در این فصل چه یاد میگیری#
از فصلِ ۱ یک عدد روی دستمان مانده: ۳۶ رویداد به کتابی اشاره میکنند که در فهرست نیست، و ۱۹ رویداد به عضوی که وجود ندارد. جمعاً ۵۵ سطرِ یتیم در جدولی که هیچکس عمداً خرابش نکرده.
این فصل نشان میدهد چرا هیچکس جلویشان را نگرفت، و جوابش یک خطِ کوچک است: در SQLite اجرای کلیدِ خارجی پیشفرض خاموش است. یعنی میتوانی FOREIGN KEY را در اسکیما بنویسی، پایگاه داده آن را بپذیرد، و بعد یک سطرِ یتیم را با کمالِ میل قبول کند.
همان INSERT را دو بار میزنیم: بارِ اول پذیرفته میشود، بارِ دوم با پیامِ FOREIGN KEY constraint failed رد. تنها چیزی که بینشان عوض شده یک خط تنظیم است.

آخر این فصل میتوانی:
- ارجاعِ بینِ دو جدول را در اسکیما اعلام کنی
- بگویی چرا اعلامِ
FOREIGN KEYبهتنهایی هیچ چیزی را تضمین نمیکند - سطرهای یتیمِ یک پایگاه دادهٔ موجود را با یک فرمان پیدا کنی
- برای حذفِ سطرِ پدر یکی از سه رفتارِ ممکن را انتخاب کنی و بگویی چرا
قبل از شروع#
از فصلِ ۲: کلیدِ اصلی و کلیدِ جانشین. کلیدِ خارجی چیزی جز یک ارجاع به همان کلید نیست. از ترمِ ۳ فصلِ ۱ و ۲: JOIN و LEFT JOIN و الگوی «آنچه نیست».
تعریف، در یک جمله: کلیدِ خارجی ستونی است که مقدارش باید در ستونِ کلیدِ جدولِ دیگری وجود داشته باشد. نامِ فارسیِ این قانون یکپارچگیِ ارجاعی است، و تمامِ این فصل دربارهٔ فاصلهٔ «باید» با «هست» است.
📓 نوتبوک: نوتبوک این فصل را در Colab باز کن — همهٔ کدهای این فصل آماده و بهترتیب داخلش هست.
| جدول | تعدادِ سطر | زمانِ ساخت |
|---|---|---|
catalog_raw |
۱٬۲۰۰ | کمتر از یک ثانیه |
members_raw |
۳۰۰ | آنی |
loan_events |
۲۶٬۱۱۹ | حدودِ یک ثانیه |
۱. پرسشی که جوابش «نمیدانیم» است#
اول ببینیم آن ۵۵ سطر چه شکلیاند و به چه چیزی اشاره میکنند.
missing_books = q("""
SELECT e.catalog_id, COUNT(*) AS events
FROM loan_events AS e
WHERE NOT EXISTS (SELECT 1 FROM catalog_raw AS c WHERE c.id = e.catalog_id)
GROUP BY e.catalog_id
ORDER BY e.catalog_id
""")
missing_members = q("""
SELECT e.member_id, COUNT(*) AS events
FROM loan_events AS e
WHERE NOT EXISTS (SELECT 1 FROM members_raw AS m WHERE m.id = e.member_id)
GROUP BY e.member_id
ORDER BY e.member_id
""")
print("رویدادهایی که کتابشان در فهرست نیست:")
print(missing_books)
print("جمع:", int(missing_books["events"].sum()))
print()
print("رویدادهایی که عضوشان در فهرست نیست:")
print(missing_members)
print("جمع:", int(missing_members["events"].sum()))
رویدادهایی که کتابشان در فهرست نیست:
catalog_id events
0 1201 3
1 1202 6
2 1203 9
3 1204 3
4 1205 7
5 1206 8
جمع: 36
رویدادهایی که عضوشان در فهرست نیست:
member_id events
0 901 8
1 902 11
جمع: 19
شش شناسهٔ کتاب و دو شناسهٔ عضو، جمعاً ۵۵ رویداد. داستانشان هم پیچیده نیست: شش عنوان از فهرست حذف شدند و دو حسابِ عضویت پاک شد، و رویدادهایشان همانجا ماندند.
