چاپگر سهبعدی قطعه را لایهبهلایه از روی یک طرح رایانهای میسازد. در این فصل دو خانواده اصلی چاپ را میشناسید و مسیر یک فیگور را از فایل تا فروش میبینید. با کارهایی هم آشنا میشوید که از این مسیر درمیآیند.

چاپ سهبعدی در یک جمله#
چاپ سهبعدی یعنی ساختن قطعه، لایه روی لایه، از روی طرح رایانهای [۱]. طرح ممکن است چند ساعته به قطعه تبدیل شود، در حالی که ساخت سنتی هفتهها یا ماهها طول میکشد. این حرف کلی مؤسسه ملی ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (NIOSH) است و عدد مخصوص فیگور نیست [۱].
دو نوع چاپ بیشتر از همه در کارگاههای کوچک دیده میشود، چون خرید دستگاه و مواد آنها کمهزینهتر است [۱]:
- چاپ با نخ پلاستیکی: نام رایج آن
FDMاست. پلاستیک را نرم میکند و از یک نازل (نوک باریک) بیرون میدهد. - چاپ با رزین: رزین مایعی است که زیر نور سفت میشود. نام علمی این روش «فوتوپلیمریزاسیون مخزنی» است، یعنی سفت کردن مایع درون یک مخزن با نور.
نامها گاهی فرق دارند. مؤسسه NIOSH به روش نخی میگوید FFF، یعنی ساخت با نخ ذوبشده. انستیتوی فدرال ارزیابی خطر آلمان (BfR) هر دو نام را به کار میبرد [۲]. در این کتاب همهجا مینویسیم FDM.
لایه: ایده مشترک همه چاپگرها#
هر چاپگر سهبعدی یک کار را تکرار میکند. یک لایه نازک میسازد، جا باز میکند و لایه بعدی را روی آن میگذارد [۱]. برای همین روی قطعه چاپی ممکن است خطهایی مثل پلههای ریز ببینید.
این نکته برای شغل شما مهم است، چون پرداختکار بیشتر وقتش را با همین خطها میگذراند. ضخامت لایه به چاپگر و تنظیم اسلایسر بستگی دارد و آن را در فصل 10 و 11 میبینید. اسلایسر (Slicer) نرمافزاری است که مدل را به لایهها تقسیم میکند.
🎯 خودت امتحان کن: پلههای لایه را با مقوا ببینید
لازم دارید 2 ورق مقوای
A4به ضخامت حدود 1 mm، 1 ورق مقوای موجدار به ضخامت حدود 3 mm، قیچی، پرگار یا لیوان و بشقاب برای کشیدن دایره، چسب مایع.انجام دهید
- از مقوای نازک 12 دایره ببرید. قطر اولی 12 cm باشد و قطر هر دایره بعدی 1 cm کمتر.
- دایرهها را از بزرگ به کوچک روی هم بچسبانید و مرکزها را روی هم بگذارید.
- از مقوای موجدار 4 دایره ببرید، با قطرهای 12، 9، 6 و 3 cm. اینها را هم روی هم بچسبانید.
- دو مخروط را کنار هم بگذارید و با انگشت روی شیب آنها بکشید.
چه میبینید و چرا؟ هر دو مخروط یک شکل کلی دارند، اما مخروط لایهضخیم پلههای درشت دارد و مخروط لایهنازک نرمتر است. در عوض، مخروط نازک 3 برابر تکه دارد و کار بیشتری برد. این یک تمرین تصویری است و عددی برای چاپ واقعی نمیدهد. اثر واقعی ضخامت لایه را در فصل 10 و 11 میبینید.
چاپ FDM: پلاستیک داغ از نازل#
FDM رایجترین روش چاپ است و بیشتر چاپگرهای رومیزی با آن کار میکنند. NIOSH دلیل محبوبیت آن را، دستکم در کتابخانهها، ارزانی، جمعوجوری و راهاندازی آسان میداند [۱].
کار آن ساده است. فیلامنت (نخ پلاستیکی) به اکسترودر (بخش تغذیه و گرمایش) میرود و آنقدر گرم میشود که نرم یا مذاب شود. بعد یک نازل با کنترل رایانه آن را لایهبهلایه میریزد. پس از هر لایه، بستر (صفحهای که قطعه روی آن ساخته میشود) پایین میرود یا سر چاپگر بالا میآید [۱].
