# فصل ۰۳ — مثل component فکر کن

<div dir="rtl">

# فصل ۰۳ — مثل component فکر کن

## در این فصل چه می‌سازی

تا حالا CSS را قاعده‌به‌قاعده نوشتی. حرفه‌ای‌ها یک قدم عقب‌تر می‌ایستند و به تکه‌های تکرارشوندهٔ صفحه — دکمه، کارت، نشان — به‌عنوان **component** فکر می‌کنند: یک قطعهٔ مستقل که یک بار می‌سازی و همه‌جا به‌کار می‌بری. این فصل یک دکمهٔ واقعی می‌سازی که هرجای صفحه بگذاری‌اش — بالای نوار ابزار یا پایینِ پاصفحه — بی‌کم‌وکاست درست کار می‌کند، چون به همسایه‌اش وابسته نیست.

![یک دکمهٔ آبی که سه بار در سه جای متفاوتِ یک صفحه نشسته — یک بار در نوار بالا، یک بار وسط، یک بار در پاصفحه — و هر سه دقیقاً یک شکل‌اند](/lesson-assets/t6-s03-components/prompt/01-image-portable-button.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- یک تکهٔ تکرارشونده را در یک `class` مستقل جدا کنی
- حالت‌های یک component را بسازی (`:hover`، `:disabled`، و یک modifier)
- component ای بنویسی که به جای قرارگیری‌اش وابسته نباشد
- بگویی چرا یک component «داخلِ» خودش را دارد ولی فاصلهٔ بیرونش کارِ والد است

## قبل از شروع

- **از ترم ۵:** حالت‌ها — `:hover`، `:disabled`.
- **از ترم ۳:** `flex`، `gap`، و logical properties مثل `border-block-end`.
- **از فصل ۱ همین ترم:** قرارداد اسمِ block و modifier (`.btn`، `.btn--danger`).

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-6-professional/session-03-components) — یک نوار ابزار با چند دکمهٔ خوش‌شکل می‌بینی، ولی همان دکمه پایینِ صفحه بی‌ریخت و خام است. کارِ این فصل این است که دکمه را به یک component مستقل تبدیل کنی تا همه‌جا یک‌جور دیده شود.

## ۱. دکمه‌ای که فقط سرِ جای خودش خوب است

فرض کن دکمه‌های نوار ابزار را این‌طور استایل داده‌ای — بر اساسِ جایی که هستند، یعنی «هر `button` که داخلِ `.toolbar` است»:

</div>

```css
.toolbar button {
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  border: none;
  border-radius: 8px;
  padding: 8px 18px;
}
```

<div dir="rtl">

سه دکمهٔ نوار ابزار عالی شدند: آبی، گِرد، تروتمیز. ولی حالا در پاصفحه یک دکمهٔ دیگر داری («بازگشت به بالا») و آن **خام و بی‌ریخت** است — یک دکمهٔ خاکستریِ پیش‌فرضِ مرورگر. چرا؟

> 🔧 **اگر کار نکرد:** selector ات `.toolbar button` است، یعنی «هر button که **درونِ** `.toolbar` باشد». دکمهٔ پاصفحه داخلِ `.toolbar` نیست، پس هیچ‌کدام از این استایل‌ها به آن نمی‌رسد. استایلِ دکمه را به **جایی که نشسته** گره زده‌ای، نه به خودِ دکمه. راهِ درست: ظاهر را از مکان جدا کن — به خودِ دکمه یک `class` مستقل بده و هرجا خواستی همان class را بگذار.

این همان تفاوتِ «چند قاعدهٔ CSS» و «فکرِ component» است. یک component نباید بپرسد «من کجا هستم؟»؛ باید همه‌چیزِ لازم برای درست‌دیده‌شدن را با خودش داشته باشد.

## ۲. یک class مستقل و خوداتکا

استایل را از `.toolbar button` جدا کن و بگذارش در یک class به اسمِ `.btn`. حالا این class همه‌چیزِ ظاهرِ دکمه را در خودش دارد، بی‌هیچ وابستگی به والد:

</div>

```css
.btn {
  font: inherit;
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  border: none;
  border-radius: 8px;
  padding: 8px 18px;
  cursor: pointer;
}
```

<div dir="rtl">

بعد در HTML، به هر دکمه — چه در نوار ابزار، چه در پاصفحه — همین `class="btn"` را بده. دیگر مهم نیست کجاست.

