تصویر شاخص نوشته: آموزش ساخت بازی: یک بازی کامل با HTML و CSS و جاوا اسکریپت، بدون موتور بازی‌سازی

آموزش ساخت بازی: یک بازی کامل با HTML و CSS و جاوا اسکریپت، بدون موتور بازی‌سازی

۱۵ آبان ۱۴۰۵ مبانی وب

برای ساخت یک بازی ساده به موتور بازی‌سازی یا نصب چیزی نیاز نداری. یک فایل index.html کافی است: HTML صفحه را می‌سازد، CSS ظاهر را، و جاوا اسکریپت با یک حلقه که چند ده بار در ثانیه اجرا می‌شود، بازی را جلو می‌برد. هر بازی، از ساده‌ترین تا پیچیده‌ترین، همین سه کار را تکرار می‌کند: ورودی را بخوان، وضعیت را به‌روز کن، تصویر را بکش.

پایین کد کامل بازی «ستاره‌گیر» را می‌بینی: ستاره‌ها می‌افتند و تو با سبد می‌گیری‌شان. بعد می‌گوییم چرا هر تکه این‌طور نوشته شده است. مهم‌ترین چیزی که از این نوشته می‌ماند، بخش حساب زمان است.

قدم ۱: کد کامل

یک پوشه بساز، فایلی به نام index.html در آن بگذار و همهٔ این را در آن بچسبان:

<!doctype html>
<html lang="fa" dir="rtl">
<head>
<meta charset="utf-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
<title>ستاره‌گیر</title>
<style>
  body {
    margin: 0;
    min-height: 100vh;
    display: grid;
    place-content: center;
    justify-items: center;
    gap: 8px;
    background: #14213d;
    color: #fff;
    font-family: Tahoma, sans-serif;
  }
  h1, p { margin: 0; }
  canvas {
    width: min(92vw, 400px);
    background: #0b132b;
    border-radius: 12px;
    touch-action: none;
  }
  button { font: inherit; padding: 8px 24px; }
</style>
</head>
<body>
  <h1>ستاره‌گیر</h1>
  <p>امتیاز: <span id="score">0</span> | جان: <span id="lives">3</span></p>
  <canvas id="game" width="400" height="600"></canvas>
  <button id="restart" hidden>دوباره</button>

<script>
const canvas = document.getElementById("game");
const ctx = canvas.getContext("2d");
const scoreEl = document.getElementById("score");
const livesEl = document.getElementById("lives");
const restartBtn = document.getElementById("restart");

const W = canvas.width;
const H = canvas.height;
const MAX_FALL = 600;   // pixels per second
const MAX_DT = 0.05;    // seconds

const basket = { x: 160, y: 560, w: 80, h: 20, speed: 420 };
const star = { x: 0, y: 0, w: 24, h: 24, speed: 0 };
const keys = { left: false, right: false };
let score = 0;
let lives = 3;
let running = false;
let lastTime = 0;

function dropStar() {
  star.x = Math.random() * (W - star.w);
  star.y = -star.h;
  star.speed = Math.min(160 + score * 12, MAX_FALL);
}

function showNumbers() {
  scoreEl.textContent = score;
  livesEl.textContent = lives;
}

function newGame() {
  score = 0;
  lives = 3;
  running = true;
  restartBtn.hidden = true;
  dropStar();
  showNumbers();
}

function overlap(a, b) {
  return a.x < b.x + b.w && a.x + a.w > b.x &&
         a.y < b.y + b.h && a.y + a.h > b.y;
}

function update(dt) {
  if (keys.left) basket.x -= basket.speed * dt;
  if (keys.right) basket.x += basket.speed * dt;
  basket.x = Math.max(0, Math.min(W - basket.w, basket.x));

  star.y += star.speed * dt;

  if (overlap(star, basket)) {
    score += 1;
    dropStar();
    showNumbers();
  } else if (star.y > H) {
    lives -= 1;
    showNumbers();
    if (lives === 0) {
      running = false;
      restartBtn.hidden = false;
    } else {
      dropStar();
    }
  }
}

function draw() {
  ctx.clearRect(0, 0, W, H);
  ctx.fillStyle = "#ffd166";
  ctx.beginPath();
  ctx.arc(star.x + star.w / 2, star.y + star.h / 2, star.w / 2, 0, Math.PI * 2);
  ctx.fill();
  ctx.fillStyle = "#06d6a0";
  ctx.fillRect(basket.x, basket.y, basket.w, basket.h);
}

function loop(now) {
  const dt = Math.min((now - lastTime) / 1000, MAX_DT);
  lastTime = now;
  if (running) update(dt);
  draw();
  requestAnimationFrame(loop);
}

addEventListener("keydown", (e) => {
  if (e.key === "ArrowLeft") keys.left = true;
  if (e.key === "ArrowRight") keys.right = true;
});
addEventListener("keyup", (e) => {
  if (e.key === "ArrowLeft") keys.left = false;
  if (e.key === "ArrowRight") keys.right = false;
});
canvas.addEventListener("pointermove", (e) => {
  const box = canvas.getBoundingClientRect();
  const x = (e.clientX - box.left) * (W / box.width);
  basket.x = Math.max(0, Math.min(W - basket.w, x - basket.w / 2));
});
restartBtn.addEventListener("click", newGame);

newGame();
requestAnimationFrame((now) => {
  lastTime = now;
  loop(now);
});
</script>
</body>
</html>