این عددهای کلی را NIOSH میدهد و عدد یک محصول خاص نیستند [۱]:
| مورد | عدد کلی |
|---|---|
دمای نازل در FDM |
معمولاً 190 تا 260 °C |
PLA (پلاستیک رایج و کمدردسر) |
معمولاً 190 تا 220 °C، بدون نیاز به بستر گرم |
| نایلون (پلاستیک محکم) | ذوب در حدود 240 °C |
| بستر گرم | 55 تا 120 °C، برای گرم ماندن پلاستیک و جلوگیری از تاب برداشتن |
فیلامنتهای رایج اینها هستند: PLA، ABS، نایلون، PET و PETG، PVA، پلیکربنات (PC)، HIPS و انواعی با پودر سرامیک [۱]. عدد واقعی هر فیلامنت را از برگه سازنده بگیرید. فصل 6 این مواد را یکییکی بررسی میکند.
چاپگر نمیتواند پلاستیک را روی هوا بریزد. پس زیر بخشهای معلق داربستی چاپ میکند که به آن ساپورت میگویند. ساپورت پس از چاپ شکسته یا در مایع حل میشود [۱].
چه وقت FDM خوب است؟ وقتی میخواهید کمهزینه و ساده شروع کنید [۱]. مقایسه چاپگرها در فصل 4 است.
محدودیتها: نازل، بستر و قطعه تازه داغاند و پوست را میسوزانند. چاپ FDM هم ذرات بسیار ریز و بخار میسازد [۱]. جزئیات را در فصل 2 میخوانید.
یک چاپ FDM از شروع تا پایان#
- زمان: به اندازه قطعه بستگی دارد؛ اسلایسر زمان را نشان میدهد.
- منبع مقدارها: برگه فیلامنت خودتان، نه این کارت.
- فایل مدل را در اسلایسر باز کنید و لایهبندی کنید (فصل 10).
- فیلامنت را در چاپگر بگذارید. دمای نازل و بستر را از برگه سازنده فیلامنت وارد کنید.
- مطمئن شوید بستر تمیز و تراز است (فصل 5).
- چاپ را شروع کنید و لایه اول را تماشا کنید. بعد، به جای ایستادن کنار چاپگر، از دور یا با دوربین نگاه کنید [۱].
- پس از پایان، صبر کنید بستر و قطعه خنک شوند. قطعه را با ابزار دستی از بستر جدا کنید [۱].
- ساپورت را بشکنید یا در حلال مناسب همان ساپورت حل کنید [۱]. پیش از حمام حلکننده، خطر سود سوزآور را در فصل 2 بخوانید.
- در صورت نیاز سنباده بزنید و رنگ کنید [۱].
پایان کار: قطعه کامل است، لایهها از هم جدا نشدهاند و ساپورت جدا شده است.
اگر خراب شد: چاپگر را خاموش کنید و بگذارید خنک شود. بعد سراغ جدولهای فصل 13 بروید. پیش از دست زدن به نازل، بخش سوختگی در فصل 2 را بخوانید.
چاپ رزینی: مایعی که با نور سفت میشود#
در چاپ رزینی، مخزنی پر از رزین حساس به نور (فوتوپلیمر) داریم. نور فرابنفش یا لیزر به مواد آغازگر نوری میتابد. این مواد زنجیرههای رزین را به هم قفل میکنند و مایع جامد میشود. این کار لایهبهلایه تکرار میشود [۱].
رزین سه جزء اصلی دارد: مونومر و الیگومر (مولکولهای سازنده)، اتصالدهنده و آغازگر نوری. آغازگر زیر نور رادیکال (مولکول بسیار واکنشپذیر) میسازد و زنجیره پلیمر (مولکول بسیار بلند) پدید میآید. این واکنش برگشتپذیر نیست [۳]. پس رزین پخته را نمیشود دوباره ذوب کرد؛ به چنین مادهای گرماسخت میگویند [۱]. فرق بزرگ با پلاستیک FDM همین است.
مردم چاپ رزینی را برای جزئیات ریز و دقتش انتخاب میکنند [۱]. برای همین در فیگور رایج است.
