# فصل ۰۵ — روشن/خاموش‌کردنِ یک class: پلِ CSS و JS

<div dir="rtl">

# فصل ۰۵ — روشن/خاموش‌کردنِ یک class: پلِ CSS و JS

## در این فصل چه می‌سازی

این فصل کوچک‌ترین و مهم‌ترین قراردادِ front-end را یاد می‌گیری: **JavaScript فقط اسمِ حالت را عوض می‌کند؛ ظاهر، تمامش کارِ CSS است.** با یک خط `classList.toggle` یک کلیدِ چراغ می‌سازی که کلِ صفحه را به حالتِ شب می‌برد و برمی‌گرداند — و همهٔ زیبایی‌اش را استایل‌هایی انجام می‌دهند که ساختن‌شان را در ترم‌های قبل یاد گرفتی.

![یک پل که دو جزیره را به هم وصل می‌کند: یک سمت قلم‌مو و پالتِ رنگ، سمتِ دیگر یک چرخ‌دنده با جرقه؛ وسطِ پل یک کلیدِ چراغ و پس‌زمینه نیمی روشن و نیمی تاریک](/lesson-assets/t7-s05-toggle-class/prompt/01-image-toggle-bridge.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- با `classList.toggle` یک class را با هر کلیک بیاوری و ببری
- یک حالتِ کاملِ بصری (حالتِ شب) را فقط در CSS تعریف کنی و فقط با JS روشنش کنی
- توضیح بدهی چرا نوشتنِ رنگ و استایل داخل JavaScript تقریباً همیشه اشتباه است
- خرابیِ بی‌صدای «اسمِ class ناهماهنگ بینِ JS و CSS» را پیدا و رفع کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۴:** `addEventListener` و رویدادِ `click`.
- **از فصل ۳:** `classList` و کارِ `add` و `remove`.
- **از ترم ۵:** `transition` — بدونِ حتی یک خطِ جدید، دوباره به کار می‌افتد.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-7-javascript/session-05-toggle-class) — یک اتاقِ مطالعه با یک دکمهٔ «چراغ» می‌بینی. استایلِ حالتِ شب در تبِ CSS آماده است؛ فقط JS مانده که کلید را به آن وصل کند.

## ۱. کلیدی که برمی‌گردد

از فصل ۳ می‌توانی با `classList.add` یک class بگذاری و با `classList.remove` برش داری. برای یک تغییرِ یک‌بارمصرف کافی است، ولی برای یک **کلید** نه: کلیدِ چراغ باید بداند الان روشن است یا خاموش تا برعکسش کند. با `add` تنها، کلیکِ دوم هیچ کاری نمی‌کند — class از قبل هست.

چیزی که می‌خواهیم یک حرکتِ رفت‌وبرگشتی است: «اگر این class را ندارد بگذار؛ اگر دارد بردار.» JavaScript همین را در یک کلمه دارد: `toggle`.

## ۲. حالتِ شب: CSS آماده، JS یک خط

اول ظاهرِ هر دو حالت باید کامل در CSS تعریف شود — در آزمایشگاه همین قاعده‌ها آماده در تبِ CSS نشسته‌اند، خط‌به‌خط بخوان‌شان — حالتِ عادی روی `body`، حالتِ شب پشتِ class ای به اسمِ `night`:

</div>

```css
body {
  background-color: #f6edda;
  color: #2c2114;
  transition: background-color 0.4s, color 0.4s;
}

body.night {
  background-color: #221d15;
  color: #f0e6cf;
}
```

<div dir="rtl">

`body.night` را از ترم ۲ می‌شناسی: «همان `body`، وقتی class ای به اسمِ `night` دارد.» تا وقتی کسی این class را نگذارد، این قاعده خواب است. حالا کلید:

</div>

```js
const lightSwitch = document.querySelector('.light-switch');
const body = document.querySelector('body');

lightSwitch.addEventListener('click', function () {
  body.classList.toggle('night');
});
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** کلیک کن — کلِ صفحه نرم به شب می‌رود؛ دوباره کلیک کن — برمی‌گردد. آن نرمی هم کارِ `transition` ترم ۵ است که حالا با هر toggle جان می‌گیرد.

**Checkpoint.** قبل از ادامه، جواب بده: اگر به‌جای `toggle` بنویسی `add` و سه بار کلیک کنی چه می‌شود؟ (جواب: کلیکِ اول شب می‌شود و دیگر هیچ‌وقت برنمی‌گردد — `add` یک‌طرفه است، `toggle` رفت‌وبرگشتی.)

## ۳. حالا خرابش کن: دو اسم که به هم نمی‌خورند

در JS به‌جای `'night'` بنویس `'nigth'` — جابه‌جاییِ حرفی که در تایپِ سریع دستِ همه درمی‌آید:

</div>

