# فصل ۰۴ — رویداد

<div dir="rtl">

# فصل ۰۴ — رویداد

## در این فصل چه می‌سازی

تا امروز هر خط JavaScript که نوشتی همان لحظهٔ باز شدنِ صفحه اجرا می‌شد و تمام. این فصل کدت را منتظر نگه می‌داری: با `addEventListener` به مرورگر می‌گویی «هر وقت روی این دکمه کلیک شد، این تکه‌کد را اجرا کن». آخرش صفحه‌ای داری که جواب می‌دهد — دکمه‌ای که پیامِ صفحه را عوض می‌کند، و بخشی که می‌گوید دقیقاً روی چه چیزی کلیک کرده‌ای.

![یک دکمهٔ بزرگ که موج‌های صدا از آن به سمتِ یک گوشِ دوستانه می‌رود و بالای دکمه یک جرقهٔ کوچک روشن شده](/lesson-assets/t7-s04-events/prompt/01-image-listening-button.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- با `addEventListener` یک عنصر را به رویدادِ `click` گوش‌به‌زنگ کنی
- functionی بنویسی که فقط وقتی رویداد اتفاق می‌افتد اجرا شود
- با شیءِ `event` بفهمی رویداد دقیقاً روی کدام عنصر افتاده
- فرقِ خرابیِ بی‌صدا (اسمِ رویدادِ غلط) و خرابیِ پر سر و صدا (selector غلط) را توضیح بدهی

## قبل از شروع

- **از فصل ۳:** `document.querySelector` و `textContent` — کلِ این فصل روی همین دو سوار است.
- **از فصل ۲:** `const` و template literal.
- **از ترم ۵:** `:hover` — تا فرقش با کلیک را ببینی.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-7-javascript/session-04-events) — دکمه‌ای می‌بینی که فعلاً کر است: کلیک می‌کنی و هیچ اتفاقی نمی‌افتد. کارِ این فصل این است که شنوایش کنی.

## ۱. کدی که منتظر می‌ماند

در ترم ۵ با `:hover` دیدی صفحه می‌تواند به موس جواب بدهد — ولی فقط تا وقتی موس روی عنصر است؛ برش داری، همه‌چیز برمی‌گردد. کدِ JavaScript فصل‌های قبل هم برعکسش بود: یک بار موقعِ باز شدنِ صفحه اجرا می‌شد و دیگر هیچ.

چیزی که کم داریم **انتظار** است: کدی که الان اجرا نشود؛ بایستد و گوش بدهد تا یک **رویداد** بیفتد. رویداد یعنی یک اتفاق در صفحه — کلیک، تایپ، حرکتِ موس، فرستادنِ فرم. مرورگر همهٔ این اتفاق‌ها را می‌بیند؛ تو فقط باید بگویی به کدامش گوش بدهد و وقتی افتاد چه کند.

## ۲. `addEventListener`: گوش بده، بعد اجرا کن

صفحهٔ آزمایشگاه این بخش را دارد:

</div>

```html
<section class="magic">
  <h1>دکمهٔ جادویی</h1>
  <p class="message">هنوز هیچ اتفاقی نیفتاده.</p>
  <button class="magic-button">جادو کن</button>
</section>
```

<div dir="rtl">

در تبِ JS، اول مثل فصل ۳ دکمه و پیام را پیدا کن، بعد به دکمه گوش بده:

</div>

```js
const button = document.querySelector('.magic-button');
const message = document.querySelector('.message');

button.addEventListener('click', function () {
  message.textContent = 'کلیک شنیده شد! این کار JavaScript بود.';
});
```

<div dir="rtl">

به `addEventListener` دو چیز می‌دهی. اولی یک string است: اسمِ رویدادی که باید بشنود — اینجا `'click'`. دومی یک **function** است: تکه‌کدی بسته‌بندی‌شده که همین حالا اجرا نمی‌شود؛ تحویلِ مرورگر می‌دهی تا هر بار رویداد افتاد خودش اجرایش کند. به همین function می‌گویند **listener**.