قدم ۲: اجرا و بازی

فایل را ذخیره کن و دوبار رویش کلیک کن. روی رایانه با کلیدهای جهت چپ و راست بازی کن، یا موس را روی زمین بازی حرکت بده. روی گوشی انگشتت را روی زمین بازی بکش. برای بازی روی گوشی، فایل را مثل یک صفحهٔ معمولی منتشر کن.

هر ستاره‌ای که بگیری یک امتیاز دارد و ستارهٔ بعدی کمی تندتر می‌افتد. هر ستاره‌ای که از دستت برود یک جان کم می‌کند و با سه خطا بازی تمام می‌شود.

قدم ۳: عددها را عوض کن

بهترین راه فهمیدن کد، خراب‌کردن عمدی آن است. این‌ها را یکی‌یکی امتحان کن و پیش از اجرا حدس بزن چه می‌شود:

چه چیزی را عوض کنی انتظار
w: 80 سبد را w: 200 کن بازی خیلی آسان می‌شود
160 + score * 12 را 160 + score * 40 کن سختی سریع‌تر بالا می‌رود
MAX_DT را 1 کن و تب را چند ثانیه عوض کن ستاره ناگهان می‌پرد
* dt را از خط حرکت ستاره بردار ستاره غیرقابل‌کنترل تند می‌شود

چرا کار می‌کند

زمان، مهم‌ترین چیز در بازی

ساده‌ترین راه نوشتن این است: star.y += 3 در هر فریم. مشکل این است که فریم واحد زمان نیست. نمایشگر ۶۰ هرتزی ۶۰ بار در ثانیه و نمایشگر ۱۴۴ هرتزی ۱۴۴ بار در ثانیه حلقه را اجرا می‌کند. پس روی نمایشگر دوم بازی ۲٫۴ برابر تندتر می‌شود، و روی گوشی ضعیف کندتر.

راه درست همان فیزیک مدرسه است:

distance = speed × time
star.y  += star.speed × dt

dt زمان گذشته از فریم قبل است، به ثانیه. سرعت را به پیکسل بر ثانیه می‌نویسیم و بازی به نرخ فریم وابسته نمی‌ماند.

این را اندازه گرفتیم، نه فرض کردیم. بازی را در Chrome با زمان کنترل‌شده اجرا کردیم و سنجیدیم اولین ستاره چقدر طول می‌کشد تا از پایین خارج شود:

نرخ فریم تعداد فریم زمان
۳۰ ۱۱۷ ۳٫۹۰ ثانیه
۶۰ ۲۳۵ ۳٫۹۲ ثانیه
۱۲۰ ۴۶۹ ۳٫۹۱ ثانیه
۱۴۴ ۵۶۲ ۳٫۹۰ ثانیه

تعداد فریم نزدیک پنج برابر عوض شد و زمان تقریباً نه. حساب هم همین را می‌گوید: ستاره ۶۲۴ پیکسل با سرعت ۱۶۰ پیکسل بر ثانیه می‌رود و 624 / 160 = 3.9.

چرا requestAnimationFrame

این تابع به مرورگر می‌گوید پیش از نقاشی بعدی صفحه این تابع را صدا بزن. مرورگر خودش را با نمایشگر هماهنگ می‌کند و وقتی تب پنهان است، حلقه را نگه می‌دارد تا باتری هدر نرود. زمان فعلی را هم به تابع می‌دهد، و dt از همین می‌آید.

چرا MAX_DT لازم است

وقتی به تب دیگری بروی و یک دقیقه بعد برگردی، dt می‌شود ۶۰ ثانیه و ستاره در یک فریم هزاران پیکسل می‌پرد. پس dt را به ۰٫۰۵ ثانیه محدود کرده‌ایم. بازی کمی کندتر از زمان واقعی جلو می‌رود، ولی هیچ‌وقت نمی‌پرد. این را با یک فریم ۶۰ ثانیه‌ای آزمودیم و هیچ جانی کم نشد.

برخورد: دو جعبه چه وقت هم‌پوشانی دارند

تابع overlap روش AABB است، یعنی جعبه‌های هم‌راستا با محورها. به‌جای پرسیدن اینکه دو جعبه کی برخورد می‌کنند، برعکسش را بپرس: کی قطعاً برخورد نمی‌کنند؟ وقتی یکی کاملاً سمت چپ، راست، بالا یا پایین دیگری باشد. اگر هیچ‌کدام از این چهار حالت برقرار نبود، هم‌پوشانی دارند. چهار مقایسه در آن یک خط همین است.