```js
lightSwitch.addEventListener('click', function () {
  body.classList.toggle('nigth');
});
```

<div dir="rtl">

کلیک کن. هیچ اتفاقی نمی‌افتد و console هم کاملاً ساکت است.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** جالب اینجاست که کدت دارد کار می‌کند! اگر با DevTools ترم ۲ به تبِ Elements نگاه کنی، می‌بینی `class="nigth"` واقعاً با هر کلیک می‌آید و می‌رود. خرابی جای دیگری است: در CSS هیچ قاعده‌ای برای `.nigth` نیست؛ قاعده‌ها برای `.night` نوشته شده‌اند. دو دنیا فقط با یک string به هم وصل‌اند و هیچ‌کس غلط‌گیریِ املایی نمی‌کند — نه مرورگر، نه JS. هر وقت toggle «کار نکرد»، اسمِ class را در JS و CSS کنارِ هم بگذار و حرف‌به‌حرف مقایسه کن.

## ۴. پل: تقسیمِ کار بینِ دو دنیا

به کدت نگاه کن. JavaScript فقط **یک کلمه** را جابه‌جا می‌کند: `night` هست یا نیست — همین یعنی state، حالتِ فعلیِ صفحه. رنگِ پس‌زمینه، رنگِ متن، نرمیِ تغییر — همه در CSS اند، همان‌جا که شش ترم تمرینش کردی. این سلیقه نیست؛ قراردادِ کاریِ front-end است:

- **CSS صاحبِ ظاهر است:** هر حالت (شب، باز، انتخاب‌شده) یک class با استایلِ کامل.
- **JS صاحبِ تصمیم است:** فقط تصمیم می‌گیرد کدام حالت الان فعال باشد.

> 💡 **نکته:** هر وقت وسطِ JS داشتی رنگ و اندازه و فونت می‌نوشتی، بایست. جای آن کد تقریباً همیشه داخلِ یک class در CSS است و سهمِ JS فقط یک `toggle`.

## کد کاملِ این فصل

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>کلید چراغ</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <main>
      <article class="card">
        <h1>اتاق مطالعه</h1>
        <p>این صفحه یک کلیدِ چراغ دارد. روشن و خاموشش کن و ببین چه چیزهایی با هم عوض می‌شوند.</p>
        <button class="light-switch">چراغ</button>
      </article>
    </main>
    <script src="script.js"></script>
  </body>
</html>
```

```css
/* styles.css */
body {
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  background-color: #f6edda;
  color: #2c2114;
  line-height: 1.7;
  padding: 24px;
  transition: background-color 0.4s, color 0.4s;
}

.card {
  background-color: #ffffff;
  border: 1px solid #d8ccae;
  border-radius: 12px;
  padding: 16px;
  max-width: 360px;
  transition: background-color 0.4s, border-color 0.4s;
}

.light-switch {
  font-family: inherit;
  font-size: 1rem;
  padding: 8px 16px;
  border: 1px solid #b98a2f;
  border-radius: 8px;
  background-color: #f3d491;
  cursor: pointer;
}

body.night {
  background-color: #221d15;
  color: #f0e6cf;
}

body.night .card {
  background-color: #2e2820;
  border-color: #4b4133;
}
```

```js
// script.js
const lightSwitch = document.querySelector('.light-switch');
const body = document.querySelector('body');

lightSwitch.addEventListener('click', function () {
  body.classList.toggle('night');
});
```

<div dir="rtl">

## ۵. همیار AI: پل را با AI هم نگه دار

سه قانونِ ثابتِ کار با AI را از ترم ۱ می‌شناسی؛ اینجا دوباره لازم‌شان داری:

> 🤖 **با AI:** **«اول خودت، بعد AI»** — اول با معیارهای خودت تصمیم بگیر، بعد نظرِ AI را به‌عنوان نظرِ دوم بشنو. **«خط به خط»** — هر چیزی را که AI می‌دهد خط‌به‌خط بخوان و بفهم، هیچ‌وقت یک‌جا کپی نکن. **«AI هم اشتباه می‌کند»** — و پایین‌تر یک نمونهٔ واقعی‌اش را می‌بینیم.