✅ **چک کن:** روی «جادو کن» کلیک کن — پیامِ بالای دکمه عوض می‌شود. قبل از کلیک هیچ خبری نیست: کد نوشته شده ولی منتظر است.

**Checkpoint.** قبل از ادامه، جواب بده: اگر سه بار پشتِ هم کلیک کنی، function چند بار اجرا می‌شود؟ (جواب: سه بار — هر رویداد یک اجرا. فقط چون هر بار همان متن را می‌نویسد، تغییری نمی‌بینی.)

> 💡 **نکته:** یک عنصر می‌تواند چند listener داشته باشد — یکی برای `click`، یکی برای رویدادی دیگر، حتی چند تا برای خودِ `click`. مرورگر همه را نگه می‌دارد و سرِ هر رویداد، همه را به‌ترتیب اجرا می‌کند. برای همین اسمش `addEventListener` است — «اضافه کن»، نه «جایگزین کن».

## ۳. حالا خرابش کن: رویدادی که هیچ‌وقت نمی‌افتد

عمداً اسمِ رویداد را غلط بنویس:

</div>

```js
button.addEventListener('clik', function () {
  message.textContent = 'کلیک شنیده شد! این کار JavaScript بود.';
});
```

<div dir="rtl">

کلیک کن. هیچ. نه پیام عوض می‌شود، نه خطایی در console هست. صفحه سالم به‌نظر می‌رسد و کاملاً خراب است — همان درسِ موذیِ ترم ۱، این‌بار در JavaScript.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** مرورگر اعتراض نمی‌کند چون هر stringی می‌تواند اسمِ یک رویداد باشد؛ تو فقط به رویدادی گوش داده‌ای که هیچ‌وقت نمی‌افتد. مقایسه‌اش کن با selector غلط: اگر بنویسی `querySelector('.magic-buton')` چیزی پیدا نمی‌شود و `addEventListener` روی «هیچ» با یک خطای واقعی در console فریاد می‌زند: `Cannot read properties of null`. پس ترتیبِ رفعِ اشکال این است: اول console؛ اگر خطا بود selector ها را چک کن، اگر ساکت بود اسمِ رویداد را حرف‌به‌حرف بخوان.

## ۴. شیءِ `event`: رویداد با خودش خبر می‌آورد

مرورگر وقتی listener ات را صدا می‌زند، یک بستهٔ اطلاعات هم دستش می‌دهد: **شیءِ رویداد**. کافی است بینِ پرانتزهای function یک اسم برایش بگذاری تا تحویلش بگیری. آن اسم یک قرارداد است، نه یک کلمهٔ جادویی — هر اسمی بگذاری کار می‌کند، ولی تقریباً همه `event` می‌نویسند و ما هم همین را می‌نویسیم. مهم‌ترین چیزی که تویش هست `event.target` است: عنصری که رویداد **واقعاً** رویش افتاد.

یک بخشِ دیگر به صفحه اضافه کن:

</div>

```html
<section class="colors">
  <h2>کدام دکمه؟</h2>
  <button>قرمز</button>
  <button>آبی</button>
  <button>سبز</button>
  <p class="which">هنوز کلیک نکرده‌ای.</p>
</section>
```

<div dir="rtl">

و به‌جای سه listener برای سه دکمه، فقط **یکی** روی خودِ `<section>` بگذار:

</div>

```js
const colors = document.querySelector('.colors');
const which = document.querySelector('.which');

colors.addEventListener('click', function (event) {
  which.textContent = `روی «${event.target.textContent}» کلیک کردی.`;
});
```

<div dir="rtl">

کلیک روی هر دکمه‌ای از دلِ `<section>` رد می‌شود، پس همان یک listener همه را می‌شنود — و `event.target` می‌گوید کدام بود.

✅ **چک کن:** روی «آبی» کلیک کن؛ باید بنویسد: روی «آبی» کلیک کردی.

