# فصل ۰۳ — پیدا کردن و تغییرِ عنصر

<div dir="rtl">

# فصل ۰۳ — پیدا کردن و تغییرِ عنصر

## در این فصل چه می‌سازی

این فصل JavaScript را به صفحه وصل می‌کند: با `document.querySelector` عنصر را با همان selector های CSS که از ترم ۲ بلدی پیدا می‌کنی، متنش را با `textContent` می‌خوانی و عوض می‌کنی، و ظاهرش را با `classList` و `style` تغییر می‌دهی. آخر فصل کارتی داری که وقتی صفحه باز می‌شود، JavaScript تیترش را عوض می‌کند، وضعیتش را می‌نویسد و برجسته‌اش می‌کند — بدون این‌که دستت به HTML بخورد.

![ذره‌بینی که از میان چند کارتِ هم‌شکل روی یک صفحه، یکی را پیدا کرده و یک قلم‌مو همان یک کارت را رنگ و متنِ تازه می‌زند](/lesson-assets/t7-s03-select-change/prompt/01-image-select-change.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- عنصر را با `querySelector` و selector های آشنا پیدا کنی و در یک `const` نگه داری
- `textContent` یک عنصر را بخوانی و عوض کنی
- با `classList` یک class آماده را روشن و خاموش کنی و با `style` یک property را مستقیم بدهی
- خطای `null` را بشناسی و دو علتِ همیشگی‌اش را پیدا کنی

## قبل از شروع

- **از ترم ۲:** selector ها — `.class`، نوع، descendant. `querySelector` دقیقاً همین زبان را حرف می‌زند.
- **از فصل ۱:** قانونِ «`<script>` آخرِ `<body>`» — امروز بالاخره می‌فهمی چرا.
- **از فصل ۲:** `const` و template literal.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-7-javascript/session-03-select-change) — یک کارتِ ساکن می‌بینی. کارِ این فصل این است که از تب JS زنده‌اش کنی: این‌بار نتیجه را روی خودِ صفحه می‌بینی، نه فقط در console.

## ۱. پلی به چیزی که از قبل بلدی

خبرِ خوبِ این فصل: چیزِ تازه‌ای برای «پیدا کردن» یاد نمی‌گیری. `document.querySelector` یک جمله بیشتر نیست: «ای سند، اولین عنصری را که به این selector می‌خورد بده به من.» و selector همان زبانی است که دو ترم است با آن CSS می‌نویسی.

HTML کارتِ این فصل این است:

</div>

```html
<article class="card">
  <h1 class="card__title">کارت من</h1>
  <p class="card__status">هنوز خبری نیست.</p>
</article>
```

<div dir="rtl">

حالا در تب JS، تیتر را پیدا کن و متنش را بخوان:

</div>

```js
const title = document.querySelector(".card__title");
console.log(title.textContent);
```

<div dir="rtl">

`querySelector` خودِ عنصر را برمی‌گرداند و ما در جعبهٔ `title` نگهش می‌داریم — همان `const` فصل قبل. بعد `title.textContent` یعنی «متنِ داخل این عنصر».

✅ **چک کن:** در console نوشته: `کارت من`. JavaScript صفحه را خواند.

اگر selector به چند عنصر بخورد چه؟ `querySelector` فقط **اولین** را می‌دهد و تمام.

## ۲. نوشتن روی صفحه — قولِ فصل ۱

خواندن تماشاست؛ نوشتن قدرت است. به `textContent` مقدار بده تا متنِ عنصر عوض شود:

</div>

```js
title.textContent = "کارتِ زنده";

const writer = "JavaScript";
const status = document.querySelector(".card__status");
status.textContent = `این متن را ${writer} نوشت، نه HTML.`;
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** روی خودِ صفحه، تیترِ کارت شده «کارتِ زنده» و زیرش نوشته «این متن را JavaScript نوشت، نه HTML.» — template literal فصل قبل هم سرِ کار آمد.

این همان راهِ درستی است که فصل ۱ قولش را دادیم: `document.write` فقط بلد بود متن را تهِ صفحه بریزد؛ این‌جا **دقیقاً همان عنصری را که می‌خواهی** نشانه می‌گیری و عوض می‌کنی.

## ۳. وقتی `querySelector` چیزی پیدا نمی‌کند

حالا مهم‌ترین خرابیِ این فصل را عمداً بساز. در selector یک غلطِ تایپی بگذار:

</div>

