# فصل ۰۸ — position

<div dir="rtl">

# فصل ۰۸ — position

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک صفحهٔ فروشگاهِ کوچک داری با سه چیز که تا حالا نمی‌توانستی بسازی: یک برچسبِ «جدید» که دقیقاً روی گوشهٔ یک کارت چسبیده، یک دکمهٔ کمک که همیشه — حتی وقتی صفحه را اسکرول می‌کنی — گوشهٔ صفحه می‌ماند، و یک سرصفحه که موقعِ اسکرول می‌چسبد بالای صفحه. همهٔ این‌ها با یک property تازه ساخته می‌شوند: `position`.

![مقایسهٔ پنج حالتِ position روی یک عنصرِ یکسان: عادی سرِ جایش، کمی جابه‌جا شده، چسبیده به گوشهٔ یک جعبه، چسبیده به گوشهٔ کلِ صفحه، و چسبیده به بالای صفحه هنگام اسکرول](/lesson-assets/t3-s08-position/prompt/01-image-position-types.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- فرقِ `static`، `relative`، `absolute`، `fixed` و `sticky` را بگویی و هرکدام را به‌جا به‌کار ببری
- یک عنصر را از جریانِ عادیِ صفحه بیرون بکشی و دقیقاً یک‌جای مشخص بگذاری‌اش
- بگویی containing block چیست و چرا یک عنصرِ `absolute` گاهی به گوشهٔ اشتباه می‌پرد
- یک سرصفحهٔ چسبان و یک دکمهٔ همیشه‌ماندگار بسازی

## قبل از شروع

- **از ترم ۲:** `border`، `border-radius`، `background-color` و `font-size` با `rem` — کارت‌ها و برچسب‌ها را باهاشان خوش‌فرم می‌کنیم.
- **از ترم ۱:** `<header>`، `<main>`، `<article>` و `<button>` — اسکلتِ فروشگاه از همین‌ها ساخته می‌شود.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-3-layout/session-08-position) — یک صفحهٔ فروشگاه با چند کارت می‌بینی، همه در جریانِ عادی. کارِ این فصل این است که با `position` یک برچسب، یک دکمه و یک سرصفحهٔ چسبان بسازی و در راه یک تلهٔ معروف را ببینی.

## ۱. `static` و `relative`: جای عادی، و یک تکانِ کوچک

هر چیزی که تا این فصل ساختی، `position: static` بود — این مقدارِ **پیش‌فرضِ** همهٔ عنصرهاست. `static` یعنی «سرِ جای عادی‌ات در جریانِ صفحه بمان»؛ همان چیدمانی که تا حالا دیدی. بیا اسکلتِ فروشگاه را بسازیم. در آزمایشگاه این HTML را بنویس:

</div>

```html
<header class="topbar">فروشگاه من</header>

<main>
  <article class="card">
    <h2>هدفون بی‌سیم</h2>
    <p>صدای شفاف و باتری طولانی.</p>
  </article>
  <article class="card">
    <h2>کیبورد مکانیکی</h2>
    <p>تایپ سریع و لمس دقیق.</p>
  </article>
</main>
```

<div dir="rtl">

و یک استایلِ ساده:

</div>

```css
body {
  background-color: #f6edda;
  margin: 0;
}

.topbar {
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  padding: 16px;
}

.card {
  background-color: #ffffff;
  border: 2px solid #2a6b93;
  border-radius: 8px;
  padding: 24px;
  margin: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** یک نوارِ آبی در بالا و زیرش دو کارتِ سفیدِ قاب‌دار می‌بینی، پشتِ‌سرِ هم. این جریانِ عادی است — همه `static`.

حالا `relative`. این مقدار می‌گوید «سرِ جای عادی‌ات بمان، ولی بعد یک تکانِ کوچک از همان‌جا بخور». با `top`، `left`، `right` و `bottom` می‌گویی چقدر تکان بخورد. یک کارت را موقتاً این‌طور امتحان کن:

</div>

```css
.card {
  position: relative;
  top: 20px;
  left: 20px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** کارت‌ها ۲۰ پیکسل به پایین و ۲۰ پیکسل به **راست** جابه‌جا شدند — ولی **جای خالیِ قبلی‌شان سرِ جایش ماند** و بقیه هیچ تکانی نخوردند. این نکتهٔ کلیدیِ `relative` است: عنصر از جای خودش نسبت به خودش جابه‌جا می‌شود، اما فضایی که اشغال کرده بود همان‌جا رزرو می‌ماند.

