
آموزش ساخت بادنما و بادبادک: جهت باد، نیروی بالابر و ایمنی پرواز
بادنما تیری است که روی محور آزادانه میچرخد و دمی پهن دارد. باد دم را هل میدهد تا نوک تیر رو به جهتی بایستد که باد از آن میآید. بادبادک هم سطحی کج در برابر باد است که هوا را رو به پایین منحرف میکند و واکنش این کار، آن را بالا میبرد.
این نوشته هر دو را با اندازهٔ دقیق میسازد، بعد با عدد نشان میدهد چرا کار میکنند. اول قانون اصلی.
قانون ایمنی. هرگز نزدیک خط برق، تیر برق، پست برق، جاده، فرودگاه یا در هوای طوفانی و رعدوبرق بادبادک هوا نکن. نخ خیس میتواند برق را هدایت کند و برق فشارقوی میتواند بدون تماس مستقیم هم خطرناک باشد. اگر بادبادک به سیم برق گیر کرد، نخ را رها کن، آن را نکش و بالا نرو، و به شرکت برق خبر بده. هرگز از نخ فلزی یا سیم استفاده نکن. این کار را با یک بزرگتر انجام بده. در زمین باز و خلوت هوا کن، و قوانین محلی را بررسی کن.
ساخت بادنما
لوازم: یک نی نوشیدنی، مقوا، سنجاق، مدادِ پاککندار، یک مهره، قیچی، چسب، گیرهٔ کاغذ، و قوطی یا گلدان سنگین برای پایه.
- از مقوا یک مثلث با قاعدهٔ ۴ و ارتفاع ۳ سانتیمتر برای نوک تیر و یک دم ۶ در ۱۰ سانتیمتری ببر.
- دو سر نی را ۱ سانتیمتر شکاف بده و مثلث و دم را داخل شکافها بچسبان.
- نی را روی انگشتت بگذار و نقطهٔ تعادلش را پیدا کن. دم سنگینتر است، پس این نقطه به دم نزدیک است.
- برای جابهجاکردن آن نقطه، یک گیرهٔ کاغذ روی نوک بگذار. هدف این است که نقطهٔ تعادل جلوتر از مرکز نی باشد، طوری که سطح دم بیشتر پشت محور بماند.
- سنجاق را از نقطهٔ تعادل بگذران، مهره را زیر نی بینداز و سنجاق را در پاککن فرو ببر. مداد را در پایه محکم کن.
- با قطبنمای گوشی چهار جهت را روی پایه علامت بزن.
آزمون: با پنکه یا فوت باد را از یک جهت بفرست. نوک باید رو به باد بچرخد. اگر سنجاق سفت است و نمیچرخد، کمی شلش کن.
یادت باشد: باد شمالی یعنی بادی که از شمال میآید. بادنما جایی را نشان میدهد که باد از آن آمده است، نه جایی که میرود.
ساخت بادبادک لوزی
لوازم: دو چوب سبک، یکی ۶۰ و یکی ۵۰ سانتیمتر؛ نایلون نازک یا کاغذ سبک؛ نخ بادبادک؛ چسب؛ روبان برای دم؛ قرقره.
اگر چوب را میبُری یا سوراخ میکنی، کار را به یک بزرگتر بسپار. نوک چوب تیز نماند و هنگام پرواز کسی نزدیک نباشد.
- چوب ۵۰ سانتیمتری را روی چوب ۶۰ سانتیمتری بگذار، به فاصلهٔ ۱۵ سانتیمتر از بالای آن، یعنی یک چهارم طول. مرکز چوب افقی باید دقیقاً روی چوب عمودی باشد.
- محل تقاطع را با نخ ضربدری ببند و کمی چسب بزن.
- دور چهار سر چوب نخی بکش تا لوزی بسازد. این نخ قاب است.