حالا هزینهاش. یک گزارشِ کاملاً معمولی بنویسیم: «پرامانتترین کتابها».
inner = q("""
SELECT COUNT(*) AS rows_kept
FROM loan_events AS e
JOIN catalog_raw AS c ON c.id = e.catalog_id
WHERE e.kind = ?
""", ("out",))
outer = q("""
SELECT COUNT(*) AS rows_kept
FROM loan_events AS e
LEFT JOIN catalog_raw AS c ON c.id = e.catalog_id
WHERE e.kind = ?
""", ("out",))
print("امانتها با INNER JOIN:", int(inner.iloc[0, 0]))
print("امانتها با LEFT JOIN :", int(outer.iloc[0, 0]))
print("اختلاف :", int(outer.iloc[0, 0]) - int(inner.iloc[0, 0]))
امانتها با INNER JOIN: 13422
امانتها با LEFT JOIN : 13458
اختلاف : 36
سیوشش امانت با INNER JOIN از گزارش میافتند بیرون — همان درسِ ترمِ ۳، این بار با یک ریشهٔ تازه: سطرها گم نمیشوند چون پرسش بد است، گم میشوند چون داده خراب است.
و بدترین بخشش این است که با LEFT JOIN هم نجات پیدا نمیکنی. آن ۳۶ سطر میمانند، ولی نامِ کتابشان NULL است — و چون هر شش کتاب یک نامِ خالی دارند، در گزارشی که بر اساسِ عنوان گروهبندی شده همهشان در یک سطر جمع میشوند: یک کتابِ بینام با ۳۶ امانت، که در واقع شش کتاب است. اطلاعات از بین رفته، نه پنهان شده.
۲. FOREIGN KEY را در اسکیما بنویس#
سه کتاب و سه امانت، جوری که با انگشت شمردنی باشد. این بار اتصالِ تازهای به همان فایل باز میکنیم — دلیلش را بخشِ ۴ میگوید.
import sqlite3
legacy = sqlite3.connect(DB_PATH)
legacy.executescript("""
DROP TABLE IF EXISTS demo_loans;
DROP TABLE IF EXISTS demo_books;
CREATE TABLE demo_books (
id INTEGER PRIMARY KEY,
title TEXT NOT NULL
);
CREATE TABLE demo_loans (
id INTEGER PRIMARY KEY,
book_id INTEGER NOT NULL REFERENCES demo_books(id),
member TEXT NOT NULL
);
""")
legacy.executemany("INSERT INTO demo_books VALUES (?, ?)",
[(1, "الف"), (2, "ب"), (3, "پ")])
legacy.commit()
# PRAGMA را از همان اتصالی میپرسیم که جدولها را ساخته است.
print(pd.read_sql_query("PRAGMA foreign_key_list(demo_loans)", legacy))
id seq table from to on_update on_delete match
0 0 0 demo_books book_id id NO ACTION NO ACTION NONE
REFERENCES demo_books(id) یعنی «هر مقداری که در این ستون مینشیند، باید در ستونِ id جدولِ demo_books وجود داشته باشد». PRAGMA foreign_key_list نشان میدهد که پایگاه داده این اعلام را ثبت کرده است.
پس تا اینجا همهچیز درست بهنظر میرسد. حالا یک امانت برای کتابی وارد میکنیم که وجود ندارد:
legacy.execute("INSERT INTO demo_loans VALUES (?, ?, ?)", (1, 99, "مینا"))
legacy.commit()
print("سطرهای demo_loans:")
print(q("SELECT * FROM demo_loans"))
print()
print("و کتابی با شناسهٔ ۹۹ در demo_books هست؟",
int(q("SELECT COUNT(*) AS n FROM demo_books WHERE id = ?", (99,)).iloc[0, 0]))
سطرهای demo_loans:
id book_id member
0 1 99 مینا
و کتابی با شناسهٔ ۹۹ در demo_books هست؟ 0
قبول شد. هیچ خطایی، هیچ هشداری — با اینکه قید سرِ جایش نوشته شده بود و پایگاه داده هم ثبتش کرده بود.
اگر تا امروز فکر میکردی نوشتنِ FOREIGN KEY یعنی امن شدن، همینجا آن فرض را زمین بگذار.
