# فصل ۱۰ — پروژهٔ نهایی: ساخت سایت چندصفحه‌ای

<div dir="rtl">

# فصل ۱۰ — پروژهٔ نهایی: ساخت سایت چندصفحه‌ای

## در این فصل چه می‌سازی

رسیدی به پروژهٔ نهایی. مفهومِ تازه‌ای در کار نیست — کارِ امروز **ترکیب** است: هر چیزی را که در پنج ترمِ گذشته یاد گرفتی در یک سایتِ واقعی کنارِ هم می‌گذاری. یک نمونه‌کارِ کوچک (portfolio) با **دو صفحه**: یک صفحهٔ خانه که کارهایت را در یک گریدِ کارت نشان می‌دهد، و یک صفحهٔ جزئیات برای یک کار — و هر دو یک سرصفحه و پاصفحهٔ **مشترک** دارند. توی این یک پروژه، semantic HTML، layout، responsive، dark mode، component و token همه با هم جمع‌اند.

![طرحِ یک سایتِ نمونه‌کار: بالا یک سرصفحهٔ مشترک با نامِ سازنده یک‌سو و منو سویِ دیگر، وسط یک ردیف کارتِ هم‌اندازه روی یک گرید، و پایین یک پاصفحهٔ مشترک؛ کنارش همان صفحه در حالتِ تیره](/lesson-assets/t6-s10-capstone-build/prompt/01-image-portfolio-pages.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- یک سرصفحه و پاصفحهٔ مشترک بسازی که در چند صفحه یکسان بماند
- کارها را در یک گریدِ **responsive** بچینی که خودش تعدادِ ستون را با پهنای صفحه جور می‌کند
- theme روشن و تیره را با token به کلِ سایت بدهی
- چند صفحه را با پیوندهای واقعی به هم وصل کنی

## قبل از شروع

- **از ترم ۱:** ساختارِ semantic — `<header>`، `<nav>`، `<main>`، `<section>`، `<article>`، `<footer>`.
- **از ترم ۳:** `flexbox` برای سرصفحه و `grid` با `repeat(auto-fit, minmax(...))` برای کارت‌ها.
- **از ترم ۴:** `clamp()` برای فونتِ سیال و `prefers-color-scheme` برای dark mode.
- **از ترم ۶:** فکرِ component و token، و اگر گیر کردی، اشکال‌زداییِ فصل قبل.

فقط یک مرورگر لازم داری، یا همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-6-professional/session-10-capstone-build) — HTML صفحهٔ خانه آماده است. در این فصل خط‌به‌خط CSS اش را می‌نویسی و می‌بینی چطور یک صفحهٔ خام به یک سایتِ واقعی تبدیل می‌شود.

## ۱. نقشهٔ سایت

اول نقشه، بعد کد. سایت دو صفحه دارد:

- `index.html` — صفحهٔ خانه: یک معرفیِ کوتاه و یک گرید از کارتِ کارها.
- `project.html` — صفحهٔ جزئیاتِ یک کار: عنوان، یک تصویر و چند پاراگراف.

هر دو صفحه **همان** `<header>` و `<footer>` و **همان** `styles.css` را دارند. این نکتهٔ اصلیِ یک سایتِ چندصفحه‌ای است: یک stylesheet مشترک، پس theme و سرصفحه فقط یک‌بار نوشته می‌شوند و همه‌جا یکسان‌اند.

## ۲. پایه: token و تمِ روشن/تیره

از فصلِ dark mode یادت هست: رنگ‌ها را یک‌جا روی `:root` به‌عنوان token تعریف می‌کنی، و در `@media (prefers-color-scheme: dark)` مقدارشان را عوض می‌کنی. همین پایه را می‌گذاریم:

</div>

```css
:root {
  color-scheme: light dark;
  --bg: #f6edda;
  --card: #ffffff;
  --ink: #2c2114;
  --muted: #6b6150;
  --brand: #2a6b93;
  --line: #d8ccae;
  --space: 20px;
}

@media (prefers-color-scheme: dark) {
  :root {
    --bg: #14181f;
    --card: #1e2530;
    --ink: #f2f4f8;
    --muted: #aab3c5;
    --line: #2c3644;
  }
}
```

<div dir="rtl">

بقیهٔ CSS به‌جای رنگِ ثابت، `var(--bg)`، `var(--ink)` و مثلِ این‌ها را صدا می‌زند — پس کلِ سایت با تمِ سیستم، روشن و تیره می‌شود بی‌آنکه یک رنگ را دوباره بنویسی.

