# فصل ۰۲ — media query

<div dir="rtl">

# فصل ۰۲ — media query

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک گالری از کارت‌ها داری که چیدمانش را با عرضِ صفحه عوض می‌کند: روی موبایلِ باریک یک ستون، و روی صفحهٔ پهن سه ستون. فرقِ این فصل با فصل قبل مهم است — آنجا صفحه فقط جمع و باز می‌شد، اینجا واقعاً **چیدمان** عوض می‌شود. ابزارش یک قاعدهٔ تازه است به اسم `media query`: راهی که به CSS بگویی «این استایل‌ها فقط وقتی اجرا شوند که عرضِ صفحه از فلان مقدار بیشتر باشد».

![یک گالریِ کارت که با عرضِ صفحه چیدمانش عوض می‌شود: روی نمایشِ باریک یک ستونِ عمودی، و روی نمایشِ پهن سه ستونِ کنارِ هم، با یک خطِ آستانه که مرزِ تغییر را نشان می‌دهد](/lesson-assets/t4-s02-media-queries/prompt/01-image-one-to-three-columns.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- یک `@media` بنویسی که فقط در عرض‌های مشخص اجرا شود
- بگویی `breakpoint` چیست و کجای طرح باید گذاشته شود
- فرقِ `min-width` و `max-width` را بگویی و درست را انتخاب کنی
- یک چیدمان را mobile-first بنویسی، از یک ستون به سه ستون

## قبل از شروع

- **از فصل ۱ (همین ترم):** meta viewport و mobile-first — این فصل مستقیم روی همان‌ها سوار است.
- **از ترم ۳:** `display: grid`، `grid-template-columns` و واحد `fr` — گالری را با همین می‌سازیم.
- **از ترم ۳:** `gap` — فاصلهٔ بین کارت‌ها.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-4-responsive/session-02-media-queries) — شش کارت در یک ستون می‌بینی. کارِ این فصل این است که یک `@media` اضافه کنی تا روی عرضِ پهن سه ستون شوند، و با کم و زیاد کردنِ عرضِ پیش‌نمایش، لحظهٔ تغییر را با چشمت ببینی.

## ۱. media query یعنی چه

تا اینجا هر قاعدهٔ CSS ای که نوشتی همیشه اجرا می‌شد. `media query` یک **شرط** دور یک دسته قاعده می‌گذارد: «این‌ها را فقط وقتی اعمال کن که یک چیزی دربارهٔ صفحه درست باشد» — معمولاً یک چیز دربارهٔ عرضِ صفحه. با آن می‌توانی به مرورگر بگویی «روی صفحه‌های پهن این‌طور بچین، روی باریک آن‌طور».

شکلش این است: کلمهٔ `@media`، بعد شرط داخل پرانتز، بعد یک `{ }` که قاعده‌های معمولی داخلش می‌روند:

</div>

```css
@media (min-width: 700px) {
  /* har CSS injaa faghat rooye arze 700px va bishtar ejraa mishavad */
}
```

<div dir="rtl">

`(min-width: 700px)` یعنی «اگر عرضِ صفحه **حداقل** ۷۰۰ پیکسل است». هر قاعده‌ای که داخلِ آن `{ }` بگذاری، فقط روی صفحه‌های ۷۰۰ پیکسل و پهن‌تر اجرا می‌شود؛ روی باریک‌تر انگار اصلاً نوشته نشده. بیرونِ `@media` قاعده‌های همیشگی می‌مانند — پایهٔ کار.

## ۲. اولین `@media`: از یک ستون به سه ستون

بیا گالری را بسازیم. اول HTML: یک `<main>` با شش کارت. `<article>` را برای کارت به‌کار می‌بریم چون هر کارت یک تکهٔ مستقل است، همان‌طور که در ترم ۱ یاد گرفتی:

</div>

```html
<main class="grid">
  <article class="card">یک</article>
  <article class="card">دو</article>
  <article class="card">سه</article>
  <article class="card">چهار</article>
  <article class="card">پنج</article>
  <article class="card">شش</article>
</main>
```

<div dir="rtl">

حالا استایلِ پایه. چون mobile-first کار می‌کنیم، حالتِ پیش‌فرض همان حالتِ موبایل است: یک ستون. این قاعده‌ها بیرونِ هر `@media` می‌مانند تا همیشه اجرا شوند:

</div>

```css
.grid {
  display: grid;
  grid-template-columns: 1fr;
  gap: 16px;
}

.card {
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  padding: 24px;
  border-radius: 8px;
  text-align: center;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** شش کارتِ آبی در یک ستونِ عمودی می‌بینی، زیرِ هم. این حالتِ موبایل است و باید ساده و بی‌عیب باشد. حالا امکانِ «صفحهٔ پهن» را رویش سوار می‌کنیم.

یک `@media` اضافه کن که فقط روی عرضِ پهن، ستون‌ها را سه‌تا کند:

</div>

```css
@media (min-width: 700px) {
  .grid {
    grid-template-columns: 1fr 1fr 1fr;
  }
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا عرضِ پیش‌نمایش را آرام پهن کن. تا وقتی باریک است یک ستون می‌ماند؛ لحظه‌ای که از ۷۰۰ پیکسل رد شد، ناگهان سه ستون می‌شود. باریکش کن، دوباره یک ستون. همین جهش، قلبِ `media query` است.

