# فصل ۰۲ — متغیر و مقدار

<div dir="rtl">

# فصل ۰۲ — متغیر و مقدار

## در این فصل چه می‌سازی

متغیر یک جعبهٔ اسم‌دار است که یک مقدار را نگه می‌دارد — این فصل با `let` و `const` متغیر می‌سازی، سه جنسِ اصلیِ مقدار (string، number، boolean) را از هم تشخیص می‌دهی، و با template literal متغیرها را وسطِ جمله می‌گذاری. آخر فصل کارتِ یک بازیکن را داری — اسم، امتیاز، وضعیت — که وقتی امتیازش عوض می‌شود، همهٔ گزارش‌هایش در console خودشان به‌روز می‌شوند.

![دو جعبهٔ نگهدارندهٔ مقدار کنار هم: یک جعبهٔ باز با درِ برداشته که مقدار داخلش قابل تعویض است، و یک جعبهٔ قفل‌شده با قفلِ بسته که مقدارش ثابت مانده](/lesson-assets/t7-s02-variables/prompt/01-image-let-const-boxes.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- با `let` متغیر بسازی و مقدارش را بعداً عوض کنی
- با `const` مقداری را ثابت اعلام کنی و بگویی کِی `let` و کِی `const`
- فرق string و number و boolean را با یک آزمایش در console نشان بدهی
- با template literal یک جمله بسازی که متغیرها تویش نشسته‌اند

## قبل از شروع

- **از فصل ۱:** وصل‌کردن `script.js` با `<script src>` و بازکردن console با F12 — کل این فصل در console زندگی می‌کند.
- **از فصل ۱:** `console.log` و فرقِ «متنِ داخل گیومه» با «چیزی که حساب می‌شود».

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-7-javascript/session-02-variables) — در تب JS شروعِ کارتِ بازیکن را می‌بینی. F12 را بزن و tab با نام Console را باز نگه دار؛ هر تغییری که می‌دهی همان‌جا گزارش می‌شود.

## ۱. جعبه‌ای با اسم: `let`

فکر کن داری امتیازِ یک بازی را گزارش می‌کنی. امتیاز اولِ بازی صفر است، وسطش می‌شود ۱۲۰. اگر عدد را در ده جای کد دستی نوشته باشی، با هر تغییر باید ده جا را پیدا کنی. راهِ درست: عدد را **یک بار** در یک جعبهٔ اسم‌دار بگذار و همه‌جا اسمِ جعبه را صدا بزن. به این جعبه **متغیر** می‌گویند.

</div>

```js
let score = 0;
console.log(score);
```

<div dir="rtl">

خط اول را تکه‌تکه بخوان: `let` یعنی «یک جعبهٔ جدید بساز»، `score` اسمِ جعبه است، و `=` یعنی «این مقدار را بگذار تویش». در خط دوم `score` گیومه ندارد — پس متن نیست؛ JavaScript اسم را باز می‌کند و **مقدارِ داخلِ جعبه** را چاپ می‌کند: `0`.

اسمِ جعبه را خودت انتخاب می‌کنی، با سه قاعده: انگلیسی باشد (مثل اسمِ class ها)، فاصله نداشته باشد، و اگر چندکلمه‌ای شد، از کلمهٔ دوم به بعد را با حرفِ بزرگ بچسبان: `playerName`. به این سبک **camelCase** می‌گویند و در JavaScript همه‌جا همین است.

حالا مقدارش را عوض کن — دقت کن دفعهٔ دوم دیگر `let` نمی‌نویسی، چون جعبه از قبل هست:

</div>

```js
score = 120;
console.log(score);
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** در console اول `0` را می‌بینی، بعد `120`. یک جعبه، دو لحظه، دو مقدار.

## ۲. `const`: قولی که پس نمی‌گیری

بعضی مقدارها قرار نیست عوض شوند — اسمِ بازیکن وسطِ بازی عوض نمی‌شود. برای این‌ها `const` داری: مثل `let` جعبه می‌سازد، ولی درش را قفل می‌کند.

</div>

```js
const playerName = "سارا";
```

<div dir="rtl">

حالا عمداً قفل را امتحان کن. این خط را اضافه کن:

</div>

```js
playerName = "نیما";
```

<div dir="rtl">

console سرخ می‌شود:

</div>

```text
Uncaught TypeError: Assignment to constant variable.
```

<div dir="rtl">

> 🔧 **اگر کار نکرد:** پیام دقیقاً همین را می‌گوید: «داری روی متغیرِ ثابت مقدار می‌گذاری.» دو راه داری: اگر این مقدار واقعاً باید عوض شود، از اول با `let` بسازش؛ اگر نه، خطِ عوض‌کردن را بردار — همان کاری که این‌جا می‌کنیم. قانونِ حرفه‌ای‌ها ساده است: **پیش‌فرض `const`؛ فقط وقتی از اول می‌دانی مقدار عوض می‌شود `let`.** این‌طوری مرورگر خودش نگهبانِ قول‌هایت است.

**Checkpoint.** قبل از ادامه، جواب بده: اگر `score` را با `const` ساخته بودیم، خطِ `score = 120;` چه می‌کرد؟ (جواب: همان `TypeError` را می‌داد. امتیاز ذاتش عوض‌شدن است، پس جایش `let` است.)

## ۳. سه جنسِ مقدار: string، number، boolean

هر مقداری که تا حالا در جعبه‌ها گذاشتیم یک **جنس** دارد:

- **string:** متن، همیشه داخل گیومه — `"سارا"`
- **number:** عدد، بدون گیومه — `120`
- **boolean:** فقط دو مقدارِ `true` یا `false` — مثل «بازی تمام شده؟»: `const gameOver = false;`

گیومه مرزِ بین دو دنیاست: `"120"` یک **متن** است که فقط شکلش شبیه عدد است. ببین این فرق کجا خودش را نشان می‌دهد:

</div>

```js
console.log(120 + 5);
console.log("120" + 5);
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** خط اول `125` چاپ می‌کند؛ خط دوم `1205`!

