در این فصل چه میسازی#
خیلی از کاربرها گوشی و کامپیوترشان را روی تمِ تیره گذاشتهاند و انتظار دارند سایتِ تو هم تیره باشد. در این فصل یاد میگیری بفهمی کاربر تمِ روشن خواسته یا تیره، و کلِ صفحه را بینِ این دو جابهجا کنی — با همان custom property هایی که در ترم ۲ ساختی. آخر فصل یک صفحه داری که در سیستمِ روشن، روشن است و در سیستمِ تیره، تیره، و در هر دو رنگهایش خوانا میمانند.

آخر این فصل میتوانی:
- با
prefers-color-schemeبفهمی کاربر تمِ روشن خواسته یا تیره - یک theme بسازی که مقدارِ token هایش در حالتِ تیره عوض میشود
- بگویی چرا وصلهکردنِ تکتکِ رنگها همیشه یکجا را خراب میکند
- با
color-schemeکاری کنی حتی فرمها و اسکرولبارِ مرورگر هم تیره شوند
قبل از شروع#
- از ترم ۲ فصل ۹: custom property و
var()— این فصل تماماً روی همان بنا شده. - از فصل ۲ (همین ترم):
@media—prefers-color-schemeهم یک ویژگیِ@mediaاست، مثلِmin-width. - از ترم ۲ فصل ۹: رنگِ متن و پسزمینه یک جفتاند و باید با هم عوض شوند.
مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.
۱. مشکل: رنگهای چسبیده به کد#
فرض کن کارتت رنگهایش را مستقیم و ثابت نوشته:
body {
background-color: #f6edda;
color: #2c2114;
}
.card {
background-color: #ffffff;
}
در حالتِ روشن عالی است. حالا میخواهی dark mode اضافه کنی. مرورگر یک ویژگیِ @media مخصوص دارد که میگوید کاربر تمِ تیره خواسته: prefers-color-scheme: dark. پس سادهترین فکر این است که در آن حالت، پسزمینهها را تیره کنی:
@media (prefers-color-scheme: dark) {
body {
background-color: #14181f;
}
.card {
background-color: #1e2530;
}
}
در آزمایشگاه امتحانش کن (پایینتر میگویم چطور تمِ تیره را روشن کنی). پسزمینهها تیره شدند، ولی نتیجه فاجعه است: تیتر و متن تقریباً ناپدید شدهاند. متن هنوز رنگِ تیرهٔ #2c2114 را دارد، و حالا روی یک کارتِ تیره نشسته — تیره روی تیره. کاربر یک لکهٔ محو میبیند، نه یک جمله.
🔧 اگر کار نکرد: تو فقط پسزمینهها را عوض کردی و رنگِ متن ثابت ماند. حالا باید برگردی و رنگِ
<h1>،<p>، حاشیهها، دکمه و... را هم تکتک وصله بزنی — و هر بار یکی را جا میاندازی، چون رنگها همهجای فایل پخشاند. این دقیقاً همان دردِ «یک رنگ، ده جا» از ترم ۲ است. راهِ حل هم همان است: theme با custom property. بهجای وصلهکردنِ رنگها، پسزمینه و متن را با هم بهعنوان یک جفت تعریف کن تا همیشه با هم عوض شوند و هیچوقت تیره روی تیره نیفتد.
۲. راهِ حل: theme با custom property#
از ترم ۲ یادت هست: token ها را یکجا روی :root تعریف میکنی و همهجا با var() صدایشان میزنی. اینجا یک قدمِ تازه اضافه میکنیم: همان token ها را داخلِ @media (prefers-color-scheme: dark) دوباره تعریف میکنیم، با مقدارِ تیره. خودِ کارت تغییری نمیکند؛ فقط مقدارِ متغیرها عوض میشود.
:root {
--bg: #f6edda;
--card: #ffffff;
--ink: #2c2114;
--line: #d8ccae;
}
@media (prefers-color-scheme: dark) {
:root {
--bg: #14181f;
--card: #1e2530;
--ink: #f2f4f8;
--line: #2c3644;
}
}
حالا هرجای CSS بهجای رنگِ ثابت، var(--bg)، var(--ink) و مثلِ اینها را مینویسی. دقت کن که --bg و --ink یک جفتاند: هر بار یکی تیره میشود، دیگری روشن. برای همین دیگر هیچوقت تیره روی تیره نمیافتد — چون هر دو با هم و در یکجا عوض میشوند.
✅ چک کن: تمِ سیستمت را بین روشن و تیره عوض کن (در تنظیماتِ ویندوز، مک یا موبایل؛ یا در DevTools: در Chrome کلیدِ Ctrl+Shift+P را بزن، rendering را تایپ کن و Show Rendering را انتخاب کن، بعد در پنلی که باز میشود گزینهٔ Emulate CSS media feature prefers-color-scheme را عوض کن). صفحه با هر تغییر، کامل بین روشن و تیره میرود و در هر دو حالت متن خواناست. یک token را دستکاری کن — مثلاً --bg تیره را به یک سرمهایِ روشنتر ببر — و ببین فقط پسزمینه عوض میشود و بقیه دستنخورده میماند.
💡 نکته: رنگِ تیره را هیچوقت سیاهِ مطلق (
#000000) نگذار و متن را سفیدِ مطلق نکن؛ کنترستِ خیلیشدید چشم را در تاریکی میزند. یک سرمهایِ خیلیتیره برای پسزمینه و یک سفیدِ کمیشکسته برای متن، هم خواناست هم چشمنواز.