✅ **چک کن:** حالا هر چهار دکمه (سه‌تای نوار بالا و یکیِ پاصفحه) دقیقاً یک شکل‌اند. دکمهٔ پاصفحه را در HTML به هر جای دیگرِ صفحه ببر؛ باز هم همان دکمهٔ آبیِ سالم است. این معنیِ **مستقل از جای قرارگیری** است.

## ۳. حالت‌های component

یک component فقط یک ظاهرِ ثابت نیست؛ چند **حالت** دارد. دکمه وقتی موس رویش می‌رود باید بازخورد بدهد، و وقتی غیرفعال است باید فرق داشته باشد. این‌ها را — که از ترم ۵ می‌شناسی — کنارِ همان class تعریف کن، و یک modifier هم برای «دکمهٔ خطر» (حذف) بساز:

</div>

```css
.btn:hover {
  background-color: #21567a;
}

.btn:disabled {
  background-color: #c9bfa8;
  cursor: not-allowed;
}

.btn--danger {
  background-color: #bc3e1c;
}

.btn--danger:hover {
  background-color: #9e3216;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** موس را روی «ذخیره» ببر — کمی تیره‌تر می‌شود. دکمهٔ «ارسال» که `disabled` است، خاکستریِ کم‌جان است و نشانگرِ موس رویش حالتِ «ممنوع» می‌گیرد. و «حذف» به‌خاطرِ `btn--danger` قرمز است. همهٔ این‌ها بخشی از **همان** component‌اند — یک تکه با چند حالت.

**Checkpoint.** قبل از ادامه، جواب بده: اگر یک دکمهٔ سبز برای «تأیید» بخواهی، کدام راه درست‌تر است — یک class کاملاً جدید به اسمِ `.green-button`، یا یک modifier به اسمِ `.btn--confirm`؟ (جواب: modifier؛ چون همان component است در یک حالتِ رنگیِ دیگر، پس همهٔ خوداتکاییِ `.btn` را به ارث می‌برد و فقط رنگش فرق می‌کند. یک class جدا یعنی دوباره‌نویسیِ همه‌چیز.)

## ۴. داخلت را داشته باش، بیرونت را نه

یک نکتهٔ ظریف که component را واقعاً قابل‌جابه‌جایی می‌کند: component **داخلِ** خودش را مالک است، ولی **فاصلهٔ بیرونش** را نه. یعنی `.btn` باید `padding` خودش (فاصلهٔ داخلی، از لبهٔ دکمه تا متن) را داشته باشد، ولی **نباید** `margin` (فاصله تا همسایه) را در خودش بپزد.

چرا؟ چون فاصلهٔ بینِ دکمه‌ها به **جایی** بستگی دارد که دکمه نشسته، نه به خودِ دکمه. در نوار ابزار، فاصله را والد با `gap: 12px` می‌دهد؛ در پاصفحه شاید اصلاً فاصله‌ای لازم نباشد. اگر `.btn` یک `margin` ثابت با خودش حمل کند، در هر layout تازه با آن می‌جنگی. پس قانون ساده است: **رنگ و padding و گوشه و حالت‌ها مالِ component؛ فاصلهٔ اطراف مالِ والد.**

![یک دکمه که فاصلهٔ داخلی‌اش — از لبه تا متن — با یک رنگ به‌عنوان مالِ خودِ دکمه مشخص شده، و فاصلهٔ بیرونی تا دکمهٔ کناری با رنگِ دیگری به‌عنوان مالِ ظرفِ دربرگیرنده نشان داده شده](/lesson-assets/t6-s03-components/prompt/02-image-inside-outside.png)

> 💡 **نکته:** همین باعث می‌شود بتوانی دکمه را در نوار ابزار، فرم، کارت، یا پاصفحه بیندازی و هر بار والد فاصله‌گذاری‌اش را انجام دهد. component را مثلِ یک قطعهٔ لِگو بساز: خودش کامل است، و جای اتصالش را محیط تعیین می‌کند.

## کد کاملِ این فصل

</div>

```css
/* styles.css */
* {
  box-sizing: border-box;
  margin: 0;
  padding: 0;
}

body {
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  background-color: #f6edda;
  color: #2c2114;
  line-height: 1.7;
}

.toolbar {
  display: flex;
  align-items: center;
  gap: 12px;
  padding: 16px 24px;
  background-color: #ffffff;
  border-block-end: 1px solid #d8ccae;
}