> 💡 **نکته:** داخلِ یک `@media` هر تعداد قاعده که بخواهی می‌گذاری، نه فقط یکی. سرِ یک breakpoint معمولاً چند چیز با هم عوض می‌شوند — مثلاً هم ستون‌ها بیشتر می‌شوند، هم `gap` بازتر، هم فونتِ تیتر کمی بزرگ‌تر. همه را کنارِ هم داخلِ همان یک `@media (min-width: 700px)` بنویس؛ لازم نیست برای هر property یک query جدا بسازی.

## ۳. breakpoint چیست

آن عددِ ۷۰۰ که چیدمان سرِ آن عوض شد، یک اسم دارد: `breakpoint`. یعنی «نقطهٔ شکست» — عرضی که در آن، طرحِ صفحه از یک حالت به حالتِ دیگر می‌رود. هر سایتی چند `breakpoint` دارد؛ جاهایی که تصمیم می‌گیری چیدمان عوض شود.

`breakpoint` را از کجا انتخاب کنیم؟ بهترین راهنما خودِ **محتوا**ست، نه اندازهٔ یک گوشیِ خاص. عرضِ پیش‌نمایش را آرام پهن کن و ببین کجا چیدمانت شروع به بدشکل‌شدن می‌کند — مثلاً کارت‌ها آن‌قدر پهن می‌شوند که زشت‌اند، یا متن خیلی کش می‌آید. همان‌جا یک `breakpoint` بگذار. عددهایی مثل ۶۰۰، ۷۰۰ و ۹۰۰ نقطه‌های شروعِ رایج‌اند، ولی قانونِ آسمانی نیستند.

> 💡 **نکته:** `breakpoint` را با عددِ ثابتِ گوشیِ امروز گره نزن؛ گوشی‌ها هر سال عوض می‌شوند. به‌جای «این دقیقاً عرضِ فلان موبایل است» فکر کن «اینجا چیدمانم بد می‌شود، پس اینجا عوضش می‌کنم». این‌طوری طرحت با هر دستگاهِ آینده هم جور درمی‌آید.

**قبل از ادامه، جواب بده:** اگر یک قاعده را داخلِ `@media (min-width: 700px)` بگذاری، روی یک موبایلِ ۳۶۰ پیکسلی اجرا می‌شود؟ (نه — چون ۳۶۰ کمتر از ۷۰۰ است، شرط برقرار نیست.)

## ۴. `min-width` در برابر `max-width`

دو جهت برای شرط داری:

- `(min-width: 700px)` یعنی «عرض **حداقل** ۷۰۰» — از ۷۰۰ به بالا. این جهتِ mobile-first است: پایه را برای موبایل می‌نویسی، بعد با `min-width` امکاناتِ صفحهٔ بزرگ را **اضافه** می‌کنی.
- `(max-width: 700px)` یعنی «عرض **حداکثر** ۷۰۰» — از ۷۰۰ به پایین. این جهتِ desktop-first است: پایه را برای دسکتاپ می‌نویسی، بعد برای صفحهٔ کوچک چیزها را پس می‌گیری.

هر دو کار می‌کنند، ولی در تاروپود mobile-first را انتخاب می‌کنیم، پس `min-width` ابزارِ اصلیِ توست. دلیلش همان است که فصل قبل گفتیم: از ساده به پیچیده رفتن مطمئن‌تر است. با `min-width`، پایه‌ات ساده‌ترین حالت است و هر `@media` فقط چیزی رویش می‌گذارد.

![یک محورِ افقیِ عرض با یک نقطهٔ breakpoint در وسط: بازهٔ سمتِ باریک با یک رنگ برای max-width و بازهٔ سمتِ پهن با رنگی دیگر برای min-width، تا نشان دهد هر جهت کدام طرفِ مرز را می‌پوشاند](/lesson-assets/t4-s02-media-queries/prompt/02-image-min-vs-max-width.png)

## ۵. وقتی دو query دعوا می‌کنند

حالا یک اشتباهِ رایج و آموزنده. فرض کن به‌جای mobile-first، بخواهی هر دو حالت را جدا با query بنویسی — یکی برای باریک، یکی برای پهن — و هر دو را روی همان عددِ ۷۰۰ بگذاری:

</div>

```css
@media (max-width: 700px) {
  .grid { grid-template-columns: 1fr; }
}

@media (min-width: 700px) {
  .grid { grid-template-columns: 1fr 1fr 1fr; }
}
```