```js
const title = document.querySelector(".card__titel");
console.log(title.textContent);
```

<div dir="rtl">

صفحه بی‌تغییر می‌ماند و console سرخ می‌شود:

</div>

```text
Uncaught TypeError: Cannot read properties of null (reading 'textContent')
    at script.js:3:19
```

<div dir="rtl">

> 🔧 **اگر کار نکرد:** این پیام دو تکه دارد. `null` یعنی «هیچ‌چیز»: وقتی `querySelector` عنصری با آن selector پیدا نکند، بی‌سروصدا `null` برمی‌گرداند و شکایتی نمی‌کند. خطا تازه وقتی می‌ترکد که از دلِ آن هیچ‌چیز، چیزی بخواهی — این‌جا `reading 'textContent'`. پس ترجمهٔ واقعیِ این پیام تقریباً همیشه این است: **«selector ات به هیچ عنصری نخورد.»** selector را حرف‌به‌حرف با HTML مقایسه کن: `titel` باید `title` باشد. (در آزمایشگاه، جای `script.js:3:19` چیزی مثل `about:srcdoc` با شماره‌خطِ دیگری می‌نشیند — سندِ پیش‌نمایشِ آزمایشگاه است؛ خطا را با متنِ پیام بشناس، نه با فایل و شماره‌خط.)

و یک دامِ دوم با همان علامت: selector ات درست است ولی `<script>` را در `<head>` گذاشته‌ای. مرورگر صفحه را از بالا به پایین می‌خواند؛ در `<head>` هنوز هیچ `<article>` ای ساخته نشده، پس `querySelector` در آن لحظه راست می‌گوید: «چیزی نیست!» این همان چراییِ قانونِ فصل ۱ است: `<script>` آخرِ `<body>` می‌نشیند تا وقتی اجرا می‌شود، همهٔ عنصرها ساخته شده باشند.

> ⚠️ **مواظب باش:** نقطهٔ اولِ selector جزئی از خودِ selector است — همان‌طور که در CSS بود. `querySelector("card__title")` بدونِ نقطه یعنی «تگی به **نامِ** card__title»، که وجود ندارد و باز `null` می‌گیری.

اگر هر دو مظنون را چک کردی و هنوز گیر بودی، وقتِ کمک‌گرفتن است:

> 🤖 **با AI:** وقتی به `null` خوردی و پیدا نکردی چرا، HTML ات و خطِ `querySelector` را با هم به دستیار AI ات بده و بپرس: «چرا این selector به چیزی نمی‌خورد؟» جوابش را با دو مظنونِ همین فصل بسنج — غلطِ تایپی و جای `<script>` — و فقط وقتی قبولش کن که بعد از اصلاح، خطا واقعاً از console رفته باشد.

**Checkpoint.** قبل از ادامه، جواب بده: اگر صفحه دو `<p class="card__status">` داشته باشد، `querySelector(".card__status")` متنِ کدام را عوض می‌کند؟ (جواب: فقط اولین را. برای گرفتنِ دومی یک نشانیِ دقیق‌تر لازم داری — مثلاً یک id.)

## ۴. تغییرِ ظاهر: `classList` و `style`

برای ظاهر دو دستگیره داری. اولی و بهترش `classList` است: class ای را که استایلش را **از قبل در CSS نوشته‌ای** روشن یا خاموش می‌کند. فرض کن در `styles.css` این را داری:

</div>

```css
.highlight {
  background-color: #fff3c4;
  border-color: #e0a800;
}
```

<div dir="rtl">

حالا از JS روشنش کن:

</div>

```js
const card = document.querySelector(".card");
card.classList.add("highlight");
```

<div dir="rtl">

`classList.add` این class را به عنصر اضافه می‌کند — انگار خودت در HTML نوشته باشی — و `classList.remove("highlight")` برش می‌دارد.

دستگیرهٔ دوم `style` است: یک property را مستقیم روی عنصر می‌گذارد:

</div>

