تصویر شاخص نوشته: آموزش ساخت سایت از صفر: اولین صفحهٔ واقعی‌ات را در یک ساعت بساز و منتشر کن

آموزش ساخت سایت از صفر: اولین صفحهٔ واقعی‌ات را در یک ساعت بساز و منتشر کن

۱۲ آبان ۱۴۰۵ مبانی وب

برای ساخت یک سایت ساده دو فایل متنی لازم داری: index.html برای محتوا و style.css برای ظاهر. این دو را در یک پوشه می‌سازی، با مرورگر بازشان می‌کنی و بعد روی یک سرویس میزبانی رایگان مثل GitHub Pages می‌گذاری. نه قالب آماده لازم است، نه خریدِ چیزی، و یک ساعت برای اولین بار کافی است.

این نوشته اول صفحه را قدم‌به‌قدم می‌سازد، بعد می‌گوید چرا کار می‌کند. کدها را اجرا کرده‌ایم: صفحهٔ پایین در عرض 360px و 1280px بدون اسکرول افقی نمایش داده می‌شود.

برنامهٔ یک ساعته

زمان کار
۵ دقیقه نصب ویرایشگر و ساختن پوشه
۱۵ دقیقه نوشتن HTML
۱۵ دقیقه نوشتن CSS
۱۰ دقیقه عوض‌کردن متن با حرف‌های خودت
۱۵ دقیقه انتشار

قدم ۱: ویرایشگر و پوشه

یک ویرایشگر کد نصب کن. VS Code رایگان است و روی ویندوز، مک و لینوکس کار می‌کند. Word یا Google Docs به درد این کار نمی‌خورند، چون متن را با قالب‌بندی خودشان ذخیره می‌کنند و مرورگر فقط متن خالص می‌خواهد.

یک پوشه به نام my-site بساز و آن را در ویرایشگر باز کن.

قدم ۲: فایل HTML

فایلی به نام index.html بساز و این را در آن بگذار:

<!doctype html>
<html lang="fa" dir="rtl">
<head>
  <meta charset="utf-8">
  <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
  <title>سارا | چیزهایی که می‌سازم</title>
  <meta name="description" content="صفحهٔ شخصی سارا: پروژه‌هایی که ساخته و چیزهایی که این روزها یاد می‌گیرد.">
  <link rel="stylesheet" href="style.css">
</head>
<body>
  <header>
    <h1>سارا</h1>
    <p>دوست دارم چیزهایی بسازم که واقعاً کار کنند.</p>
  </header>

  <main>
    <section>
      <h2>پروژه‌های من</h2>
      <ul class="cards">
        <li>
          <h3>بادنمای حیاط</h3>
          <p>با نی و مقوا ساختمش و جهت باد را نشان می‌دهد.</p>
        </li>
        <li>
          <h3>اولین صفحهٔ وب</h3>
          <p>همین صفحه‌ای که الان می‌خوانی.</p>
        </li>
      </ul>
    </section>

    <section>
      <h2>این روزها یاد می‌گیرم</h2>
      <p>HTML و CSS را با <a href="https://yaadestan.com/courses/taropood">خودآموز تاروپود</a> جلو می‌برم.</p>
    </section>
  </main>

  <footer>
    <p>ساخته‌شده با دست و بدون هیچ قالب آماده.</p>
  </footer>
</body>
</html>

فایل را ذخیره کن و دوبار رویش کلیک کن تا در مرورگر باز شود. صفحه زشت است و همه‌چیزش سرجایش. این همان چیزی است که باید ببینی: محتوا بدون ظاهر.

تگ‌ها معنا دارند، نه شکل. <h1> عنوان اصلی است و <ul> فهرست. برای همین فرق HTML و CSS اولین چیزی است که باید جا بیفتد، و HTML معنادار دلیلِ <header> و <main> و <footer> را توضیح می‌دهد.