۳. خطی که از فصلِ اولِ ترمِ ۱ آنجا بوده#
print("PRAGMA foreign_keys — اتصالی که همین حالا باز کردیم :",
legacy.execute("PRAGMA foreign_keys").fetchone()[0])
print("PRAGMA foreign_keys — اتصالِ سلولِ راهاندازیِ دوره :",
con.execute("PRAGMA foreign_keys").fetchone()[0])
PRAGMA foreign_keys — اتصالی که همین حالا باز کردیم : 0
PRAGMA foreign_keys — اتصالِ سلولِ راهاندازیِ دوره : 1
صفر و یک.
سلولِ راهاندازیِ این دوره، از اولین فصلِ ترمِ ۱ تا همینجا، یک خط داشته که هیچوقت به آن دقت نکردهای:
PRAGMA foreign_keys = ON
بدونِ آن خط، SQLite قیدهای کلیدِ خارجی را میخواند، ذخیره میکند، و اجرا نمیکند. دلیلش تاریخی و مستند است: این قابلیت سالها بعد از خودِ SQLite اضافه شد و روشن کردنش بهشکلِ پیشفرض، برنامههای موجود را میشکست. پس تصمیم گرفتند خاموش بماند و همان تصمیم تا امروز پابرجاست.
حالا روشنش میکنیم و دقیقاً همان INSERT را دوباره میزنیم:
legacy.commit() # PRAGMA وسطِ یک تراکنشِ باز بیصدا کاری نمیکند
legacy.execute("PRAGMA foreign_keys = ON")
print("حالا:", legacy.execute("PRAGMA foreign_keys").fetchone()[0])
print()
try:
legacy.execute("INSERT INTO demo_loans VALUES (?, ?, ?)", (2, 98, "سهند"))
except Exception as error:
print(type(error).__module__ + "." + type(error).__name__)
print(error)
حالا: 1
sqlite3.IntegrityError
FOREIGN KEY constraint failed
همان دستور، همان جدول، همان اسکیما — این بار رد شد.
و آن commit قبل از PRAGMA تشریفات نیست. اگر تراکنشی باز باشد، SQLite این تنظیم را بیصدا نادیده میگیرد: نه خطا میدهد و نه اثری. یعنی میتوانی خطش را بنویسی، مطمئن باشی که روشن است، و نباشد. همیشه بعد از تنظیمش، مقدارش را بخوان و ببین — دقیقاً کاری که خطِ اولِ همین سلول کرد.
✅ چک کن: خطِ اول باید
1چاپ کند، نه چیزِ دیگری. اگر0گرفتی،commitرا جا انداختهای وINSERTبعدی هم بدونِ اعتراض قبول میشود — که بدترین حالت است، چون فکر میکنی محافظت داری و نداری.
۴. قید به اتصال بند است، نه به فایل#
این مهمترین جملهٔ فصل است و از آن دو عدد بالا مستقیم بیرون میآید. PRAGMA foreign_keys یک تنظیمِ اتصال است، نه یک ویژگیِ پایگاه داده. همین حالا دو اتصال به یک فایل داریم که یکی قید را اجرا میکند و دیگری نه.
legacy.rollback() # تراکنشِ ناتمامِ INSERT ردشدهٔ بخش قبل را ببند
try:
con.execute("INSERT INTO demo_loans VALUES (?, ?, ?)", (3, 97, "کاوه"))
except Exception as error:
print("اتصالِ دوره :", type(error).__name__, "|", error)
con.rollback()
legacy.execute("PRAGMA foreign_keys = OFF")
legacy.execute("INSERT INTO demo_loans VALUES (?, ?, ?)", (4, 96, "پریسا"))
legacy.commit()
print("اتصالِ legacy:", "قبول شد")
print()
print("سطرهای جدول:", int(q("SELECT COUNT(*) AS n FROM demo_loans").iloc[0, 0]))
print(q("SELECT * FROM demo_loans ORDER BY id"))
اتصالِ دوره : IntegrityError | FOREIGN KEY constraint failed
اتصالِ legacy: قبول شد
سطرهای جدول: 2
id book_id member
0 1 99 مینا
1 4 96 پریسا
یک فایل، دو اتصال، دو قانونِ متفاوت — و جدول حالا دو سطرِ یتیم دارد که یکیشان همین الان ساخته شد.