یک اختلاف نام را بدانید. مؤسسه بهداشت شغلی فنلاند (FIOH) میگوید فوتوپلیمر این روش معمولاً رزین اپوکسی است [۴]. اما برگههای داده ایمنی (سند ایمنی هر ماده که سازنده منتشر میکند) سه رزین مصرفی که دیدیم، اکریلات و متاکریلات فهرست کردهاند [۵][۶][۷]. پس به رزین چاپگر خانگی خودتان «اپوکسی» نگویید. جنس آن را از برگه داده ایمنی همان بطری بخوانید.
⚠️ ایمنی
رزین مایع نباید با پوست تماس پیدا کند و این حکم تا پایان پخت کامل برقرار است [۴]. تا فصل 2 را نخواندهاید، بطری رزین را باز نکنید.
سه روش رزینی: SLA، DLP و LCD#
فرق این سه روش در شکل تاباندن نور است. رزین هر سه در مخزن سفت میشود.
| روش | نور چطور میتابد؟ | نکته |
|---|---|---|
SLA |
پرتو لیزر کف مخزن را نقطهبهنقطه میپیماید [۳][۸] | نقطهها و خطهای گرد میسازد [۳][۸] |
DLP |
تصویر هر لایه یکباره کف مخزن میافتد [۳][۸] | تصویر از پیکسل مربع (نقطههای ریز تصویر) ساخته شده است [۸] |
LCD |
نور LED (دیود نورافشان) از یک نمایشگر کریستال مایع میگذرد و کل لایه را یکباره میتاباند [۳] |
در یک نمونه بررسیشده، نور اسمی 405 نانومتر بود. شدت و طیف نور در سطح دستگاه یکسان نبود و بر کیفیت قطعه اثر گذاشت [۹] |
نانومتر واحد طول موج نور است. روشهای دیگری مثل CLIP و DPP هم نام برده شدهاند [۱]، اما برای خواننده این کتاب رایج نیستند.
درباره لیزر SLA یک نکته ایمنی هست. خود لیزر از رده خطرناک IIIb یا IV است، ولی چاپگر بسته هنگام چاپ رده I حساب میشود. هنگام تعمیر، اگر برق قطع نشده باشد، ممکن است پرتو بیحفاظ بیرون بیاید [۱].
انتشار بخار هم بین این روشها یکدست نیست. در بررسی پنج چاپگر رومیزی، بازده ذرات و بخار DLP بیشتر بود [۱۰]. اما طبق خلاصه یک مقاله دیگر، پژوهشی غلظت بخار را در SLA بالاتر یافته است [۳]. پس از روی نام روش نگویید کدام پاکتر است.
یک چاپ رزینی از شروع تا پایان#
- پیشنیاز: فصل 2 و 3 را خواندهاید و جای کار آماده است.
- منبع مقدارها: برگه رزین و دفترچه دستگاه خودتان، نه این کارت.
این ترتیب همان ترتیبی است که پژوهشگران در مطالعه این فرایند دنبال کردهاند [۸]:
- رزین را با دستکش و عینک در مخزن بریزید.
- چاپ کنید.
- رزین باقیمانده را جمع کنید. رزین کارکرده را به بطری نو برنگردانید [۱۱].
- قطعه را در حلال بشویید. حلال معمولاً ایزوپروپیل الکل (
IPA) است [۱][۸]. این ماده حلال است؛ هرگز آن را ننوشید. - قطعه را کمی در حلال بخیسانید.
- بگذارید کامل خشک شود.
Formlabsبرای محصولات خود میگوید پیش از پخت، قطعه باید کامل خشک باشد [۱۲]. - در دستگاه نور فرابنفش پخت کنید [۱][۸].
- سنباده بزنید. پلاستیک باید پیش از سنباده پخته باشد [۴].
پایان کار: سطح قطعه خشک است و چسبناک نیست. جزئیات شستشو و پخت در فصل 15 است.
اگر خراب شد: قطعه نیمهپخته را با دستکش بردارید. سراغ جدولهای فصل 14 بروید.