```js
status.style.color = "#1b7a43";
```

<div dir="rtl">

فقط حواست باشد property های دوکلمه‌ای مثل `background-color` در JS به شکلِ `backgroundColor` نوشته می‌شوند — خط تیره در اسمِ JavaScript مجاز نیست.

✅ **چک کن:** کارت زردِ برجسته شد و جملهٔ وضعیت سبز. همهٔ این‌ها هنگام بازشدنِ صفحه اتفاق افتاد.

> 💡 **نکته:** تا می‌توانی `classList`، نه `style`. استایل باید در CSS زندگی کند — همان درسِ ترم ۶ — و JS فقط کلید را بزند. `style` را برای وقتی نگه دار که مقدار واقعاً از دلِ JS می‌آید.

## کد کاملِ این فصل

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>کارت زنده</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <main>
      <article class="card">
        <h1 class="card__title">کارت من</h1>
        <p class="card__status">هنوز خبری نیست.</p>
      </article>
    </main>

    <script src="script.js"></script>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

فایل `styles.css`:

</div>

```css
/* styles.css */
body {
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  background-color: #f6edda;
  color: #2c2114;
  line-height: 1.7;
  padding: 24px;
}

.card {
  background-color: #ffffff;
  border: 1px solid #d8ccae;
  border-radius: 12px;
  padding: 16px;
  max-width: 360px;
}

.highlight {
  background-color: #fff3c4;
  border-color: #e0a800;
}
```

<div dir="rtl">

و `script.js`:

</div>

```js
// script.js — kart-e zende
const title = document.querySelector(".card__title");
console.log(title.textContent);

title.textContent = "کارتِ زنده";

const writer = "JavaScript";
const status = document.querySelector(".card__status");
status.textContent = `این متن را ${writer} نوشت، نه HTML.`;

const card = document.querySelector(".card");
card.classList.add("highlight");
status.style.color = "#1b7a43";
```

<div dir="rtl">

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| `document` | داکیومِنت | خودِ صفحه، از نگاه JavaScript |
| `querySelector` | کوئری‌سِلِکتور | اولین عنصری را که به یک selector می‌خورد برمی‌گرداند |
| `textContent` | تکست‌کانتِنت | متنِ داخل یک عنصر — هم خواندنی، هم نوشتنی |
| `null` | نال | مقدارِ «هیچ‌چیز»؛ جوابِ `querySelector` وقتی چیزی پیدا نکند |
| `classList` | کلس‌لیست | فهرست class های یک عنصر، با `add` و `remove` |
| `style` | استایل | دادنِ مستقیمِ یک property به یک عنصر از داخل JS |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

**تمرین اجباری:** به کارت یک `<p class="card__note">یادداشت</p>` اضافه کن. از JS با `querySelector` بگیرش، متنش را با یک template literal که اسمِ خودت تویش است عوض کن، و رنگش را با `style.color` عوض کن.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** ثابت کن `querySelector` فقط اولی را می‌گیرد: یک `<p class="card__status">` دوم به کارت اضافه کن، متنِ `.card__status` را عوض کن و ببین کدام‌یک تغییر کرد. بعد به دومی یک `id` بده و با `querySelector("#...")` همان را بگیر و عوض کن. آخرش با یک selector ترکیبی که از ترم ۲ بلدی — مثل `querySelector("main h1")` — تیتر را بگیر و نشان بده selector های پیچیده هم همین‌جا کار می‌کنند.

## در فصل بعد

همهٔ تغییرهای این فصل هنگامِ بازشدنِ صفحه اجرا شدند — کاربر هنوز نقشی ندارد. فصل بعد کد را به دستِ او می‌دهیم: با `addEventListener` و رویدادِ `click`، تکه‌کدت فقط وقتی اجرا می‌شود که کاربر واقعاً کلیک کند — و صفحه برای اولین بار به معنای کامل **تعاملی** می‌شود.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t7/s03-select-change (یادستان, Yaadestan)
