تصویر شاخص نوشته: الگوریتم و فلوچارت به زبان ساده، با سه مثال کامل و کد پایتون

الگوریتم و فلوچارت به زبان ساده، با سه مثال کامل و کد پایتون

۲۸ آبان ۱۴۰۵ مبانی برنامه‌نویسی

فلوچارت یک نقشهٔ تصویری برای الگوریتم است: هر قدم یک شکل دارد و فلش‌ها ترتیب قدم‌ها را نشان می‌دهند. به‌جای اینکه همه‌چیز را در ذهنت نگه داری، منطق را روی کاغذ می‌کشی، با دست دنبالش می‌روی و بعد کد می‌نویسی. برای مسئله‌های کوچک و برای فهمیدن حلقه و شرط عالی است.

اگر هنوز نمی‌دانی الگوریتم چیست، اول الگوریتم چیست؟ را بخوان. اینجا فرض می‌کنیم الگوریتم دنباله‌ای از قدم‌های دقیق و پایان‌دار است.

نمادهای اصلی

هر شکل در فلوچارت معنای ثابتی دارد:

شکل اسم کاربرد
بیضی (یا مستطیل با گوشه‌های گرد) شروع / پایان هر فلوچارت یک شروع و دست‌کم یک پایان دارد
مستطیل پردازش یک کار یا محاسبه، مثل «جمع را صفر کن»
لوزی تصمیم یک پرسش بله/خیر با دو خروجی
متوازی‌الاضلاع ورودی / خروجی گرفتن عدد از کاربر یا نمایش جواب
فلش جهت جریان مشخص می‌کند قدم بعد کدام است

از این پنج شکل برای بیشتر مسئله‌ها بس است. یک نکتهٔ مهم: لوزی دو خروجی دارد و باید روی هر دو برچسب «بله» و «خیر» بنویسی. حلقه هم در فلوچارت یعنی یک فلش که بعد از چند قدم به عقب برمی‌گردد و به یک لوزی می‌رسد.

مثال ۱: زوج یا فرد

الگوریتم:

  1. شروع.
  2. عدد n را بگیر.
  3. باقی‌ماندهٔ n بر ۲ را حساب کن.
  4. اگر باقی‌مانده ۰ است، بنویس «زوج».
  5. وگرنه بنویس «فرد».
  6. پایان.

در فلوچارت، قدم‌های ۳ و ۴ یک لوزی می‌شوند («باقی‌مانده صفر است؟») با دو فلش به دو شکل خروجی.

n = 7
if n % 2 == 0:
    print("even")
else:
    print("odd")
odd

در کد، به‌جای «گرفتن» عدد از کاربر، n را مستقیم ۷ گذاشته‌ایم تا خروجی معلوم باشد. عملگر % باقی‌ماندهٔ تقسیم را می‌دهد، == می‌پرسد «آیا برابر است؟»، و if و else همان دو خروجی لوزی‌اند: اگر شرط درست بود خط زیر if اجرا می‌شود، وگرنه خط زیر else. print هم همان شکل خروجی است. برای n = 7 باقی‌مانده ۱ است، پس شاخهٔ «خیر» اجرا می‌شود.

مثال ۲: بزرگ‌ترین از سه عدد

ایدهٔ مهم: بزرگ‌ترین را در یک متغیر نگه دار و با هر عدد دیگر مقایسه کن.

الگوریتم:

  1. شروع.
  2. سه عدد a و b و c را بگیر.
  3. largest را برابر a بگذار.
  4. اگر b از largest بزرگ‌تر است، largest را برابر b کن.
  5. اگر c از largest بزرگ‌تر است، largest را برابر c کن.
  6. largest را بنویس.
  7. پایان.

دو لوزی داریم که پشت سر هم می‌آیند، نه تو در تو.

a, b, c = 7, 12, 9
largest = a
if b > largest:
    largest = b
if c > largest:
    largest = c
print(largest)
12

ردیابی: largest اول ۷ است، بعد چون ۱۲ > ۷ می‌شود ۱۲، و چون ۹ > ۱۲ نیست همان می‌ماند.

مثال ۳: جمع اعداد از ۱ تا n

اینجا حلقه داریم. دو متغیر لازم است: total برای جمع و i برای شمارنده.