قدم ۳: فایل CSS

کنار همان فایل، style.css را بساز:

:root {
  --paper: #fdf8ee;
  --ink: #2c2114;
  --accent: #a36207;
}

* {
  box-sizing: border-box;
}

body {
  margin: 0 auto;
  max-width: 640px;
  padding: 24px 16px;
  background: var(--paper);
  color: var(--ink);
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  line-height: 1.8;
}

h1 {
  margin: 0;
  color: var(--accent);
}

a {
  color: var(--accent);
}

.cards {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(220px, 1fr));
  gap: 16px;
  padding: 0;
  list-style: none;
}

.cards li {
  padding: 16px;
  background: #fff;
  border: 1px solid #e3d8c3;
  border-radius: 12px;
}

.cards h3 {
  margin: 0;
}

.cards p {
  margin: 8px 0 0;
}

ذخیره کن و مرورگر را تازه کن. همان محتوا حالا دو کارت کنار هم دارد و روی گوشی زیر هم می‌نشیند.

اگر ظاهر عوض نشد: نام فایل را چک کن. style.css و <link href="style.css"> باید دقیقاً یکی باشند و هر دو فایل در یک پوشه.

قدم ۴: صفحه را مال خودت کن

نام، جمله و پروژه‌ها را با حرف‌های خودت عوض کن. برای عکس، فایل را در همان پوشه بگذار و این خط را زیر <h1> اضافه کن:

<img src="photo.jpg" alt="من کنار بادنمایی که ساختم" width="320" height="240">

alt متنی است که صفحه‌خوان برای نابینایان می‌خواند و موتور جست‌وجو هم از آن می‌فهمد عکس چیست؛ دلیل کامل‌ترش در نوشتهٔ متن جایگزین آمده است. width و height جای عکس را از قبل نگه می‌دارند تا متن هنگام بارگذاری نپرد. مقدار این دو را به نسبت عکس خودت تنظیم کن.

پیش از انتشار با یک بزرگ‌تر مشورت کن. این صفحه را همه می‌توانند ببینند. شماره تلفن، نشانی خانه، نام مدرسه و عکس‌هایی که محل زندگی‌ات را نشان می‌دهند در آن نگذار.

قدم ۵: انتشار رایگان

تا این‌جا سایت فقط روی رایانهٔ خودت است. برای انتشار با GitHub Pages این کارها را بکن. نام دکمه‌ها ممکن است عوض شود، پس دنبال معنایشان بگرد:

  1. یک حساب GitHub بساز. این سرویس حداقل سن دارد؛ اگر به آن نرسیده‌ای، از یک بزرگ‌تر کمک بگیر.
  2. یک repository عمومی بساز و نامش را دقیقاً نام-کاربری-تو.github.io بگذار.
  3. فایل‌ها را از گزینهٔ بارگذاری فایل در خود صفحهٔ repository بالا بفرست.
  4. چند دقیقه صبر کن و نشانی https://نام-کاربری-تو.github.io را باز کن.

اگر صفحه نیامد، در بخش تنظیمات همان repository قسمت Pages را ببین. Netlify و Cloudflare Pages هم همین کار را می‌کنند. دو نکته را فراموش نکن: نام فایل اصلی باید index.html باشد، چون سرور وقتی کسی نشانی را بدون نام فایل باز کند دنبال همین نام می‌گردد. فایل‌هایی که منتشر می‌کنی هم عمومی‌اند، پس هیچ رمز یا اطلاعات شخصی‌ای در repository نگذار.

حالا چرا کار کرد

مرورگر با نشانی چه می‌کند

وقتی نشانی را می‌زنی، چند اتفاق پشت سر هم می‌افتد:

  1. DNS: مرورگر نام دامنه را به نشانی IP سرور تبدیل می‌کند، مثل پیداکردن شماره از روی نام در دفترچه تلفن.
  2. اتصال: با سرور ارتباط می‌گیرد و با TLS آن را رمز می‌کند. قفل کنار نشانی از همین است.
  3. HTTP: می‌گوید فایل اصلی را بده و سرور index.html را برمی‌گرداند.
  4. درخت DOM: مرورگر متن HTML را می‌خواند و از آن درختی از عنصرها می‌سازد.
  5. درخواست‌های بعدی: به <link> که می‌رسد، style.css را هم می‌گیرد.
  6. چیدمان و نقاشی: قاعده‌های CSS را روی درخت اعمال می‌کند، اندازه و جای هر جعبه را حساب می‌کند و پیکسل‌ها را می‌کشد.

کل صفحهٔ ما حدود ۲ کیلوبایت است، کوچک‌تر از یک عکس بسیار کم‌حجم. حجم بیشتر وب از عکس و ویدیو و کدهای اضافه می‌آید، نه از متن و ساختار.