اگر انتظار داشتی `left` کارت را به چپ ببرد، دقت کن به معنیِ دقیقش: `left: 20px` یعنی «لبهٔ چپت را ۲۰ پیکسل از جای عادی‌اش دور کن»، و دورکردنِ لبهٔ چپ یعنی هُل‌دادنِ کلِ جعبه به **راست**. همین‌طور `top: 20px` جعبه را به پایین می‌برد. این چهار کلمه — `top`، `bottom`، `left`، `right` — **فیزیکی**‌اند و به راست‌به‌چپ بودنِ صفحه هیچ کاری ندارند؛ در بخشِ ۳ دوباره به این برمی‌گردیم.

این تکان‌دادن کاربردِ روزمرهٔ زیادی ندارد. قدرتِ اصلیِ `relative` چیزِ دیگری است که همین الان لازمش می‌شویم: یک عنصرِ `relative` تبدیل می‌شود به یک **لنگر** برای فرزندانش. ولی فعلاً این قاعدهٔ موقتی را کامل پاک کن، `position: relative` را هم، تا کارت‌ها دوباره `static` شوند و در بخشِ بعد اثرش را با چشم ببینی.

## ۲. `absolute`: از جریان بیرون بیا

می‌خواهیم روی گوشهٔ اولین کارت یک برچسبِ «جدید» بچسبانیم. برای این کار به یک رفتارِ تازه نیاز داریم: `position: absolute`. برخلافِ `relative`، این مقدار عنصر را **کاملاً از جریان بیرون می‌کشد** — انگار دیگر آنجا نیست، فضایی هم اشغال نمی‌کند — و بعد می‌گذاردش سرِ مختصاتی که با `top`/`right`/`bottom`/`left` می‌دهی.

اول در HTML، داخلِ اولین کارت و بالای `<h2>`، برچسب را اضافه کن:

</div>

```html
<article class="card">
  <div class="badge">جدید</div>
  <h2>هدفون بی‌سیم</h2>
  <p>صدای شفاف و باتری طولانی.</p>
</article>
```

<div dir="rtl">

و برچسب را `absolute` کن و به گوشهٔ بالا-راست بفرست. مقدارهای منفی کمی بیرونش می‌کشند تا مثل یک برچسبِ چسبانده‌شده روی گوشه دیده شود:

</div>

```css
.badge {
  position: absolute;
  top: -10px;
  right: -10px;
  background-color: #bc3e1c;
  color: #ffffff;
  padding: 4px 12px;
  border-radius: 999px;
}
```

<div dir="rtl">

حالا نگاه کن: برچسبِ «جدید» به‌جای گوشهٔ کارت، پرید به گوشهٔ بالا-راستِ **کلِ صفحه** و آنجا، بالای نوارِ فروشگاه، نشست!

## ۳. containing block: چرا برچسب به گوشهٔ اشتباه پرید

اینجا مهم‌ترین تلهٔ کلِ این فصل است، و ارزشِ آن را دارد که آرام بخوانی.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** این عمدی بود. سؤال این است: وقتی می‌گویی «برو به بالا-راست»، یعنی بالا-راستِ **چی**؟ یک عنصرِ `absolute` مختصاتش را نسبت به نزدیک‌ترین جدِّ خودش می‌سنجد که `position` اش **`static` نباشد** — یعنی جدّی که `relative`، `absolute`، `fixed` یا `sticky` باشد. به این جدّ می‌گویند containing block. برچسبِ ما هیچ‌کدام از جدهایش (کارت، `main`، `body`) هنوز `position` دار نبودند، پس مرورگر آخرین گزینه را برداشت: خودِ **صفحه**. برای همین برچسب به گوشهٔ صفحه پرید، نه گوشهٔ کارت.

رفعش دقیقاً همان کاری است که در بخش ۱ زمینه‌اش را چیدیم: کارت را `relative` کن تا بشود containing blockِ برچسب:

</div>

```css
.card {
  position: relative;
  background-color: #ffffff;
  border: 2px solid #2a6b93;
  border-radius: 8px;
  padding: 24px;
  margin: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا برچسبِ «جدید» پرید سرِ جای درستش — گوشهٔ بالا-راستِ همان کارتِ اول. چون کارت `relative` شد، مرورگر مختصاتِ `top`/`right`ِ برچسب را نسبت به کارت می‌سنجد، نه نسبت به صفحه. این الگو — یک والدِ `relative` و یک فرزندِ `absolute` — یکی از پرکاربردترین ترکیب‌های کلِ CSS است: هر وقت می‌خواهی چیزی را دقیقاً روی گوشه یا مرکزِ چیزِ دیگری بچسبانی، همین است.

> ⚠️ **مواظب باش:** اینجا `right` و `left` جهت‌های **فیزیکی**‌اند — `right` همیشه یعنی سمتِ راستِ صفحه، چه RTL چه LTR. در یک صفحهٔ فارسی که گوشهٔ «شروع» سمتِ راست است، `right: -10px` برچسب را به گوشهٔ ابتداییِ کارت می‌برد که طبیعی است. راهی هوشمندتر هم هست که خودش با جهتِ صفحه هماهنگ می‌شود؛ فعلاً با `right`/`left` جلو برو، فصل ۱۰ همین ترم کاملش می‌کنیم.

## ۴. `fixed`: همیشه گوشهٔ صفحه

حالا یک دکمهٔ «کمک» می‌خواهیم که همیشه گوشهٔ صفحه بماند، حتی وقتی کاربر پایین اسکرول می‌کند. برای این `position: fixed` است. `fixed` هم مثل `absolute` عنصر را از جریان بیرون می‌کشد، ولی مختصاتش را همیشه نسبت به **صفحهٔ نمایش** (پنجرهٔ مرورگر) می‌سنجد، نه هیچ جدّی — پس هر چه اسکرول کنی، سرِ جایش میخ‌کوب می‌ماند.

اول در HTML، آخرِ `body` دکمه را اضافه کن:

</div>