پیامدِ عملیاش را جدی بگیر: اگر برنامهٔ تو این خط را دارد و اسکریپتِ واردکردنِ داده ندارد، اسکریپت میتواند دادهٔ خرابی بسازد که برنامه هرگز اجازهاش را نمیداد. و این یکی از دو راهی است که ۵۵ سطرِ بخشِ ۱ میتوانستند از آن بیایند. راهِ دوم را خودِ جدولهای ما نشان میدهند: loan_events اصلاً قیدی اعلام نکرده، پس حتی اتصالِ پرچمروشن هم جلویشان را نمیگرفت.
و نکتهٔ دومی که همانقدر مهم است: روشن کردنِ قید، گذشته را پاک نمیکند. آن سطری که با id = 1 وارد شد و به کتابِ ۹۹ اشاره میکند، هنوز سرِ جایش است. قید فقط دربارهٔ نوشتنِ بعدی حرف میزند.
۵. PRAGMA foreign_key_check: پیدا کردنِ خرابیِ موجود#
پس با دادهٔ خرابی که از قبل هست چه کنیم؟ SQLite یک فرمان دارد که کلِ پایگاه داده را میگردد و هر سطری را که قیدش را نقض میکند فهرست میکند — بدونِ اینکه چیزی را عوض کند.
print(pd.read_sql_query("PRAGMA foreign_key_check(demo_loans)", legacy))
table rowid parent fkid
0 demo_loans 1 demo_books 0
1 demo_loans 4 demo_books 0
چهار ستون: نامِ جدولِ خراب، rowid سطرِ خراب، جدولی که باید به آن اشاره میکرد، و شمارهٔ قید.
حالا همان کار روی دادهٔ واقعی. جدولهای catalog_raw و loan_events هیچ قیدی ندارند، پس اول باید اسکیمای درست را بسازیم و داده را داخلش بریزیم — دقیقاً همان کاری که سیستمِ قبلی کرده بود، با پرچمِ خاموش.
legacy.execute("PRAGMA foreign_keys = OFF")
legacy.executescript("""
DROP TABLE IF EXISTS events_ref;
DROP TABLE IF EXISTS books_ref;
DROP TABLE IF EXISTS members_ref;
CREATE TABLE books_ref (id INTEGER PRIMARY KEY, title TEXT NOT NULL);
CREATE TABLE members_ref (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT NOT NULL);
CREATE TABLE events_ref (
id INTEGER PRIMARY KEY,
catalog_id INTEGER NOT NULL REFERENCES books_ref(id),
member_id INTEGER NOT NULL REFERENCES members_ref(id),
happened_at TEXT NOT NULL,
kind TEXT NOT NULL
);
INSERT INTO books_ref SELECT id, title FROM catalog_raw;
INSERT INTO members_ref SELECT id, name FROM members_raw;
INSERT INTO events_ref SELECT id, catalog_id, member_id, happened_at, kind
FROM loan_events;
""")
legacy.commit()
broken = pd.read_sql_query("PRAGMA foreign_key_check(events_ref)", legacy)
print("سطرهای وارد شده:", int(q("SELECT COUNT(*) AS n FROM events_ref").iloc[0, 0]))
print("سطرهایی که قید را نقض میکنند:", len(broken))
print()
print(broken.groupby("parent").size().to_string())
print()
print(broken.head(3))
سطرهای وارد شده: 26119
سطرهایی که قید را نقض میکنند: 55
parent
books_ref 36
members_ref 19
table rowid parent fkid
0 events_ref 320 books_ref 1
1 events_ref 657 books_ref 1
2 events_ref 942 books_ref 1
بیستوشش هزار و صد و نوزده سطر بدونِ هیچ اعتراضی وارد شدند، و ۵۵تایشان قید را نقض میکنند.
و شمارشِ دوم همانجاست: ۳۶ سطر به books_ref اشاره میکنند و ۱۹ سطر به members_ref — دقیقاً همان دو عددِ بخشِ ۱، این بار از راهِ کاملاً متفاوتی. آنجا با NOT EXISTS شمردیم، اینجا خودِ موتور شمرد.
این فرمان اولین کاری است که روی هر پایگاه دادهٔ ناشناسی باید بزنی، درست مثلِ PRAGMA table_info در ترمِ ۱. چند ثانیه وقت میگیرد و به تو میگوید دادهات چقدر به قوانینِ خودش وفادار بوده.