## ۳. سرصفحه و پاصفحهٔ مشترک

سرصفحه دو چیز دارد که دو سرِ خط می‌نشینند: نامِ سازنده یک‌سو، منو سویِ دیگر — کارِ `flexbox` با `space-between`. یک `flex-wrap: wrap` هم می‌گذاریم تا در صفحهٔ باریک، منو خودش برود خطِ بعد و چیزی از لبه بیرون نزند:

</div>

```css
.site-header {
  display: flex;
  flex-wrap: wrap;
  justify-content: space-between;
  align-items: center;
  gap: var(--space);
  padding: 14px var(--space);
  background-color: var(--card);
  border-block-end: 1px solid var(--line);
}

.site-footer {
  padding-block: 20px;
  text-align: center;
  color: var(--muted);
  border-block-start: 1px solid var(--line);
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** نامِ «پروانه پارسا» یک‌سو و سه لینکِ منو سویِ دیگر نشستند، و یک پاصفحهٔ وسط‌چین پایینِ صفحه آمد. پنجره را باریک کن: منو به‌جای بیرون‌زدن، آرام می‌رود خطِ بعد.

## ۴. صفحهٔ خانه: گریدِ کارت‌ها

حالا مهم‌ترین بخش: کارها باید در چند کارتِ هم‌اندازه کنارِ هم بنشینند. اولین فکر شاید این باشد که سه ستونِ ثابت بدهی:

</div>

```css
.grid {
  display: grid;
  grid-template-columns: 1fr 1fr 1fr;
  gap: var(--space);
}
```

<div dir="rtl">

روی صفحهٔ پهن قشنگ است. حالا پنجره را باریک کن — مثلِ صفحهٔ موبایل. سه کارت سرِ جاشان می‌مانند ولی هر کدام آن‌قدر باریک می‌شوند که متن‌ها له می‌شوند و کارت‌ها زشت و بلند می‌شوند. سه ستون همیشه سه ستون است، حتی وقتی جا نیست.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** به‌جای عددِ ثابتِ ستون‌ها، از مرورگر بخواه خودش تصمیم بگیرد. `repeat(auto-fit, minmax(220px, 1fr))` یعنی «هر کارت حداقل ۲۲۰ پیکسل باشد، و هرچند تا که در این عرض جا می‌شود کنارِ هم بچین؛ باقی را ببر خطِ بعد». روی صفحهٔ پهن سه‌تایی می‌شوند، روی صفحهٔ باریک خودشان می‌روند زیرِ هم و بزرگ و خوانا می‌مانند — بدونِ حتی یک `@media`. این همان `auto-fit`ِ ترم ۳ است، و اینجا نشان می‌دهد چرا آن روز یادش گرفتی.

</div>

```css
.grid {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(220px, 1fr));
  gap: var(--space);
  margin: 0;
  padding: 0;
  list-style: none;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** پنجره را پهن و باریک کن. کارت‌ها خودشان از سه ستون به دو و به یک ستون می‌روند و هیچ‌وقت له نمی‌شوند. این یعنی responsive.

![دو حالتِ یک ردیف کارت کنارِ هم: سمتی سه ستونِ ثابت که در صفحهٔ باریک به سه نوارِ باریک و لهیده تبدیل شده‌اند، سمتِ دیگر همان کارت‌ها که در صفحهٔ باریک زیرِ هم و بزرگ و خوانا چیده شده‌اند](/lesson-assets/t6-s10-capstone-build/prompt/02-image-grid-responsive.png)

## ۵. صفحهٔ دوم و پیوند بینشان

صفحهٔ خانه آماده است. صفحهٔ دوم، `project.html`، دقیقاً **همان** `<header>` و `<footer>` و همان `<link rel="stylesheet" href="styles.css">` را دارد؛ فقط `<main>` اش فرق می‌کند: یک `<article>` با یک `<h1>` عنوانِ کار، یک تصویر با `max-width: 100%` (تا هیچ‌وقت از صفحه بیرون نزند — همان درسِ فصل قبل)، و چند پاراگراف توضیح. چون stylesheet مشترک است، این صفحه به‌جز یک خط برای تصویر، همان ظاهر و همان تمِ روشن/تیره را می‌گیرد.