```html
<button class="float-btn">کمک</button>
```

<div dir="rtl">

و `fixed` اش کن، چسبیده به گوشهٔ پایین-چپ:

</div>

```css
.float-btn {
  position: fixed;
  bottom: 20px;
  left: 20px;
  background-color: #55731b;
  color: #ffffff;
  border: none;
  padding: 12px 18px;
  border-radius: 999px;
  font-size: 1rem;
}
```

<div dir="rtl">

برای اینکه اثرش را ببینی به چند کارتِ دیگر نیاز داری تا صفحه بلند شود و اسکرول داشته باشد؛ دو سه `<article class="card">` دیگر اضافه کن.

✅ **چک کن:** دکمهٔ سبزِ «کمک» گوشهٔ پایین-چپ نشسته. حالا صفحه را پایین اسکرول کن: دکمه **تکان نمی‌خورد** و همان‌جا می‌ماند، در حالی که کارت‌ها زیرش رد می‌شوند. همین است `fixed` — چسبیده به صفحهٔ نمایش، نه به محتوا.

## ۵. `sticky`: تا یک‌جا عادی، بعد بچسب

آخرین مقدار، باهوش‌ترینشان است: `sticky`. یک عنصرِ `sticky` **تا وقتی** که به لبهٔ تعیین‌شده نرسیده، مثل یک عنصرِ عادی در جریان حرکت می‌کند؛ ولی همین‌که اسکرول آن را به آن لبه رساند، همان‌جا می‌**چسبد** و دیگر پایین‌تر نمی‌رود. سرصفحهٔ فروشگاه را `sticky` کن تا موقعِ اسکرول بالای صفحه بماند:

</div>

```css
.topbar {
  position: sticky;
  top: 0;
  z-index: 1;
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  padding: 16px;
  font-size: 1.25rem;
}
```

<div dir="rtl">

آن `top: 0` حیاتی است: به مرورگر می‌گوید «وقتی لبهٔ بالای نوار به فاصلهٔ صفرِ بالای صفحه رسید، همان‌جا بچسب». بدونش، `sticky` هیچ لبه‌ای برای چسبیدن ندارد و مثل عنصرِ عادی رفتار می‌کند. خطِ `z-index: 1` را فعلاً همین‌طوری بنویس: کارت‌های ما `relative` اند و بدونِ آن هنگامِ اسکرول **روی** نوار رد می‌شوند. امتحانش کن و ببین؛ دلیلش موضوعِ فصلِ بعد است.

✅ **چک کن:** صفحه را آرام پایین اسکرول کن. اول نوارِ فروشگاه مثل بقیه بالا می‌رود؛ ولی همین‌که به بالای صفحه رسید، **می‌چسبد** و آنجا می‌ماند در حالی که کارت‌ها زیرش سُر می‌خورند. `sticky` ترکیبِ `relative` (تا قبل از لبه، عادی) و `fixed` (بعد از لبه، میخ‌کوب) است — و امروز رایج‌ترین راهِ ساختنِ سرصفحه‌ای است که همیشه در دسترس بماند.

> 🤖 **با AI:** از دستیار AI ات بپرس «فرقِ `fixed` و `sticky` در یک جمله چیست؟». جوابش را با چیزی که همین الان دیدی بسنج: هر دو را روی نوار امتحان کن و با چشمت ببین کدام از همان اول میخ‌کوب است و کدام اول عادی حرکت می‌کند بعد می‌چسبد. تا خودت اسکرول نکرده‌ای و ندیده‌ای، حرفِ AI فقط یک ادعاست.

## کد کاملِ این فصل

اول `index.html`:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>فروشگاه کوچک</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <header class="topbar">فروشگاه من</header>

    <main>
      <article class="card">
        <div class="badge">جدید</div>
        <h2>هدفون بی‌سیم</h2>
        <p>صدای شفاف و باتری طولانی.</p>
      </article>
      <article class="card">
        <h2>کیبورد مکانیکی</h2>
        <p>تایپ سریع و لمس دقیق.</p>
      </article>
      <article class="card">
        <h2>ماوس سبک</h2>
        <p>مناسب بازی و کار روزمره.</p>
      </article>
      <article class="card">
        <h2>وب‌کم HD</h2>
        <p>تصویر واضح برای جلسه‌ها.</p>
      </article>
    </main>

    <button class="float-btn">کمک</button>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و `styles.css`:

</div>