💡 یک اجرای واقعی در آزمایشگاه
این شرح روش یک مطالعه است، نه دستور کار شما [۸]. قطعه روی صفحه ماند. آن را در ظرف دربسته با 500 ml ایزوپروپیل الکل 99.9 درصد، 1 تا 2 دقیقه تکان دادند. بعد 20 دقیقه در ظرف دربسته خیس خورد و یک شب روی دستمال کاغذی در هوا خشک شد. ساپورتها را پیش از پخت با انبر برش تخت چیدند. پخت در نور 405 نانومتر و هوای 60 °C بود. سنباده با دانه 220، 660 و 1000 انجام شد، هر کدام یک دقیقه.
جدول زمانهای همان مطالعه این است: شستن 2 دقیقه برای
SLAو 1 دقیقه برایDLP، خیساندن 20 دقیقه، خشک کردن 90 دقیقه با پایش، پخت 44 دقیقه، سنباده 3 دقیقه. حتی آنجا هم سازنده دستگاهSLAدو ظرف شستشو میخواست و سازندهDLPیک ظرف [۸].
FDM یا رزین؟#
هر دو روش جای خود را دارند. جدول زیر فقط تفاوت کار روزانه را نشان میدهد. انتخاب چاپگر با مشخصات و هزینه در فصل 4 میآید.
FDM |
رزین | |
|---|---|---|
| ماده خام | نخ پلاستیکی [۱] | مایع حساس به نور [۱] |
| چه چیزی آن را جامد میکند؟ | سرد شدن پلاستیک مذاب [۱] | نور [۱] |
| نقطه قوت | ارزان و ساده برای شروع [۱] | جزئیات ریز و دقت [۱] |
| کار پس از چاپ | جدا کردن ساپورت، سنباده، رنگ [۱] | شستشو، پخت، سپس سنباده و رنگ [۱] |
| خطر اصلی | سوختگی، ذرات ریز و بخار [۱] | تماس پوستی با مایع، بخار، حلال آتشگیر [۱] |
| برگشتپذیری | پلاستیک گرم نرم میشود | رزین پخته دوباره ذوب نمیشود [۱] |
دو خانواده چاپ
| FDM | رزین (SLA، DLP، LCD) |
|---|---|
| نخ پلاستیکی داغ از نازل | مایع + نور = جامد |
| نازل معمولاً 190 تا 260 °C | جزئیات ریز |
| ساپورت شکستنی یا حلشونده | شستشو و پخت لازم دارد |
| شروع سادهتر | رزین مایع به پوست نخورد |
شکل ۱-۱: دو روش اصلی کارگاه کوچک. عددها کلیاند و از راهنمای NIOSH آمدهاند.

مسیر یک فیگور از فایل تا فروش#
یک فیگور چند مرحله دارد و چاپ فقط یکی از آنهاست. NIOSH کار پس از چاپ رزینی را چنین میگوید: حمام حلال، پخت در نور، و بعد شاید سنباده و رنگ [۱]. مرحلههای بعدی این شکل، ترتیب همین کتاب است.
مسیر یک فیگور رزینی
- فایل: طرح یا مدل با مجوز ← ترمیم و توخالی کردن ← برش و ساپورت (فصل 8، 9، 12)
- چاپ: تنظیم اسلایسر ← چاپ آزمایشی ← چاپ اصلی (فصل 11، 14)
- پس از چاپ: شستشو ← خشک کردن ← پخت (فصل 15)
- پرداخت: جدا کردن ساپورت ← سنباده و بتونه ← مونتاژ (فصل 16، 17)
- رنگ: آستر ← رنگ ← لاک (فصل 18 تا 22)
- فروش: کنترل کیفیت ← بستهبندی ← فروش (فصل 24 تا 26)
شکل ۱-۳: مسیر کامل یک فیگور. زمان جدا کردن ساپورت را در فصل 15 و 16 میبینید. در یک مطالعه، ساپورت پیش از پخت چیده شد.