پیوندِ بینشان با همان `<a href>`ِ ترم ۱ ساخته می‌شود: در کارت‌های خانه `href="project.html"` می‌گذاری، و در صفحهٔ جزئیات یک لینکِ بازگشت با `href="index.html"`. همین دو مسیرِ نسبی، دو صفحه را به یک سایت تبدیل می‌کند.

## ۶. کدِ کامل

اول `index.html`:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>پروانه پارسا — نمونه‌کارها</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <header class="site-header">
      <a class="logo" href="index.html">پروانه پارسا</a>
      <nav>
        <ul class="menu">
          <li><a href="index.html">خانه</a></li>
          <li><a href="#works">نمونه‌کارها</a></li>
          <li><a href="#about">درباره</a></li>
        </ul>
      </nav>
    </header>

    <main>
      <section class="intro">
        <h1>سلام، من پروانه‌ام</h1>
        <p>سازندهٔ صفحه‌های وب. اینجا چند کاری که ساخته‌ام را می‌بینی.</p>
      </section>

      <section id="works" class="works">
        <h2>نمونه‌کارها</h2>
        <ul class="grid">
          <li class="card">
            <article>
              <h3><a href="project.html">فروشگاه گل</a></h3>
              <p>یک صفحهٔ فروشگاهیِ ساده با گرید و کارتِ محصول.</p>
            </article>
          </li>
          <li class="card">
            <article>
              <h3><a href="project.html">تقویم رویداد</a></h3>
              <p>فهرستِ رویدادها با تایپوگرافیِ تمیز و حالتِ تیره.</p>
            </article>
          </li>
          <li class="card">
            <article>
              <h3><a href="project.html">صفحهٔ سفر</a></h3>
              <p>یک صفحهٔ معرفیِ شهر با تصویرِ responsive.</p>
            </article>
          </li>
        </ul>
      </section>

      <section id="about" class="about">
        <h2>درباره</h2>
        <p>تازه دنیای وب را تمام کرده‌ام و با HTML و CSS صفحه می‌سازم. این سایت خودش یکی از کارهاست.</p>
      </section>
    </main>

    <footer class="site-footer">
      <p>ساختهٔ پروانه پارسا — ۱۴۰۵</p>
    </footer>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و `styles.css`، از اول تا آخر:

</div>

```css
/* styles.css */
* {
  box-sizing: border-box;
}

/* ---------- tokens (roshan) ---------- */
:root {
  color-scheme: light dark;
  --bg: #f6edda;
  --card: #ffffff;
  --ink: #2c2114;
  --muted: #6b6150;
  --brand: #2a6b93;
  --line: #d8ccae;
  --space: 20px;
}

/* ---------- tokens (tire) ---------- */
@media (prefers-color-scheme: dark) {
  :root {
    --bg: #14181f;
    --card: #1e2530;
    --ink: #f2f4f8;
    --muted: #aab3c5;
    --line: #2c3644;
  }
}

/* ---------- base ---------- */
body {
  margin: 0;
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  color: var(--ink);
  background-color: var(--bg);
  line-height: 1.9;
}

/* ---------- header + footer (moshtarak) ---------- */
.site-header {
  display: flex;
  flex-wrap: wrap;
  justify-content: space-between;
  align-items: center;
  gap: var(--space);
  padding: 14px var(--space);
  background-color: var(--card);
  border-block-end: 1px solid var(--line);
}

.logo {
  font-size: 1.3rem;
  font-weight: 700;
  color: var(--brand);
}

.menu {
  display: flex;
  gap: 16px;
  margin: 0;
  padding: 0;
  list-style: none;
}

.menu a {
  color: var(--ink);
  font-weight: 700;
}

.site-footer {
  padding-block: 20px;
  text-align: center;
  color: var(--muted);
  border-block-start: 1px solid var(--line);
}

/* ---------- main ---------- */
main {
  max-width: 900px;
  margin-inline: auto;
  padding: var(--space);
}

.intro h1 {
  margin-block: 0 8px;
  font-size: clamp(1.6rem, 5vw, 2.4rem);
}

.about {
  margin-block-start: var(--space);
}

/* ---------- works grid + card ---------- */
.grid {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(220px, 1fr));
  gap: var(--space);
  margin: 0;
  padding: 0;
  list-style: none;
}

.card {
  padding: var(--space);
  background-color: var(--card);
  border: 1px solid var(--line);
  border-radius: 12px;
}

.card h3 {
  margin-block: 0 8px;
}

.card a {
  color: var(--brand);
}

.card p {
  margin: 0;
  color: var(--muted);
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** صفحهٔ کامل را نگاه کن — سرصفحهٔ flex، گریدِ کارت‌های responsive، و در تمِ تیرهٔ سیستم، کلِ سایت تیره و خوانا. دقت کن که هم `.menu` و هم `.grid` یک `list-style: none` صریح دارند: **نه `flex` و نه `grid` خودشان نقطه‌های `<ul>` را برنمی‌دارند** — نقطه را خودِ `<li>` می‌آورد و تا `list-style` را عوض نکنی سرِ جایش می‌ماند. یک‌بار موقتاً آن دو خط را پاک کن و ببین نقطه‌ها بینِ کارت‌ها ظاهر می‌شوند. این یک سایتِ واقعی است، ساخته از هرچه بلدی.

> 🤖 **با AI:** کلِ صفحه‌ات را به دستیار AI ات بده و بپرس «آیا ساختارِ semantic و ترتیبِ heading این صفحه درست است؟». این یکی از بهترین کاربردهای AI است — یک بازبینیِ دسترس‌پذیری، **بعد** از اینکه خودت نوشتی. ولی هر پیشنهادش را در DevTools و با فهمِ خودت بسنج؛ گاهی یک `<div>` یا `role`ِ بی‌لزوم اضافه می‌کند که تو با درسِ ترم ۱ می‌دانی لازم نیست.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

این فصلِ پروژه‌ای است و واژهٔ فنیِ تازه‌ای ندارد؛ فقط ابزارهای پنج ترم — semantic HTML، `flexbox`، `grid`، `auto-fit`، `clamp()`، `prefers-color-scheme` و token — را در یک سایت کنارِ هم می‌گذارد.

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن به بالا جواب بده: چرا `repeat(auto-fit, minmax(220px, 1fr))` بهتر از `1fr 1fr 1fr` است؟

**تمرین اجباری:** صفحهٔ دومِ `project.html` را واقعاً بساز. همان `<header>` و `<footer>` را از خانه کپی کن، `<main>` را با یک `<article>` (یک `<h1>`، یک `<p>` و اگر خواستی یک تصویرِ `max-width: 100%`) پر کن، و همان `styles.css` را link کن. بعد لینک‌های کارتِ خانه و یک لینکِ بازگشت را چک کن که درست بینِ دو صفحه رفت‌وآمد کنند.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** یک token تازه به theme اضافه کن، مثلاً `--accent` برای رنگِ تأکید، و با آن یک برچسبِ کوچکِ «تازه» رویِ یکی از کارت‌ها بساز. مطمئن شو در **هر دو** تمِ روشن و تیره خوانا و خوش‌رنگ است — همان درسِ «رنگِ متن و پس‌زمینه یک جفت‌اند».

## در فصل بعد

سایتت ساخته شد و روی صفحهٔ تو کار می‌کند — ولی هنوز فقط روی کامپیوترِ توست و هیچ‌کسِ دیگری نمی‌تواند بازش کند. فصلِ بعد، آخرین فصلِ این ترم، همین را حل می‌کند: به سایت متادیتا و پیش‌نمایشِ اجتماعی می‌دهی تا لینکش قشنگ به اشتراک گذاشته شود، فایل‌ها را از آزمایشگاه به کامپیوترِ خودت و یک ویرایشگرِ واقعی می‌بری، و بالاخره سایت را روی اینترنت **منتشر** می‌کنی تا هر کسی در دنیا با یک آدرس بازش کند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t6/s10-capstone-build (یادستان, Yaadestan)