```css
/* styles.css */
* {
  box-sizing: border-box;
}

body {
  background-color: #f6edda;
  margin: 0;
  padding: 0;
}

.topbar {
  position: sticky;
  top: 0;
  z-index: 1;
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  padding: 16px;
  font-size: 1.25rem;
}

main {
  padding: 16px;
}

.card {
  position: relative;
  background-color: #ffffff;
  border: 2px solid #2a6b93;
  border-radius: 8px;
  padding: 24px;
  margin-bottom: 16px;
}

.badge {
  position: absolute;
  top: -10px;
  right: -10px;
  background-color: #bc3e1c;
  color: #ffffff;
  padding: 4px 12px;
  border-radius: 999px;
}

.float-btn {
  position: fixed;
  bottom: 20px;
  left: 20px;
  background-color: #55731b;
  color: #ffffff;
  border: none;
  padding: 12px 18px;
  border-radius: 999px;
  font-size: 1rem;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** صفحهٔ فروشگاه کامل است: سرصفحهٔ چسبان در بالا، چهار کارت، برچسبِ «جدید» روی گوشهٔ کارتِ اول، و دکمهٔ «کمک» گوشهٔ پایین. اسکرول کن و هر سه رفتار را با هم ببین — سرصفحه می‌چسبد، دکمه میخ‌کوب می‌ماند، برچسب با کارتش حرکت می‌کند.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| position | پوزیشِن | تعیین می‌کند عنصر چطور جای‌گذاری شود |
| static | استاتیک | مقدارِ پیش‌فرض؛ جای عادی در جریانِ صفحه |
| relative | ریلِتیو | از جای عادی کمی جابه‌جا می‌شود ولی فضایش می‌ماند؛ لنگرِ فرزندِ absolute |
| absolute | اَبسولوت | از جریان بیرون می‌آید و نسبت به containing block جای‌گذاری می‌شود |
| fixed | فیکسد | نسبت به صفحهٔ نمایش میخ‌کوب می‌شود؛ با اسکرول تکان نمی‌خورد |
| sticky | استیکی | تا لبه عادی است، بعد می‌چسبد |
| containing block | کانتینینگ بلاک | جدّی که مختصاتِ عنصرِ absolute نسبت به آن سنجیده می‌شود |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن به بالا جواب بده: یک عنصرِ `absolute` گذاشتی و به گوشهٔ کلِ صفحه پرید، نه گوشهٔ جعبه‌ای که می‌خواستی. یک چیز جا افتاده — چه چیزی، و کجا باید اضافه‌اش کنی؟

**تمرین اجباری:** یک کارتِ دیگر بساز و روی گوشهٔ **پایین-چپ**ش یک برچسبِ «۵۰٪ تخفیف» با `absolute` بچسبان. مطمئن شو خودِ کارت `position: relative` دارد، وگرنه برچسب به گوشهٔ صفحه می‌پرد. با عوض‌کردنِ `top`/`bottom` و `right`/`left`، برچسب را به هر چهار گوشه ببر و رفتارش را ببین.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** دکمهٔ «کمک» را یک‌بار `fixed` و یک‌بار `sticky` کن. صفحه را در هر دو حالت اسکرول کن و با یک جمله بنویس رفتارشان چه فرقی کرد. بعد `position: relative` را از کارتِ برچسب‌دار بردار و بنویس برچسب دقیقاً کجا رفت و چرا.

## در فصل بعد

الان می‌توانی هر عنصری را از جریان بیرون بکشی و دقیقاً جای دلخواه بگذاری‌اش. ولی وقتی چند عنصرِ جای‌گذاری‌شده روی هم بیفتند، سؤالِ تازه‌ای پیش می‌آید: کدام **رویِ** کدام؟ فصل بعد سراغِ `z-index` و مفهومِ stacking context می‌رویم — و می‌بینی چرا گاهی یک `z-index` هرچقدر هم بزرگ باشد کار نمی‌کند. این یکی از چسبنده‌ترین سوءتفاهم‌های CSS است، پس با حوصله و مثال جلو می‌رویم.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t3/s08-position (یادستان, Yaadestan)