۶. ON DELETE: وقتی سطرِ پدر حذف میشود#
قید جلوی نوشتنِ فرزندِ بیپدر را میگیرد. ولی اگر پدر بعداً حذف شود چه؟ سه رفتار ممکن است و انتخابش با توست.
legacy.execute("PRAGMA foreign_keys = OFF")
legacy.executescript("""
DROP TABLE IF EXISTS strict_loans; DROP TABLE IF EXISTS strict_books;
DROP TABLE IF EXISTS cascade_loans; DROP TABLE IF EXISTS cascade_books;
DROP TABLE IF EXISTS null_loans; DROP TABLE IF EXISTS null_books;
CREATE TABLE strict_books (id INTEGER PRIMARY KEY, title TEXT);
CREATE TABLE cascade_books (id INTEGER PRIMARY KEY, title TEXT);
CREATE TABLE null_books (id INTEGER PRIMARY KEY, title TEXT);
CREATE TABLE strict_loans (
id INTEGER PRIMARY KEY,
book_id INTEGER REFERENCES strict_books(id)
);
CREATE TABLE cascade_loans (
id INTEGER PRIMARY KEY,
book_id INTEGER REFERENCES cascade_books(id) ON DELETE CASCADE
);
CREATE TABLE null_loans (
id INTEGER PRIMARY KEY,
book_id INTEGER REFERENCES null_books(id) ON DELETE SET NULL
);
""")
legacy.commit()
legacy.execute("PRAGMA foreign_keys = ON")
for books, loans in (("strict_books", "strict_loans"),
("cascade_books", "cascade_loans"),
("null_books", "null_loans")):
# نام جدول به متن پرسش چسبیده، نه مقدار — همان مرز ترم ۱ فصل ۷.
legacy.executemany(f"INSERT INTO {books} VALUES (?, ?)", [(1, "الف"), (2, "ب")])
legacy.executemany(f"INSERT INTO {loans} VALUES (?, ?)", [(1, 1), (2, 1), (3, 2)])
legacy.commit()
try:
legacy.execute("DELETE FROM strict_books WHERE id = ?", (1,))
except Exception as error:
print("پیشفرض (بدون ON DELETE):", type(error).__name__, "|", error)
legacy.rollback()
legacy.execute("DELETE FROM cascade_books WHERE id = ?", (1,))
legacy.execute("DELETE FROM null_books WHERE id = ?", (1,))
legacy.commit()
print("ON DELETE CASCADE → سطرهای امانت:",
legacy.execute("SELECT id, book_id FROM cascade_loans").fetchall())
print("ON DELETE SET NULL → سطرهای امانت:",
legacy.execute("SELECT id, book_id FROM null_loans").fetchall())
پیشفرض (بدون ON DELETE): IntegrityError | FOREIGN KEY constraint failed
ON DELETE CASCADE → سطرهای امانت: [(3, 2)]
ON DELETE SET NULL → سطرهای امانت: [(1, None), (2, None), (3, 2)]
سه رفتار، سه تصمیمِ متفاوت دربارهٔ همان حذف:
- پیشفرض حذف را رد میکند. محافظهکارترین حالت و در بیشترِ موارد درستترین: اگر کتابی امانتهای ثبتشده دارد، حذفش یعنی پاک کردنِ تاریخ.
CASCADEفرزندها را هم پاک میکند. دو سطر رفتند و هیچ خطایی نداد. خطرناک است و جایش فقط دادهای است که بدونِ پدر هیچ معنایی ندارد — مثلِ برچسبهای یک کتاب، نه امانتهای آن.SET NULLارجاع را خالی میکند و سطر را نگه میدارد. سطر میماند ولی حالاNULLاست و همان تلهٔ ترمِ ۱ برمیگردد: هر شرطی روی آن ستون این دو سطر را کنار میگذارد. برای این کار ستون بایدNULLبپذیرد، پسNOT NULLوSET NULLبا هم جمع نمیشوند.
و توجه کن که برای دیدنِ هر سهٔ اینها باید پرچم روشن باشد. با پرچمِ خاموش، هر سه جدول یکجور رفتار میکنند: حذف انجام میشود و فرزندها یتیم میمانند.
۷. با ۵۵ سطرِ یتیم چه کنیم#
پیدا کردنشان کارِ آسان بود. تصمیم دربارهٔ آنها کارِ سخت است، و هیچ جوابِ فنیای ندارد — سه گزینه هست و انتخابش به معنیِ داده بستگی دارد:
- حذفشان کن. سادهترین راه و پرهزینهترینش: ۵۵ امانتِ واقعاً اتفاقافتاده از آمار حذف میشوند و هر عددی که تا دیروز گزارش کردهای عوض میشود.