**کاربردِ خوب.** حالا که کلیدِ چراغ را خودت ساخته‌ای، از دستیار AI ات بپرس: «غیر از حالتِ شب، چه حالت‌هایی را سایت‌های واقعی با toggle یک class روشن و خاموش می‌کنند؟ برای هرکدام فقط اسمِ class و دو خط CSS پیشنهاد بده.» دو تا از جواب‌ها را در آزمایشگاه با همان الگوی این فصل بساز و با چیزی که می‌بینی چک کن.

**کاربردِ اشتباه.** حالا نمونه‌ای که AI با اعتمادبه‌نفس اشتباه می‌گوید. اگر بپرسی «یک دکمه می‌خواهم که صفحه‌ام را حالتِ شب کند»، بارها چیزی شبیه این تحویلت می‌دهد:

</div>

```html
<button onclick="document.querySelector('body').style.backgroundColor = '#000000'; document.querySelector('body').style.color = '#ffffff'">حالت شب</button>
```

<div dir="rtl">

خط‌به‌خط بخوانش؛ سه چیز غلط است. **اول:** آن `onclick` یک attribute قدیمی است که JS را داخلِ HTML می‌چپاند — همان مخلوط‌کردنِ محتوا و رفتار که ترم ۲ یادت داد از هم جدایشان کنی. رفتار جایش در فایلِ JS و `addEventListener` است. **دوم:** رنگ‌ها را دانه‌دانه از JS می‌نویسد؛ یعنی کارِ CSS را در JS دوباره‌سازی می‌کند و حالتِ شب دیگر یک‌جا زندگی نمی‌کند: اگر ده قاعدهٔ CSS داشته باشد، می‌شود ده خطِ JS که باید جدا نگه‌داری‌شان کنی و جدا خراب می‌شوند. **سوم:** راهِ برگشت ندارد — کلیکِ دوم همان سیاه می‌ماند؛ کلید نیست، یک درِ یک‌طرفه است. درستش همان است که خودت ساختی: یک class در CSS و یک `classList.toggle` در JS. از همین خانواده: اگر از AI افکتِ hover بخواهی، گاهی برایت listener می‌نویسد، در حالی که `:hover` ترم ۵ همان را با یک خط CSS می‌دهد. معیارِ گرفتنِ این اشتباه‌ها همان قانونِ پل است: هر جا AI داشت داخلِ JS ظاهر می‌نوشت، بایست و بپرس «این چرا class نیست؟».

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| `classList.toggle` | کلاس‌لیست تاگِل | اگر class نبود بگذار، اگر بود بردار — یک کلیدِ رفت‌وبرگشتی |
| state | استِیت | حالتِ فعلیِ صفحه (شب/روز، باز/بسته) که JS تعیینش می‌کند |
| `onclick` | آن‌کلیک | attribute قدیمیِ چسباندنِ JS به تگ؛ بشناسش، ولی استفاده نکن |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

**تمرین اجباری:** حالتِ شب هنوز دکمه را فراموش کرده. فقط در تبِ CSS یک قاعدهٔ `body.night .light-switch` بنویس که پس‌زمینه و رنگِ حاشیهٔ دکمه را تیره کند. وقتی کار کرد، به JS نگاه کن: هنوز همان یک خط است — پل همین است.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** یک `<section class="panel">` با یک پاراگراف «دربارهٔ این اتاق» زیرِ کارت اضافه کن. در CSS به آن `max-height: 0`، `overflow: hidden` و یک `transition` بده و در قاعدهٔ `.panel.open` یک `max-height` بزرگ. حالا یک دکمهٔ دوم بگذار که با `classList.toggle('open')` پنل را نرم باز و بسته کند — دو کلیدِ مستقل در یک صفحه.

## در فصل بعد

حالا حالتِ صفحه دستِ توست. فصل بعد سراغِ گفت‌وگوی واقعی با کاربر می‌رویم: فرم. چیزی که کاربر تایپ کرده را با `value` می‌خوانی، با `preventDefault` جلوی عادتِ قدیمیِ مرورگر (بارگذاریِ دوبارهٔ صفحه) را می‌گیری، و با `if`/`else` اولین تصمیمِ واقعیِ کدت را می‌گیری.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t7/s05-toggle-class (یادستان, Yaadestan)