- قاب را روی نایلون بگذار، با ۲ سانتیمتر حاشیه ببر، و لبهها را روی نخ تا کن و بچسبان.
bridle: این نخ زاویهٔ بادبادک را با باد تعیین میکند. نخی حدود ۹۰ سانتیمتری بردار. یک سرش را به نوک بالای چوب عمودی و سر دیگر را به پایین آن ببند، و از نایلون بگذران. نخ باید در جلوی سطح بادبادک قوس کند.- روی این نخ، کمی بالاتر از محل تقاطع چوبها یک حلقه بزن. نخ اصلی به این حلقه میرود.
- به پایین بادبادک روبانی به طول حدود ۳ متر ببند و چند پاپیون کاغذی به آن اضافه کن.
اولین پرواز: در زمین باز، پشت به باد بایست، نخ را کمکم باز کن و بگذار باد بادبادک را از دست دوستت بگیرد. نیازی به دویدن نیست؛ اگر باد کافی باشد، خودش بالا میرود. برای کنترل کار دستکش بپوش، چون نخ کشیده دست را میبرد.
چرا بادنما رو به باد میایستد
باد به هر دو سر تیر نیرو میزند، و اثر چرخانندهاش برابر با نیرو ضربدر فاصله از محور است. برای مقایسه، سطح را جای نیرو میگذاریم و با فاصله ضرب میکنیم. فاصلهها برای یک نمونهٔ معمولیاند و تو نی خودت را اندازه بگیر:
| بخش | سطح | فاصله از محور | حاصلضرب |
|---|---|---|---|
| دم | ۶۰ سانتیمتر مربع | ۱۲ سانتیمتر | ۷۲۰ |
| نوک | ۶ سانتیمتر مربع | ۱۰ سانتیمتر | ۶۰ |
دم ۱۲ برابر قویتر است. وقتی باد از پهلو میوزد، دم هل داده میشود و تیر میچرخد تا جایی که نیروی دو طرف صفر شود، یعنی نوک رو به باد و دم در پشت. اگر کمی منحرف شود، باد دوباره آن را برمیگرداند. به چنین حالتی تعادل پایدار میگویند.
چرا نقطهٔ تعادل مهم است؟ اگر جرم روی محور متوازن نباشد، گرانش هم گشتاور میسازد و بادنما روی پایهٔ کج یک طرف را ترجیح میدهد. پس دو چیز باید با هم درست باشد: جرم متوازن روی محور، سطح بیشتر پشت محور.
چرا بادبادک بالا میرود
توضیح غلط رایج
شاید شنیده باشی چون هوا از بالای بال مسیر طولانیتری دارد و باید همزمان با هوای پایین به انتها برسد، تند میرود. این را ناسا صریحاً غلط میداند. دلیل ساده است: بادبادک تخت است و دو طرفش همطولاند، و باز هم بالا میرود. هوا هم هیچ اجباری ندارد که در انتها به هم برسد.
توضیح درست
سطح بادبادک با زاویه رو به باد ایستاده است. این زاویه را زاویهٔ حمله مینامند. سطح، هوا را به پایین منحرف میکند؛ قانون سوم نیوتن میگوید هوا هم بادبادک را رو به بالا هل میدهد. همین پدیده را میشود از دید فشار هم دید: فشار زیر سطح بیشتر از بالای آن است. این دو توضیح با هم رقابت نمیکنند؛ دو تصویر از یک چیزند.
چقدر نیرو
نیروی بالابر با این رابطه حساب میشود:
L = 1/2 × ρ × v² × S × CL
ρ: air density, about 1.2 kg/m³
v: wind speed
S: kite area
CL: lift coefficient
سطح لوزی ما:
S = 1/2 × 0.60 × 0.50 = 0.15 m²
برای CL، از رابطهٔ صفحهٔ بادبادک ناسا برای یک صفحهٔ نازک استفاده میکنیم، با فرض زاویهٔ حمله ۱۰ درجه. نسبت منظر بادبادک ما 0.5² / 0.15 = 1.67 است و نتیجه CL ≈ 0.91.