ستاره دایره است ولی با جعبه می‌سنجیمش. این تقریب در گوشه‌ها کمی به سود بازیکن است، و کسی از این گله نمی‌کند.

چرا ستاره از سبد رد نمی‌شود

اگر چیزی در یک فریم آن‌قدر حرکت کند که از مانع بپرد، برخورد را نمی‌بینیم. به این tunneling می‌گویند. در بازی ما:

Largest step per frame: 600 px/s × 0.05 s = 30 px
Overlap window:         20 (basket) + 24 (star) = 44 px
30 < 44, so a star can never jump over the basket

بدون MAX_FALL و MAX_DT این تضمین نبود. این دو عدد تزئینی نیستند؛ از این نامساوی می‌آیند. برای اطمینان، بازی را با فریم‌های ۵۰ میلی‌ثانیه‌ای تا ۴۵ امتیاز جلو بردیم و یک ستاره هم گم نشد.

آیا بازی منصف است

سختی باید از مهارت بیاید، نه از ناممکن‌بودن. پس بدترین حالت را حساب کن: سبد گوشهٔ چپ است و ستاره با بیشترین سرعت در دورترین نقطهٔ راست ظاهر می‌شود.

Time until the star reaches the basket: 560 px / 600 px/s = 0.93 s
Distance the basket must travel:        296 px
Time the basket needs:                  296 / 420 = 0.70 s
Spare time:                             0.23 s

زمان واکنش بینایی آدم‌ها معمولاً حدود یک چهارم ثانیه است. یعنی در سخت‌ترین لحظهٔ بازی، حاشیه تقریباً به اندازهٔ زمان واکنش است: سخت و هنوز ممکن. سرعت هم از گرفتن ستارهٔ ۳۷ام به بعد دیگر بالا نمی‌رود، چون (600 - 160) / 12 حدود ۳۷ است. اگر speed سبد را کم کنی یا MAX_FALL را بالا ببری، این حساب به تو می‌گوید کی بازی ناعادلانه می‌شود.

تبدیل مختصات برای گوشی

بوم همیشه ۴۰۰ پیکسل عرض منطقی دارد، ولی روی صفحه ممکن است کوچک‌تر نمایش داده شود. در عرض 360px اندازه‌گیری ما حدود ۳۳۱ پیکسل بود. انگشت در مختصات صفحه حرکت می‌کند و سبد در مختصات بوم، پس باید ضرب کنیم:

canvas_x = (finger_x - canvas_left) × (400 / shown_width)

بدون این ضرب، سبد روی گوشی از انگشت عقب می‌ماند. touch-action: none هم نمی‌گذارد مرورگر کشیدن انگشت را به‌جای بازی، اسکرول صفحه حساب کند.

چه چیزهایی را آزمودیم

کد بالا را همان‌طور که این‌جا هست در Chrome بدون رابط گرافیکی اجرا کردیم: گرفتن ستاره، از دست‌دادن هر سه جان، توقف بازی، دکمهٔ «دوباره»، نرخ‌های فریم متفاوت و عرض گوشی. هیچ خطایی در کنسول نبود. ورودی موس و کیبورد را با رویدادهای ساختگی فرستادیم و روی گوشی واقعی نیازموده‌ایم، پس اگر روی دستگاه خودت رفتار دیگری دیدی، اول F12 و کنسول را نگاه کن.

سه چالش برای ادامه

  • چند ستاره: به‌جای یک star، یک آرایه نگه دار و در update روی آن حلقه بزن.
  • ستارهٔ قرمز: ستاره‌ای بساز که نباید بگیری و گرفتنش جان کم کند.
  • بالاترین امتیاز: امتیاز را با localStorage نگه دار تا با بستن صفحه پاک نشود.

قدم بعدی

این بازی نشان می‌دهد کد متنی چه آزادی‌ای می‌دهد؛ دلیلش را در چرا کدنویسی متنی نوشته‌ایم. اگر HTML و CSS این صفحه برایت گنگ بود، از فرق HTML و CSS شروع کن. خودآموز تاروپود پایهٔ این دو را محکم می‌سازد و ترم آخرش پل تو به جاوا اسکریپت است.

اگر می‌خواهی این موضوع را کامل یاد بگیری

خودآموز تاروپود

خودآموز HTML و CSS

آموزش HTML و CSS از صفر تا ساختن سایت واقعی. متن‌محور، با آزمایشگاه زندهٔ داخل مرورگر و اصطلاح‌های اصیل.

  • ۷ ترم
  • ۷۱ فصل
  • همهٔ فصل‌ها رایگان

برای خواندن بدون اینترنت

خودآموز دانلودی تاروپود

PDF، EPUB، MOBI · ۷۷۱ صفحه

۲۹۹٬۰۰۰ تومان

دیدن نسخهٔ دانلودی

قدم بعدی