جزوهٔ یک‌صفحه‌ای · علوم نهم

فصل ۶: زمین‌ساخت ورقه‌ای

درس‌ها، تمرین‌ها و آزمون این فصل

جزوهٔ فصل ۶: زمین‌ساخت ورقه‌ای#

قاره‌های متحرک#

  • وگنر شاهد جمع کرد: شکل ساحل‌ها، فسیل یکسان، سنگ‌های هم‌جنس و اثر یخچال‌های قدیمی.
  • حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش یک خشکی به نام پانگه‌آ بود؛ بعد به لورازیا و گندوانا تقسیم شد (میان‌شان دریای تتیس).
  • قاره روی آب شناور نیست؛ بخشی از ورقهٔ سنگ‌کره است. تندی: چند سانتی‌متر در سال، مثلاً .

زمین‌ساخت ورقه‌ای#

  • سنگ‌کره از چند ورقه ساخته شده که روی سست‌کره حرکت می‌کنند؛ بزرگ‌ترین: ورقهٔ اقیانوس آرام.
  • سه حرکت: دورشونده، نزدیک‌شونده، امتدادلغز.
  • علت: جریان‌های همرفتی سست‌کره (داغ و کم‌چگال بالا می‌رود).
  • ورقهٔ اقیانوسی چگال‌تر است و زیر ورقهٔ قاره‌ای فرو می‌رود (فرورانش).
  • گسترش بستر اقیانوس‌ها (هِس، ۱۹۶۲): ورقهٔ تازه در وسط اقیانوس ساخته می‌شود و با تندی ≈ ۵ سانتی‌متر در سال دور می‌شود. اندازهٔ زمین ثابت می‌ماند.

پیامدها#

  • رشته‌کوه چین‌خورده (برخورد ورقه‌ها و فشار روی رسوب‌ها).
  • فرورانش: زمین‌لرزه و آتشفشان؛ دورشدن: آتشفشان و ورقهٔ تازه؛ لغزش: زمین‌لرزه‌های متعدد.
  • گسل: شکستگی با جابه‌جایی؛ درزه: شکستگی بدون جابه‌جایی.
  • سونامی: موج بزرگ ناشی از زمین‌لرزه یا آتشفشان در بستر اقیانوس.
  • ایمنی در زمین‌لرزه: خم شو، زیر میز محکم برو، سرت را بپوشان.

یادستان، همکلاس · yaadestan.com/school/science-9/ch-6-zamin-sakht-varaghei