چرا meta charset فارسی را نجات می‌دهد

رایانه حرف ذخیره نمی‌کند، بایت ذخیره می‌کند. حرف «س» در UTF-8 دو بایت است: D8 B3. اگر مرورگر نداند فایل UTF-8 است و هر بایت را یک حرف غربی فرض کند، به‌جای «س» نمایش می‌دهد س. همان نوشته‌های درهم‌ریخته‌ای که شاید دیده باشی. آن خط کوتاه به مرورگر می‌گوید بایت‌ها را چطور بخواند، و باید جزو اولین خط‌های <head> باشد.

چرا صفحه روی گوشی به هم نمی‌ریزد

خط viewport به گوشی می‌گوید عرض واقعی خودش را مبنا بگیرد. بدون آن، گوشی صفحه را مثل یک صفحهٔ پهن رومیزی می‌کشد و کوچکش می‌کند.

چیدمان کارت‌ها را هم یک حساب ساده تعیین می‌کند. minmax(220px, 1fr) می‌گوید هر ستون دست‌کم 220px باشد و اگر جا هست بقیه را تقسیم کن. عرض body حداکثر 640px است و 16px فاصله از هر طرف دارد، پس:

Desktop: 640 - 32 = 608 px of content
         two columns: (608 - 16) / 2 = 296 px each

Phone 360: 360 - 32 = 328 px of content
           two columns would need 220 + 16 + 220 = 456 px
           456 > 328, so one column of 328 px

این عددها را در مرورگر اندازه گرفتیم و همین‌ها درآمدند. نکته این است که برای گوشی هیچ قاعدهٔ جدایی ننوشتیم: یک رابطه نوشتیم و مرورگر برای هر عرضی حسابش کرد. Flexbox و Grid جزئیات این انتخاب را می‌گوید.

چرا CSS جداست

--paper و --ink متغیرند. اگر فردا رنگ دیگری بخواهی، یک خط را عوض می‌کنی و همهٔ صفحه تغییر می‌کند. کنتراست را هم حساب کرده‌ایم: متن اصلی با پس‌زمینه نسبت حدود ۱۵ به ۱ دارد و رنگ لینک حدود ۴٫۶ به ۱، یعنی بالاتر از حد 4.5:1 که استاندارد WCAG AA برای متن معمولی می‌خواهد.

سه خطای رایج

چیزی که می‌بینی علت معمول راه حل
حرف‌های فارسی درهم‌ریخته‌اند meta charset نیست، یا فایل با UTF-8 ذخیره نشده خط را اضافه کن و فایل را با همین کدگذاری ذخیره کن
CSS اعمال نمی‌شود نام یا مسیر فایل غلط است ابزار توسعه‌دهنده را با F12 باز کن و تب Network را ببین
عکس نمی‌آید بزرگ و کوچکی نام فایل فرق دارد Photo.JPG و photo.jpg روی سرور دو فایل جدا هستند

مورد آخر مخصوصاً گول‌زننده است: روی ویندوز درست کار می‌کند و بعد از انتشار خراب می‌شود، چون بیشتر سرورها بزرگی و کوچکی حرف‌ها را فرق می‌گذارند.

قدم بعدی

الان یک صفحهٔ واقعی با یک نشانی واقعی داری. قدم بعد این است که بفهمی چرا هر خط همان‌جا نشسته است. خودآموز تاروپود از همین نقطه شروع می‌کند و تا چیدمان، طراحی واکنش‌گرا و یک سایت کامل جلو می‌رود، با آزمایشگاه زنده در مرورگر. اگر نسخهٔ دانلودی را ترجیح می‌دهی، خودآموز دانلودی تاروپود هم هست. برای یک قدم کوچک‌تر، از انتخابگرهای CSS شروع کن.

اگر می‌خواهی این موضوع را کامل یاد بگیری

خودآموز تاروپود

خودآموز HTML و CSS

آموزش HTML و CSS از صفر تا ساختن سایت واقعی. متن‌محور، با آزمایشگاه زندهٔ داخل مرورگر و اصطلاح‌های اصیل.

  • ۷ ترم
  • ۷۱ فصل
  • همهٔ فصل‌ها رایگان

برای خواندن بدون اینترنت

خودآموز دانلودی تاروپود

PDF، EPUB، MOBI · ۷۷۱ صفحه

۲۹۹٬۰۰۰ تومان

دیدن نسخهٔ دانلودی

قدم بعدی