ابزار شروع#
این جدول کمترین ابزار لازم را نشان میدهد. ابزار کامل ایمنی و کارگاه در فصل 2 و 3 میآید. منبعها برای بیشتر این ابزارها جایگزینی نام نبردهاند. پس اگر جایگزینی نوشته نشده، یعنی منبعی برای آن نداریم.
| ابزار | کار | لازم یا اختیاری | جایگزین |
|---|---|---|---|
چاپگر FDM و فیلامنت |
چاپ با نخ [۱] | لازم برای FDM |
جایگزین منبعدار ندارد |
| ابزار دستی کندن قطعه | جدا کردن قطعه از صفحه [۱] | لازم برای FDM |
جایگزین منبعدار ندارد |
| چاپگر رزینی و رزین | چاپ با رزین [۸] | لازم برای رزین | جایگزین منبعدار ندارد |
| ظرف شستشو و حلال | شستن رزین اضافه [۸][۱] | لازم برای رزین | برای رزین آبشوی، آب طبق برگه همان محصول [۱۳] |
| دستگاه پخت با نور فرابنفش | پخت نهایی [۸][۱] | لازم برای رزین | جایگزین منبعدار ندارد |
| انبر برش تخت | چیدن ساپورت [۸] | لازم | جایگزین منبعدار ندارد |
| سنباده | صاف کردن [۸] | لازم برای پرداخت | فصل 16 |
| دستکش و محافظ چشم | حفاظت [۱] | لازم | فصل 2 |
| دوربین پایش | دیدن چاپ از دور [۱][۱۴] | اختیاری | نگاه کوتاه از فاصله |
چه شغلهایی از این مسیر درمیآید؟#
در طبقهبندیهای رسمی شغل، نامی مثل «تولیدکننده فیگور» یا «پرداختکار فیگور» پیدا نشد. نزدیکترین شرحها در طبقهبندی اروپا و آمریکا هستند [۱۵][۱۶][۱۷]. پس سه نام این کتاب، دستهبندی خود ماست.
| نزدیکترین شرح رسمی | چه میگوید؟ |
|---|---|
تکنسین چاپ سهبعدی، طبقهبندی شغلی اروپا (ESCO) |
در طراحی و برنامهریزی محصول کمک میکند، از پروتز تا مدل کوچک. ممکن است چاپگر را نگهداری و تعمیر کند، آزمون چاپ بگیرد و خروجی را برای مشتری بررسی کند [۱۵] |
| تکنسین چاپ سهبعدی، کارآموزی آمریکا | ساخت را تنظیم و اجرا میکند. قطعه را میچیند و جهت و ساپورت را میسازد. چاپ را از نظر کیفیت میپاید و حین کار تنظیم میکند [۱۸] |
مدلساز (ESCO) |
مدل سهبعدی مقیاسدار میسازد و روی پایه نصب میکند [۱۶] |
سازنده مدل تفریحی (ESCO) |
مدل تفریحی را از پلاستیک، چوب، موم و فلز، بیشتر با دست، میسازد [۱۶] |
نقاش تزئینی (ESCO) |
روی سطوحی مانند سفال و شیشه و پارچه، با شابلون یا دست آزاد، کار هنری میکند [۱۶] |
مجسمهساز (ESCO و اداره آمار کار آمریکا) |
کار سهبعدی طراحی و شکل میدهد. هنرمندان کارشان را در نگارخانه، نمایشگاه و اینترنت عرضه میکنند [۱۶][۱۷] |
مهارتهای اصلی تکنسین در پرونده ESCO اینهاست: نرمافزار گرافیک سهبعدی، طراحی رایانهای، کار با دستگاه چاپ، راهنمایی مشتری، شناخت نیاز مشتری و اصلاح طرح [۱۵].
برای این کتاب، کارهای مسیر فیگور را در سه شغل جمع کردهایم:
- اپراتور چاپ سهبعدی: نزدیک به «تکنسین چاپ». از فایل آماده تا قطعه تمیز کار میکند.
- تولیدکننده فیگور: ترکیبی از تکنسین و مدلساز، به اضافه تکثیر، قیمت و فروش.
- پرداختکار و نقاش فیگور: نزدیک به «نقاش تزئینی» و «سازنده مدل تفریحی». پرداختکار پرونده مستقیمی در
ESCOو اداره آمار کار آمریکا ندارد.
درباره شرح شغل رسمی این کارها در کشور شما ممکن است داده معتبر پیدا نشود. این پرسش را از نهاد صنفی یا سازمان آموزش فنی کشور خودتان بپرسید. درآمد هم در این کتاب نمیآید. فصل 25 به شما یاد میدهد قیمت کارتان را با عددهای خودتان حساب کنید.