**Checkpoint.** قبل از ادامه، جواب بده: اگر روی خودِ جملهٔ «کدام دکمه؟» کلیک کنی چه می‌شود؟ (جواب: listener باز هم اجرا می‌شود و `event.target` همان `<h2>` است — target یعنی «چیزی که واقعاً زیرِ موس بود»، نه لزوماً یک دکمه.)

> 🤖 **با AI:** از دستیار AI ات بپرس: «غیر از `click`، پنج رویدادِ پرکاربردِ موس و صفحه‌کلید را هرکدام با یک جمله توضیح بده.» بعد دو تایش را همین‌جا در آزمایشگاه به‌جای `'click'` بگذار و با چشمِ خودت چک کن که واقعاً همان‌طور که AI گفت رفتار می‌کنند.

## کد کاملِ این فصل

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>دکمهٔ جادویی</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <main>
      <section class="magic">
        <h1>دکمهٔ جادویی</h1>
        <p class="message">هنوز هیچ اتفاقی نیفتاده.</p>
        <button class="magic-button">جادو کن</button>
      </section>

      <section class="colors">
        <h2>کدام دکمه؟</h2>
        <button>قرمز</button>
        <button>آبی</button>
        <button>سبز</button>
        <p class="which">هنوز کلیک نکرده‌ای.</p>
      </section>
    </main>
    <script src="script.js"></script>
  </body>
</html>
```

```css
/* styles.css */
body {
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  background-color: #f6edda;
  color: #2c2114;
  line-height: 1.7;
  padding: 24px;
}

section {
  background-color: #ffffff;
  border: 1px solid #d8ccae;
  border-radius: 12px;
  padding: 16px;
  max-width: 360px;
  margin-block-end: 16px;
}

button {
  font-family: inherit;
  font-size: 1rem;
  padding: 8px 16px;
  border: 1px solid #b98a2f;
  border-radius: 8px;
  background-color: #f3d491;
  cursor: pointer;
}
```

```js
// script.js
const button = document.querySelector('.magic-button');
const message = document.querySelector('.message');

button.addEventListener('click', function () {
  message.textContent = 'کلیک شنیده شد! این کار JavaScript بود.';
});

const colors = document.querySelector('.colors');
const which = document.querySelector('.which');

colors.addEventListener('click', function (event) {
  which.textContent = `روی «${event.target.textContent}» کلیک کردی.`;
});
```

<div dir="rtl">

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| event | ایوِنت | یک اتفاق در صفحه: کلیک، تایپ، حرکتِ موس |
| `addEventListener` | اَد ایوِنت لیسِنِر | به عنصر می‌گوید «به این رویداد گوش بده و این function را اجرا کن» |
| listener | لیسِنِر | functionی که منتظرِ یک رویداد می‌ماند |
| function | فانکشِن | تکه‌کدی بسته‌بندی‌شده که بعداً اجرا می‌شود |
| `event.target` | ایوِنت تارگِت | عنصری که رویداد واقعاً رویش اتفاق افتاد |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

**تمرین اجباری:** به بخشِ جادو یک دکمهٔ دوم با متنِ «برگردان» و `class="reset-button"` اضافه کن که پیام را به «هنوز هیچ اتفاقی نیفتاده.» برگرداند. یک `querySelector` و یک listener دیگر لازم داری — و هیچ چیزِ جدیدی.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** در listener اول `'click'` را با `'dblclick'` عوض کن و ببین حالا فقط دابل‌کلیک جواب می‌گیرد. بعد توضیح بده چرا وقتی `'clik'` نوشتی مرورگر اعتراض نکرد — دقیقاً به همان دلیلی که `'dblclick'` برایش معتبر است.

## در فصل بعد

الان صفحه‌ات می‌شنود. فصل بعد قشنگ‌ترین قراردادِ دنیای front-end را می‌بینی: JavaScript فقط یک class را روشن و خاموش می‌کند و همهٔ ظاهر — رنگ، حرکت، حالتِ شب — کارِ همان CSS ای است که شش ترم ساختی. یک خط `classList.toggle` و استایل‌هایت زنده می‌شوند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t7/s04-events (یادستان, Yaadestan)