| سرعت باد | به کیلومتر بر ساعت | نیروی بالابر | معادل وزن |
|---|---|---|---|
| ۲ متر بر ثانیه | ۷ | ۰٫۳۳ نیوتن | ۳۳ گرم |
| ۳ متر بر ثانیه | ۱۱ | ۰٫۷۳ نیوتن | ۷۵ گرم |
| ۵ متر بر ثانیه | ۱۸ | ۲٫۰۴ نیوتن | ۲۰۸ گرم |
| ۸ متر بر ثانیه | ۲۹ | ۵٫۲۲ نیوتن | ۵۳۲ گرم |
حالا بادبادک ۵۰ گرمی را در نظر بگیر. وزنش حدود ۰٫۴۹ نیوتن است و برای برابرشدن نیرو با وزن:
v_min = √(0.49 / (0.5 × 1.2 × 0.15 × 0.91)) = 2.45 m/s ≈ 9 km/h
پس باد ملایمی کافی است که برگها را تکان بدهد. جدول دو چیز دیگر هم میگوید. بادبادک سبک بهتر است: بادبادک دو برابر سنگینتر، باد حدود ۱٫۴ برابر تندتر میخواهد. و باد تند خطرناک است: باد ۸ متر بر ثانیهای حدود ۱۱ برابر وزن بادبادک نیرو میزند، پس نخ کشیده دست را میبرد و قاب میشکند.
اینها تخمیناند. فرمول برای زاویهٔ کم و سطح نازک نوشته شده است، در حالی که نایلون خم میشود و بادبادک با زاویهٔ متغیر پرواز میکند. برای مرتبهٔ بزرگی کاملاً خوباند.
چهار نیرو
روی بادبادک ساکن در آسمان چهار نیرو هست: بالابر رو به بالا، وزن رو به پایین، پسار در جهت باد و کشش نخ رو به زمین. وقتی اینها در تعادلاند، بادبادک در هوا میایستد. اگر باد قوی شود، زاویهٔ نخ با زمین تغییر میکند، نه فقط ارتفاع.
چرا دم لازم است
حالا راز مشترک. دم بادبادک همان کاری را میکند که دم بادنما: مقاومتی پشت نقطهٔ چرخش. وقتی بادبادک کج میشود، دم سنگین و پرپسار آن را به راستای باد برمیگرداند. بدون دم، بادبادک لوزی معمولاً میچرخد و سقوط میکند. اگر دور خود چرخید، روبان را بلندتر کن. اگر بالا نرفت و سنگین بود، کوتاهترش کن.
قدم بعدی: اندازهگیری باد
| نشانه در طبیعت | سرعت تقریبی (مقیاس بوفورت) |
|---|---|
| برگها خشخش میکنند | ۱٫۶ تا ۳٫۳ متر بر ثانیه |
| شاخههای نازک مدام تکان میخورند | ۳٫۴ تا ۵٫۴ متر بر ثانیه |
| شاخههای کوچک حرکت میکنند، گرد و خاک بلند میشود | ۵٫۵ تا ۷٫۹ متر بر ثانیه |
برای بادبادک ما بازهٔ وسطی بهترین است. در بازهٔ آخر با بادبادک خانگی هوا نکن.
ایستگاههای هواشناسی جهت باد را با یک بادنمای واقعی میخوانند که به محورش حسگری وصل است. میتوانی با یک پتانسیومتر هم چرخش را به ولتاژ تبدیل کنی و عدد بخوانی، گرچه پتانسیومتر معمولی برای چرخش پیوسته ساخته نشده است. برای خواندن این ولتاژ و ساختن ایستگاه کوچک خودت، حسگرها در خودآموز آیرو از پایه آموزش داده میشوند.
اگر میخواهی این موضوع را کامل یاد بگیری
خودآموز رباتیک
خودآموز رباتیک برای ۱۲ تا ۱۵ سالهها: از اولین LED تا ربات متصل به هوش مصنوعی، با ESP32 و MicroPython.
- ۵ ترم
- ۵۶ فصل
- همهٔ فصلها رایگان