🎯 خودت امتحان کن: نقشه کار خودتان را روی کاغذ بکشید
لازم دارید 1 برگ کاغذ
A4، 1 خودکار، 1 مداد رنگی، و 20 دقیقه وقت.انجام دهید
- شکل ۱-۳ را روی کاغذ در 6 ستون بکشید: فایل، چاپ، پس از چاپ، پرداخت، رنگ، فروش.
- زیر هر ستون بنویسید این کار را خودتان میکنید یا به دیگری میسپارید.
- کارهایی را که خودتان میکنید رنگ بزنید.
- کنار هر ستون رنگی بنویسید کدام فصل کتاب را باید بخوانید. از «نقشه کتاب» کمک بگیرید.
- بنویسید کدام ستونها رزین، حلال، گرد یا اسپری دارند.
چه میبینید و چرا؟ ستونهای رنگی شغل شما را نشان میدهند. اگر فقط «رنگ» و «پرداخت» را علامت زدهاید، نقاش و پرداختکار هستید و لازم نیست اول چاپگر بخرید. اگر ستونهای «چاپ» و «پس از چاپ» رنگیاند، اولین خریدتان باید وسایل ایمنی باشد. بیشتر ستونها خطری دارند؛ برای همین فصل 2 برای همه است.
چکلیست فصل#
☐ میتوانم در یک جمله بگویم چاپ سهبعدی چیست.
☐ فرق FDM و چاپ رزینی را میدانم.
☐ فرق SLA، DLP و LCD را میدانم.
☐ میدانم عددهای این فصل کلیاند و عدد محصول را از برگه سازنده میگیرم.
☐ مسیر فیگور را از فایل تا فروش میشناسم.
☐ میدانم کدام شغل را میخواهم و کدام فصلها را لازم دارم.
☐ تا فصل 2 را نخواندهام، به رزین دست نمیزنم.
منابع#
- NIOSH (Hodson et al.). Approaches to Safe 3D Printing, DHHS 2024-103. 2023. cdc.gov
- BfR. 3D printing: a "dusty" business? Communication 050/2020. 2020. bfr.bund.de
- Stefaniak et al. Influence of resin color and printer brand on emissions from SLA 3D printers, ACS Chem Health Saf 32:504-512. 2025. stacks.cdc.gov
- FIOH. Chemical safety of 3D printing at workplaces. 2021. ttl.fi
- Formlabs. SDS Grey Resin FLGPGR04. 2022. formlabs-media.formlabs.com
- Shenzhen Anycubic Technology (prepared with SGS, per file name). SDS Standard Resin, rev. 1.0, 14/10/2024, CLP format. 2024. cdn.shopify.com
- Elegoo / SGS. SDS Standard Photopolymer Resin, EU, CANEC24000105201, rev 08.01.2024. 2024. download.elegoo.com
- Bowers et al. Potential for exposure to particles and gases throughout VP AM processes, Buildings 12(8):1222. 2022. stacks.cdc.gov
- Caplins et al. (NIST). Characterizing light engine uniformity..., Additive Manufacturing 62. 2022. nist.gov
- Stefaniak et al. Particle and vapor emissions from vat polymerization desktop-scale 3-dimensional printers, J Occup Environ Hyg 16(8). 2019. stacks.cdc.gov
- NIH Division of Safety. SOP for 3D printers with SLA. ors.od.nih.gov
- Formlabs. Choosing the right wash solvent. formlabs.com
- Anycubic. TDS Water-Wash Resin 2.0 (file metadata 29 July 2025). 2025. cdn.shopify.com
- University of Washington EH&S. SOP for SLA 3D printer with UV curable resin. ehs.washington.edu
- European Commission, ESCO. Occupation: 3D printing technician, code 3118.1. esco.ec.europa.eu
- European Commission, ESCO. Occupation records: model maker, recreation model maker, prop maker, decorative painter, sculptor. ec.europa.eu
- US BLS. Occupational Outlook Handbook: Craft and Fine Artists. 2026. bls.gov
- US DOL Office of Apprenticeship. Bulletin 2019-19, New Occupation: Additive 3D Printing Technician. 2018. dol.gov
جوابِ تمرینها
اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.
در فصل بعد#
فصل بعد «ایمنی: رزین، بخار و گرد» است. مهمترین فصل کتاب همین است.
به آخر این فصل رسیدی!
اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.