.toolbar__title {
  font-size: 1.2rem;
  margin-inline-end: auto;
}

.page {
  padding: 24px;
}

.page-footer {
  padding: 16px 24px;
  border-block-start: 1px solid #d8ccae;
}

/* ---------- component: btn ---------- */
.btn {
  font: inherit;
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  border: none;
  border-radius: 8px;
  padding: 8px 18px;
  cursor: pointer;
}

.btn:hover {
  background-color: #21567a;
}

.btn:disabled {
  background-color: #c9bfa8;
  cursor: not-allowed;
}

/* modifier: btn-e khatar */
.btn--danger {
  background-color: #bc3e1c;
}

.btn--danger:hover {
  background-color: #9e3216;
}
```

<div dir="rtl">

و `index.html` که همان `.btn` را در سه جای متفاوت به‌کار می‌برد:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>دکمهٔ قابل‌استفادهٔ مجدد</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <header class="toolbar">
      <h1 class="toolbar__title">ویرایشگر</h1>
      <button class="btn">ذخیره</button>
      <button class="btn btn--danger">حذف</button>
      <button class="btn" disabled>ارسال</button>
    </header>
    <main class="page">
      <p>همان دکمه، این‌بار پایینِ محتوا و بیرون از نوار ابزار:</p>
    </main>
    <footer class="page-footer">
      <button class="btn">بازگشت به بالا</button>
    </footer>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

> 🤖 **با AI:** بعد از اینکه component ات را ساختی، کدِ CSS دکمه را به دستیار AI ات بده و بپرس «آیا این دکمه به هیچ استایلی از والدش وابسته است؟ اگر ببرمش به یک صفحهٔ دیگر، چیزی می‌شکند؟». جوابش را با آزمایش بسنج — دکمه را واقعاً به یک جای دیگر ببر و ببین. AI گاهی وابستگیِ پنهان (مثلِ رنگی که از `body` به ارث می‌رسد) را جا می‌اندازد، پس دیدن در آزمایشگاه حرفِ آخر را می‌زند.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| component | کامپوننت | یک تکهٔ مستقلِ قابل‌تکرار، مثل یک دکمه یا کارت |
| self-contained | سِلف-کانتِیند | خوداتکا؛ همه‌چیزِ لازمش را خودش دارد، بی‌وابستگی به والد |
| state | اِستِیت | یک حالتِ component، مثل `:hover` یا `:disabled` |
| modifier | مادیفایِر | یک گونهٔ متفاوتِ همان component (`.btn--danger`) |
| portable | پورتِبِل | قابل‌جابه‌جایی؛ هرجای صفحه بگذاری‌اش کار می‌کند |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

**تمرین اجباری:** یک modifier سومِ خودت بساز — `.btn--ghost` — که پس‌زمینه‌اش شفاف باشد و فقط یک کادر و متنِ رنگی داشته باشد (`background-color: transparent; border: 1px solid #2a6b93; color: #2a6b93;`). یک دکمهٔ چهارم با این class در پاصفحه بگذار. `.btn:hover` از `.btn--ghost` قوی‌تر است، پس این modifier هم مثلِ `.btn--danger` قاعدهٔ `:hover`ِ خودش را می‌خواهد؛ آن را بنویس و مطمئن شو متن روی hover خوانا می‌ماند. حالا همین دکمه را به نوار ابزار ببر و ببین بی‌هیچ تغییری همان‌جا هم درست است.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** عمداً `margin-inline-start: 20px` را داخلِ خودِ `.btn` بگذار. حالا نگاه کن نوار ابزار و پاصفحه چطور به‌هم می‌ریزند (فاصله‌های ناخواسته). بعد آن `margin` را از `.btn` بردار و به‌جایش، فاصله را جایی بده که واقعاً به آن تعلق دارد — به والد. با یک جمله بنویس چرا این کار component را قابل‌جابه‌جاتر کرد.

## در فصل بعد

الان می‌توانی هر تکهٔ صفحه را به‌شکلِ یک component مستقل بسازی. ولی وقتی چند component داری — دکمه، کارت، فرم — از کجا مطمئن شوی همه یک زبانِ بصری دارند؛ یک آبیِ واحد، یک مقیاسِ فاصلهٔ واحد، یک گوشهٔ گِردیِ واحد؟ فصل بعد یک **design system کوچک** می‌سازی: چند design token (رنگ و فاصله و فونت به‌شکلِ متغیرهای CSS، همان‌ها که در ترم ۲ ساختی) که همهٔ component هایت را یک‌دست و هماهنگ نگه می‌دارند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t6/s03-components (یادستان, Yaadestan)