الگوریتم:

  1. شروع.
  2. n را بگیر.
  3. total را صفر و i را ۱ کن.
  4. اگر i از n بزرگ‌تر شد، برو به قدم ۷.
  5. i را به total اضافه کن.
  6. i را یکی زیاد کن و به قدم ۴ برگرد.
  7. total را بنویس.
  8. پایان.

قدم ۶ همان فلش برگشتی است که حلقه را می‌سازد.

در پایتون while یعنی «تا وقتی شرط درست است، خط‌های زیر را تکرار کن». شرط کد i <= n («i کوچک‌تر یا مساوی n است») همان پرسش قدم ۴ است، فقط از طرف دیگر پرسیده شده: تا وقتی i از n بزرگ‌تر نشده، ادامه بده. total += i کوتاه‌شدهٔ total = total + i است.

n = 5
total = 0
i = 1
while i <= n:
    total += i
    i += 1
print(total)
15

ردیابی برای n = 5:

دور i در این دور total بعد از اضافه‌شدن
۱ ۱ ۱
۲ ۲ ۳
۳ ۳ ۶
۴ ۴ ۱۰
۵ ۵ ۱۵

بعد از دور پنجم i برابر ۶ می‌شود، شرط i <= n نادرست است و حلقه تمام می‌شود. جواب با فرمول n(n+1)/2 هم می‌خواند: ۵ × ۶ ÷ ۲ = ۱۵.

اشتباه‌های رایج

  • فلوچارتی که تمام نمی‌شود. اگر در مثال ۳ قدم «i را زیاد کن» را فراموش کنی، i همیشه ۱ می‌ماند و حلقه هیچ‌وقت پایان نمی‌یابد.
  • لوزی با یک خروجی. هر تصمیم دو راه دارد. راه فراموش‌شده معمولاً جایی است که باگ می‌نشیند.
  • قدم مبهم. «عدد را درست کن» قدم نیست. هر مستطیل باید یک کار دقیق باشد.
  • شروع بدون مقداردهی. اگر total را صفر نکنی، جمع از یک مقدار نامعلوم شروع می‌شود.
  • امتحان‌نکردن با ورودی مرزی. فلوچارت را با n = 0، n = 1 و یک مقدار معمولی دست‌کم یک بار با دست اجرا کن. برای n = 0 در مثال ۳ حلقه اصلاً اجرا نمی‌شود و جواب ۰ است، که درست است.

بعد از فلوچارت

فلوچارت برای منطق کوتاه خوب است، ولی برای برنامهٔ بزرگ کند و شلوغ می‌شود. بعد از آن باید یاد بگیری الگوریتم‌ها را اندازه بگیری: دو الگوریتم درست ممکن است یکی سریع و دیگری بسیار کند باشد. Big O همین را می‌سنجد، و خودآموز بنیاد آن را با اندازه‌گیری واقعی پیش می‌برد.

اگر می‌خواهی این موضوع را کامل یاد بگیری

خودآموز بنیاد

ساختمان داده و الگوریتم، با اندازه‌گیری واقعی

ساختمان داده و الگوریتم را با پایتون یاد بگیر، با اندازه‌گیری به‌جای حفظ‌کردن. کدت درست کار می‌کند و روی دادهٔ واقعی غیرقابلِ استفاده است. این دوره می‌گوید چرا — و مهم‌تر، چطور قبل از اجرا پیش‌بینی‌اش کنی: اندازه‌گیریِ صادقانهٔ زمان، Big-O به‌عنوان یک پیش‌بینی که آزمون می‌دهد، list و hash و درخت و گراف، مرتب‌سازی و جست‌وجو، و یک قاعدهٔ سخت — هیچ ادعای پیچیدگی بدونِ جدولِ اندازه‌گیری. همه در Google Colab، فقط روی CPU و فقط با کتابخانهٔ استاندارد.

  • ۶ ترم
  • ۴۹ فصل
  • همهٔ فصل‌ها رایگان

برای خواندن بدون اینترنت

خودآموز دانلودی بنیاد

PDF، EPUB، MOBI · ۸۲۴ صفحه

۲۹۹٬۰۰۰ تومان

دیدن نسخهٔ دانلودی