اگر همه‌چیز را متن ساده نوشته باشی، چیزی نمی‌فهمد.
  • موتور جستجو. از روی <title>، <h1> و لینک‌ها می‌فهمد صفحه دربارهٔ چیست.
  • خودت، چند ماه بعد. کدی که ساختار روشن دارد راحت‌تر تغییر می‌کند.

به همین دلیل بهتر است برای هر صفحه فقط یک <h1> داشته باشی و تیترهای بعدی را به ترتیب (h2، سپس h3) استفاده کنی.

بعد از HTML چه بیاموزم؟

ترتیب معمول این است: اول HTML، بعد CSS برای ظاهر، بعد چیدمان با Flexbox و Grid، و در پایان JavaScript برای رفتار. بعد از چند صفحهٔ ساده، سراغ CSS چیست برو تا همین صفحه را رنگی و مرتب کنی.

اشتباه‌های رایج در شروع

  • فراموش کردن تگ بسته. اگر </p> را ننویسی، مرورگر معمولاً حدس می‌زند کجا تمام شده، ولی نتیجه گاهی غیرمنتظره است. هر تگ بازی را که بسته می‌خواهد ببند.
  • قاطی کردن ترتیب تگ‌ها. تگی که آخر باز شد باید اول بسته شود. مثلاً با تگ <b> (که متن را پررنگ می‌کند): <p><b>متن</b></p> درست است، <p><b>متن</p></b> غلط.
  • ننوشتن charset. بدون <meta charset="utf-8"> ممکن است فارسی به شکل علامت‌های درهم دیده شود.
  • استفاده از تیتر برای بزرگ کردن متن. تیترها برای ساختارند. اندازهٔ حروف کار CSS است.
  • انتظار رنگ و زیبایی از HTML. صفحهٔ بدون CSS ساده و سیاه‌وسفید است؛ این عیب نیست، ویژگی اسکلت است.

سؤال‌های رایج

HTML مخفف چیست؟

مخفف HyperText Markup Language است، یعنی «زبان علامت‌گذاری ابرمتن».

آیا HTML زبان برنامه‌نویسی است؟

معمولاً نه. HTML ساختار را توصیف می‌کند ولی شرط، حلقه و محاسبه ندارد. به آن زبان نشانه‌گذاری می‌گویند. با این حال یادگیری آن اولین قدم طبیعی برای ورود به دنیای وب است.

برای نوشتن HTML چه چیزی لازم دارم؟

یک ویرایشگر متن و یک مرورگر. فایل را با پسوند .html ذخیره می‌کنی و در مرورگر باز می‌کنی. چیز دیگری نصب نمی‌شود.

فرق تگ و المنت چیست؟

تگ فقط علامت <p> یا </p> است. المنت کل مجموعه است: تگ باز، محتوا و تگ بسته.

یادگیری HTML چقدر طول می‌کشد؟

مقدمات (تیتر، پاراگراف، لینک، تصویر، فهرست، فرم) را می‌شود در چند جلسهٔ کوتاه یاد گرفت. مهارت واقعی با ساختن چند صفحه واقعی به دست می‌آید.

اگر می‌خواهی این موضوع را کامل یاد بگیری

خودآموز تاروپود

خودآموز HTML و CSS

آموزش HTML و CSS از صفر تا ساختن سایت واقعی. متن‌محور، با آزمایشگاه زندهٔ داخل مرورگر و اصطلاح‌های اصیل.

  • ۷ ترم
  • ۷۱ فصل
  • همهٔ فصل‌ها رایگان

برای خواندن بدون اینترنت

خودآموز دانلودی تاروپود

PDF، EPUB، MOBI · ۷۷۱ صفحه

۲۹۹٬۰۰۰ تومان

دیدن نسخهٔ دانلودی

قدم بعدی