- پدرِ گمشده را بساز. یک سطر با نامِ «حذفشده» در
books_refوmembers_refبگذار و یتیمها را به آن وصل کن. رویدادها میمانند و گزارش صادقانه میگوید که این ۵۵تا کتابِ نامعلوم دارند. - نگهشان دار و قید را اعمال نکن. بدترین گزینه است چون تصمیمی نیست، به تعویق انداختنِ تصمیم است — و فردا ۵۵ میشود ۵۵۰.
در هر سه حالت، کاری که همین امروز باید بکنی یکی است: قید را اعلام کن و پرچم را روشن کن، تا سطرِ یتیمِ تازهای ساخته نشود. پاک کردنِ گذشته میتواند صبر کند؛ متوقف کردنِ خونریزی نمیتواند.
🔧 اگر کار نکرد: رایجترین خطای این فصل وقتی است که جدولِ مرجع را قبل از فرزندش حذف کنی. با پرچمِ روشن،
SQLiteجلویت را میگیرد:
try:
legacy.execute("DROP TABLE strict_books")
except Exception as error:
print(type(error).__module__ + "." + type(error).__name__)
print(error)
legacy.rollback()
sqlite3.IntegrityError
FOREIGN KEY constraint failed
همین دلیل است که در executescriptهای بالا همیشه اول جدولِ فرزند را DROP کردیم و بعد پدر را. ترتیبِ حذف عکسِ ترتیبِ ساخت است.
📏 اندازه بگیر: یک سطر یعنی چه؟ در
events_refیک سطر یک رویداد است، و در خروجیِforeign_key_checkیک سطر یعنی یک نقضِ قید — نه یک سطرِ خراب، چون یک سطر میتواند دو قید را با هم نقض کند. با کدام شمارشِ دوم سنجیدی؟ با دو مسیرِ کاملاً مستقل:NOT EXISTSدر بخشِ ۱ که ۳۶ و ۱۹ داد، وPRAGMA foreign_key_checkدر بخشِ ۵ که همان دو عدد را داد. چه کسی از قلم افتاد؟ ۳۶ امانت که در هرINNER JOINی به فهرست حذف میشوند — و از آن مهمتر، خودِ آن شش کتاب و دو عضو، که دیگر هیچجا نامی ندارند.
🤖 از دستیارت بپرس: «چرا
SQLiteاجرای کلیدِ خارجی را پیشفرض خاموش نگه داشته؟» بعد این را بپرس: «اگرPRAGMA foreign_keys = ONرا وسطِ یک تراکنشِ باز بزنم چه اتفاقی میافتد؟» — جوابِ درست میگوید بیصدا نادیده گرفته میشود. اگر جواب گفت «خطا میدهد»، خودت با بخشِ ۳ ردش کن.
واژههای تازهٔ این فصل#
| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| foreign key | فارن کی | کلیدِ خارجی؛ ستونی که به کلیدِ جدولِ دیگری اشاره میکند |
| referential integrity | رفرنشیال اینتگریتی | یکپارچگیِ ارجاعی؛ اینکه هر ارجاع واقعاً مقصدی داشته باشد |
| orphan row | ارفن رو | سطرِ یتیم؛ سطری که به چیزی اشاره میکند که وجود ندارد |
| ON DELETE CASCADE | آن دیلیت کسکید | با حذفِ پدر، فرزندها هم حذف شوند |
| PRAGMA | پراگما | فرمانِ مخصوصِ SQLite برای پرسیدن یا تنظیمِ خودِ موتور |
تمرینها
اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.
در فصل بعد#
حالا جدولها میتوانند به هم اشاره کنند و پایگاه داده از ارجاعها محافظت میکند. ولی فایلِ صادراتیِ ما هنوز یک جدولِ پهنِ واحد است که همهچیز را در خودش ریخته.
فصلِ بعد شکستنش را با عدد توجیه میکند. و با بدترین ستونِ آن فایل شروع میکند: ستونِ tags که چند برچسب را با ویرگول در یک خانه نگه داشته. پرسشِ «چند کتابِ برچسبِ شعر داریم؟» روی این ستون ۴۱۸ جواب میدهد. عددِ درست ۲۱۳ است.
به آخر این فصل رسیدی!
اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.