<div dir="rtl">

به‌نظر منطقی می‌آید: زیرِ ۷۰۰ یک ستون، بالای ۷۰۰ سه ستون. ولی عرضِ پیش‌نمایش را دقیقاً روی ۷۰۰ بگذار. یک مشکلِ ظریف هست: در **دقیقاً** ۷۰۰ پیکسل، هر دو شرط برقرارند — `max-width: 700` یعنی «۷۰۰ یا کمتر» و `min-width: 700` یعنی «۷۰۰ یا بیشتر»، و ۷۰۰ در هر دو می‌گنجد. پس هر دو قاعده اجرا می‌شوند و آن‌که در فایل پایین‌تر است برنده می‌شود. مرزِ دو query روی هم افتاده.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** روی عددِ مرزی رفتارِ عجیب دیدی، یا مطمئن نیستی کدام قاعده برنده است؟ علتش همین هم‌پوشانیِ `min-width: 700` و `max-width: 700` روی یک عددِ یکسان است. راهِ درست این نیست که مرز را با اعشار جابه‌جا کنی؛ راهِ تمیز این است که اصلاً دو query نگذاری. mobile-first بنویس: پایه را یک‌ستونه بگذار (بی‌هیچ query) و **فقط یک** `@media (min-width: 700px)` برای سه‌ستونه اضافه کن. حالا هیچ دو شرطی نیست که سرِ مرز دعوا کنند — و همان کدِ بخش ۲ است.

## کد کاملِ این فصل

این هم دو فایلِ کامل، یک‌جا. اول `index.html`:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <title>چیدمان responsive</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <main class="grid">
      <article class="card">یک</article>
      <article class="card">دو</article>
      <article class="card">سه</article>
      <article class="card">چهار</article>
      <article class="card">پنج</article>
      <article class="card">شش</article>
    </main>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و `styles.css` — دقت کن که فقط **یک** `@media` با `min-width` داریم، دقیقاً همان راهِ تمیزِ mobile-first:

</div>

```css
/* styles.css */
* {
  box-sizing: border-box;
}

body {
  background-color: #f6edda;
  margin: 0;
  padding: 16px;
}

.grid {
  display: grid;
  grid-template-columns: 1fr;
  gap: 16px;
}

.card {
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  padding: 24px;
  border-radius: 8px;
  text-align: center;
}

@media (min-width: 700px) {
  .grid {
    grid-template-columns: 1fr 1fr 1fr;
  }
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** روی صفحه شش کارتِ آبی می‌بینی که روی باریک یک‌ستونه و روی پهن سه‌ستونه‌اند. عرضِ پیش‌نمایش را از باریک تا پهن بکش و لحظهٔ جهش روی ۷۰۰ را ببین.

> 🤖 **با AI:** از دستیار AI ات بپرس «یک `media query` بنویس که این گالری روی صفحهٔ متوسط دو ستون و روی صفحهٔ پهن سه ستون شود». جوابش را خط‌به‌خط بخوان: چند تا `@media` گذاشته؟ `min-width` است یا `max-width`؟ آیا mobile-first است؟ بعد همان کد را در آزمایشگاه بگذار و عرض را بکش تا با چشمت ببینی سرِ مرزها درست جهش می‌کند یا نه — AI دربارهٔ layout با اطمینان اشتباه می‌گوید.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| media query | مدیا کوئری | شرطی که یک دسته قاعدهٔ CSS را فقط در وضعیتِ مشخصی از صفحه اجرا می‌کند |
| `@media` | اَت-مدیا | کلمه‌ای که یک media query را شروع می‌کند |
| breakpoint | بریک‌پوینت | عرضی که در آن چیدمانِ صفحه از یک حالت به حالتِ دیگر می‌رود |
| `min-width` | مین-ویدث | شرطِ «عرض حداقل این‌قدر»؛ جهتِ mobile-first |
| `max-width` | مکس-ویدث | شرطِ «عرض حداکثر این‌قدر»؛ جهتِ desktop-first |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن به بالا جواب بده: چرا mobile-first یعنی استفاده از `min-width` نه `max-width`؟

**تمرین اجباری:** همان گالری را بردار و یک `breakpoint` دوم اضافه کن: روی باریک یک ستون، از ۵۰۰ پیکسل دو ستون، و از ۹۰۰ پیکسل سه ستون. (راهنما: دو `@media` با `min-width`، یکی ۵۰۰ یکی ۹۰۰.) عرض را بکش و مطمئن شو در هر دو مرز درست جهش می‌کند.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** همان چیدمان را یک بار desktop-first بنویس: پایه را سه‌ستونه بگذار و با `@media (max-width: 700px)` روی باریک یک‌ستونه‌اش کن. بعد با mobile-first مقایسه‌اش کن و در یک جمله بنویس کدام خواناتر است و چرا — و مطمئن شو این‌بار مرزها روی هم نمی‌افتند.

## در فصل بعد

الان می‌توانی چیدمانِ صفحه را با عرض عوض کنی. ولی یک چیزِ مهم هنوز جا مانده: **تصویرها**. یک عکس به‌طور پیش‌فرض به `media query` گوش نمی‌دهد و می‌تواند از جعبه‌اش بیرون بزند یا بدشکل شود. فصل بعد سراغِ همین می‌رویم: با `max-width: 100%`، `object-fit` و `srcset` یاد می‌گیری تصویرها را هم مثل بقیهٔ صفحه responsive کنی.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t4/s02-media-queries (یادستان, Yaadestan)