۳. color-scheme: به مرورگر خبر بده#
یک تکهٔ آخر ماند. چیزهایی روی صفحه هستند که خودِ مرورگر رنگشان میکند، نه CSSِ تو: کادرِ ورودیها، اسکرولبار، دکمههای پیشفرض. اگر به مرورگر نگویی صفحهات تیره است، اینها روشن میمانند و مثلِ وصلههای سفید روی تمِ تیره میزنند بیرون. یک خط این را حل میکند:
:root {
color-scheme: light dark;
}
color-scheme: light dark یعنی «این صفحه هم روشن را بلد است هم تیره؛ هرکدام که کاربر خواست، عناصرِ بومیات را هم همانطور بکش». برخلافِ --bg، این یک custom property نیست — یک property واقعیِ CSS است، و کارش هماهنگکردنِ همان چیزهایی است که از دستِ تو خارجاند.
✅ چک کن: برای دیدنش، یک <input> موقت داخلِ کارت بگذار و این خط را یک بار پاک و یک بار برگردان کن. در تمِ تیره، بدونِ این خط کادرِ ورودی یک لکهٔ سفید است؛ با آن تیره میشود. اگر صفحه آنقدر بلند باشد که اسکرولبار بیاید، آن هم تیره میشود. صفحه یکدست است.
۴. کد کاملِ این فصل#
اول index.html:
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
<head>
<meta charset="UTF-8">
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
<title>dark mode</title>
<link rel="stylesheet" href="styles.css">
</head>
<body>
<main class="page">
<article class="card">
<h1>سلام، تاریکی</h1>
<p>این صفحه تمِ سیستمِ تو را میخواند و خودش را روشن یا تیره میکند.</p>
<a class="btn" href="#">شروع</a>
</article>
</main>
</body>
</html>
و styles.css:
/* styles.css */
* {
box-sizing: border-box;
}
/* tem-e roshan: meghdar-e pishfarz-e token-ha */
:root {
color-scheme: light dark;
--bg: #f6edda;
--card: #ffffff;
--ink: #2c2114;
--muted: #6b6150;
--brand: #2a6b93;
--line: #d8ccae;
}
/* tem-e tire: haman token-ha, meghdar-e digar */
@media (prefers-color-scheme: dark) {
:root {
--bg: #14181f;
--card: #1e2530;
--ink: #f2f4f8;
--muted: #aab3c5;
--line: #2c3644;
}
}
body {
margin: 0;
font-family: Tahoma, sans-serif;
background-color: var(--bg);
color: var(--ink);
line-height: 1.9;
}
.page {
padding: 40px 20px;
}
.card {
max-width: 360px;
margin-inline: auto;
padding: 24px;
background-color: var(--card);
border: 1px solid var(--line);
border-radius: 16px;
}
.card h1 {
margin-block: 0 10px;
color: var(--ink);
}
.card p {
margin-block: 0 16px;
color: var(--muted);
}
.btn {
display: inline-block;
padding: 10px 18px;
border-radius: 10px;
background-color: var(--brand);
color: #ffffff;
font-weight: 700;
}

✅ چک کن: صفحهٔ کامل را در هر دو تم ببین. در روشن: کاغذیِ گرم با متنِ تیره. در تیره: سرمهایِ تیره با متنِ روشن. تنها رنگی که ثابت ماند، سفیدِ رویِ دکمه است — چون دکمه در هر دو تم آبیِ پررنگ دارد و سفید رویش خواناست.
🤖 با AI: رنگهای تمِ تیرهات را به دستیار AI ات بده و بپرس «کنترستِ متن روی پسزمینه در حالتِ تیره برای خواندن کافی است؟». این یکی از بهترین کاربردهای AI است — یک بازبینیِ دسترسپذیری. ولی جوابش را دربست نپذیر: همانجا در آزمایشگاه، تمِ تیره را روشن کن و با چشمِ خودت ببین متن راحت خوانده میشود یا نه. عدد مهم است، ولی چشم داورِ آخر است.
واژههای تازهٔ این فصل#
| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| dark mode | دارک مود | تمِ تیرهٔ صفحه، برای وقتی کاربر سیستمش را تیره گذاشته |
prefers-color-scheme |
پریفِرز کالر اسکیم | ویژگیِ @media که میگوید کاربر تمِ روشن خواسته یا تیره |
color-scheme |
کالر اسکیم | property ای که به مرورگر میگوید صفحه هر دو تم را دارد تا عناصرِ بومی هم هماهنگ شوند |
| token | توکِن | همان custom property های theme؛ رنگ و اندازههایی که یکجا تعریف و همهجا مصرف میشوند |
تمرینها
اول خودت فکر کن یا امتحان کن — بعد اینجا را باز کن.
در فصل بعد#
الان میتوانی به هر صفحه dark mode بدهی. این آخرین مفهومِ تازهٔ ترمِ Responsive بود. فصل بعد فصلِ پروژه است: همهٔ چیزهایی که این ترم ساختی — @media، تصویرِ responsive، تایپوگرافیِ سیال، منوی بازشو و همین dark mode — را در یک صفحهٔ کامل کنارِ هم میگذاری که از موبایل تا دسکتاپ، در روشن و تیره، درست کار کند.
به آخر این فصل رسیدی!
اگر ساختی و جواب داد، این دکمه مال توست.