# فصل ۰۲ — flexbox: یک محور

<div dir="rtl">

# فصل ۰۲ — flexbox: یک محور

## در این فصل چه می‌سازی

فصل قبل به دیوار خوردیم: دو جعبه با هیچ ترفندی کنارِ هم نمی‌نشستند. این فصل دیوار را با یک خط برمی‌داریم. یاد می‌گیری به جعبهٔ **والد** بگویی `display: flex`، و بعدش هر چیزی که تویش هست، به‌جای اینکه زیرِ هم بیفتد، در یک **ردیف** کنارِ هم می‌نشیند. بعد کنترلش را هم به‌دست می‌گیری: می‌چرخانی‌اش عمودی، فاصلهٔ بینشان را تنظیم می‌کنی، و می‌فهمی چرا در صفحهٔ RTLِ ما اولین کارت سمتِ راست می‌نشیند. آخرِ فصل، یک ردیفِ تمیز از سه کارت داری که کاملاً در اختیارِ توست.

![طرح‌وارهٔ دو محور در flexbox: سه کارت در یک ردیف، یک پیکانِ افقی به‌عنوان main axis که در امتدادِ کارت‌ها می‌رود و یک پیکانِ عمودی به‌عنوان cross axis که عمود بر آن است](/lesson-assets/t3-s02-flex-basics/prompt/01-image-main-cross-axis.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- با `display: flex` روی یک جعبهٔ والد، بچه‌هایش را در یک ردیف کنارِ هم بچینی
- `main axis` و `cross axis` را از هم تشخیص بدهی و بگویی هرکدام کدام طرف است
- با `flex-direction` جهتِ ردیف را بین افقی و عمودی عوض کنی
- با `gap` فاصلهٔ بینِ کارت‌ها را تمیز و بدونِ هک تنظیم کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۱:** جریانِ عادی و اینکه چرا block ها زیرِ هم می‌چینند — `flexbox` دقیقاً همان را عوض می‌کند.
- **از فصل ۱:** محورِ inline در RTL از راست به چپ می‌رود — همین‌جا دوباره لازمش داریم.
- **از ترم ۲ فصل ۲:** selector کلاس (`.cards`) — به جعبهٔ والد با کلاسش استایل می‌دهیم.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-3-layout/session-02-flex-basics) — سه کارت می‌بینی که هنوز زیرِ هم چیده شده‌اند، درست مثل آخرِ فصل قبل. کارِ این فصل این است که با یک خط آن‌ها را در یک ردیف کنارِ هم بیاوری و بعد جهت و فاصله‌شان را کنترل کنی.

## ۱. یک ردیف کارت، هنوز زیرِ هم

بیا سه کارتِ ساده بسازیم. یک جعبهٔ والد که همه را در بر می‌گیرد، و سه جعبهٔ کوچک تویش:

</div>

```html
<main class="cards">
  <div class="card">۱</div>
  <div class="card">۲</div>
  <div class="card">۳</div>
</main>
```

<div dir="rtl">

والد را `<main>` گذاشتیم چون این کارت‌ها کلِ محتوای اصلیِ این صفحهٔ کوچک‌اند — یادت هست از ترم ۱ که `<main>` یعنی محتوای اصلیِ صفحه. ولی خودِ کارت‌ها `<div>` هستند، و این‌بار درست است: در ترم ۱ گفتیم `<div>` آخرین انتخاب است، فقط وقتی هیچ tag معناداری نمی‌خورد و تنها به یک جعبه برای چیدمان نیاز داری. این کارت‌ها معنایی ندارند، فقط قرار است چیده شوند؛ وقتی محتوای واقعی داشته باشند (یک محصول، یک مطلب) سراغِ `<article>` می‌روی. و یک نکتهٔ مهم: `display: flex` روی **هر** عنصرِ block کار می‌کند، فرقی نمی‌کند `<main>` باشد یا `<div>` — مهم فقط این است که والد باشد.