> ⚠️ **مواظب باش:** وقتی یک طرفِ `+` متن باشد، JavaScript به‌جای جمع‌زدن **می‌چسباند**. اگر روزی جمعِ عددی‌ات «چسبید»، اولین مظنون گیومه‌های اضافه است.

## ۴. template literal: متغیر وسطِ جمله

گزارشِ خشکِ `120` به دردِ کاربر نمی‌خورد؛ می‌خواهی بنویسی «امتیاز سارا: 120». برای جمله‌سازی، JavaScript یک گیومهٔ سوم دارد: **backtick** — علامت `` ` `` روی دکمهٔ کنارِ عددِ 1 در چیدمان انگلیسیِ کیبورد. به متنی که با backtick ساخته می‌شود **template literal** می‌گویند، و جادویش این است: هرجا `${}` بگذاری، یک پنجره به دنیای متغیرها باز می‌شود:

</div>

```js
console.log(`امتیاز ${playerName}: ${score}`);
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** console می‌نویسد: `امتیاز سارا: 120`. مقدارها از جعبه‌ها آمدند و در جمله نشستند — و اگر فردا `score` عوض شود، همین خط خودش گزارشِ تازه را می‌سازد.

> 💡 **نکته:** داخلِ `${}` هر مقداری جا می‌شود، حتی یک حسابِ کوچک: `${score + 10}`. ولی جمله را ساده نگه دار — حسابِ بلند را اول در یک متغیرِ اسم‌دار بگذار، بعد همان اسم را در جمله صدا بزن؛ هم خواناتر است، هم غلط‌گیری‌اش راحت‌تر.

هنوز مطمئن نیستی گیومه و backtick و جنسِ مقدارها کِی به‌کارت می‌آیند؟ یک آزمایشِ کوچک با نظرِ دوم:

> 🤖 **با AI:** از دستیار AI ات بپرس: «در JavaScript فرقِ `"120"` و `120` چیست؟» بعد جوابش را خودت آزمایش کن: `console.log("120" + 5)` و `console.log(120 + 5)` را در آزمایشگاه بنویس و F12 را بزن. فقط چیزی را قبول کن که خروجیِ console تأییدش می‌کند.

## کد کاملِ این فصل

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>کارت بازیکن</title>
  </head>
  <body>
    <main>
      <h1>کارت بازیکن</h1>
      <p>گزارشِ این کارت در console است — F12 را بزن.</p>
    </main>

    <script src="script.js"></script>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و `script.js`:

</div>

```js
// script.js — kart-e bazikon
const playerName = "سارا";
let score = 0;
const gameOver = false;

console.log(`بازیکن: ${playerName}`);
console.log(`امتیاز: ${score}`);

score = 120;
console.log(`امتیاز تازه: ${score}`);
console.log(`بازی تمام شده؟ ${gameOver}`);
```

<div dir="rtl">

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| variable | وریِبل | متغیر؛ جعبه‌ای اسم‌دار که یک مقدار نگه می‌دارد |
| `let` | لِت | متغیری می‌سازد که مقدارش بعداً عوض می‌شود |
| `const` | کانست | متغیری می‌سازد که مقدارش قفل است |
| string | استرینگ | مقدارِ متنی، داخل گیومه |
| number | نامبِر | مقدارِ عددی، بدون گیومه |
| boolean | بولیَن | مقدارِ درست/غلط: فقط `true` یا `false` |
| template literal | تمپلِیت لیتِرال | متنِ داخل backtick که با `${}` متغیر می‌پذیرد |
| camelCase | کمِل‌کِیس | سبکِ اسم‌گذاری: کلمه‌های بعدی با حرفِ بزرگ می‌چسبند، مثل `playerName` |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

**تمرین اجباری:** کارتِ خودت را بساز: یک `const` برای اسمت، یک `let` به اسم `age` برای سنت، و یک boolean مثل `likesFootball`. با دو template literal معرفی‌ات را در console چاپ کن. بعد با `age = age + 1` یک سال بزرگ‌ترش کن (یعنی: مقدارِ فعلی را بردار، یکی اضافه کن، دوباره در همان جعبه بگذار) و دوباره چاپ کن — جمله باید خودش عددِ تازه را بگوید.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** اول روی کاغذ پیش‌بینی کن، بعد اجرا کن: `console.log(7 + 7)`، `console.log("7" + 7)`، `console.log("7" + "7")`. هر سه را توضیح بده. بعد بگو چرا `playerName` را `const` کردیم ولی `score` را `let` — و از زندگیِ خودت یک مقدارِ ذاتاً `const` و یک مقدارِ ذاتاً `let` مثال بزن.

## در فصل بعد

متغیرهایت هنوز پشتِ صحنه‌اند — کاربر console را نمی‌بیند. فصل بعد دستت به خودِ صفحه می‌رسد: با `document.querySelector` عنصر را با همان selector هایی که از ترم ۲ بلدی پیدا می‌کنی و متن و ظاهرش را از JavaScript عوض می‌کنی — همان «راهِ درستی» که فصل ۱ قولش را داد.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t7/s02-variables (یادستان, Yaadestan)