حالا یک CSS بده تا کارت‌ها دیده شوند:

</div>

```css
.cards {
  padding: 16px;
}

.card {
  padding: 24px;
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  font-size: 24px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** سه کارتِ آبی می‌بینی که زیرِ هم چیده شده‌اند — چون `<div>` یک عنصرِ block است و block ها، همان‌طور که فصل قبل دیدیم، روی هم می‌چینند. حالا این را عوض می‌کنیم.

## ۲. `display: flex` — و یک اشتباهِ خیلی رایج

راهِ کنارِ هم‌چیدن یک خط است: به جعبهٔ **والد** بگو `display: flex`. ولی قبل از اینکه درستش را بنویسیم، بیا عمداً همان اشتباهی را بکنیم که تقریباً هر تازه‌کاری یک‌بار می‌کند — چون از دلِ همین اشتباه، مهم‌ترین قانونِ `flexbox` بیرون می‌آید. حدس می‌زنی `flex` را باید به خودِ **کارت‌ها** بدهی. امتحانش کن:

</div>

```css
.card {
  display: flex;
  padding: 24px;
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  font-size: 24px;
}
```

<div dir="rtl">

نگاه کن: **هیچ اتفاقی نیفتاد.** کارت‌ها هنوز عینِ قبل زیرِ هم‌اند.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** بله، عمدی است. `display: flex` را روی جای اشتباه گذاشتی. قانون این است: `flex` روی **جعبهٔ والد** می‌نشیند، نه روی بچه‌ها — و آن والد، **بچه‌های مستقیمِ خودش** را کنارِ هم می‌چیند. وقتی به `.card` دادی‌اش، به هر کارت گفتی «محتوای داخلِ خودت را flex کن»؛ ولی داخلِ هر کارت فقط یک عدد است، پس چیزی برای چیدن نبود و هیچ تغییری ندیدی. جای درست، `.cards` است — والدی که سه کارت بچه‌اش هستند.

خطِ `display: flex` را از `.card` بردار و به `.cards` بده:

</div>

```css
.cards {
  display: flex;
  padding: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا سه کارت در یک **ردیف** کنارِ هم نشسته‌اند. همین یک خط، جعبهٔ والد را به یک **flex container** تبدیل کرد و بچه‌هایش شدند **flex item**. این مهم‌ترین جملهٔ کلِ ترم است: **`flexbox` را همیشه روی والد می‌گذاری تا بچه‌هایش را بچیند.**

> 💡 **نکته:** یک راهِ ساده برای اینکه یادت نرود: `flex` روی «ظرف» است، نه روی «چیزهای داخلِ ظرف». ظرف تصمیم می‌گیرد محتوایش چطور چیده شود.

## ۳. دو محور: main axis و cross axis

حالا که کارت‌ها در یک ردیف‌اند، باید یک مدلِ ذهنی برداری که تا آخرِ ترم همراهت است: هر flex container **دو محور** دارد.

- **main axis** — محورِ اصلی، همان جهتی که flex item ها در امتدادش کنارِ هم می‌چینند. الان که کارت‌ها افقی‌اند، main axis افقی است.
- **cross axis** — محورِ عرضی، که همیشه **عمود بر** main axis است. الان که main axis افقی است، cross axis عمودی است.

چرا این مهم است؟ چون در فصل بعد هر دستوری که برای چیدن و وسط‌چین‌کردن یاد می‌گیری، یا روی main axis کار می‌کند یا روی cross axis. اگر این دو را قاطی کنی، دستور روی محورِ اشتباه اثر می‌گذارد و گیج می‌شوی. پس همین حالا محکمش کن.

**قبل از ادامه، جواب بده:** اگر main axis افقی باشد، cross axis کدام طرف است؟ (جواب: عمودی — چون cross axis همیشه عمود بر main axis است.)

## ۴. main axis در RTL: چرا کارتِ ۱ سمتِ راست است

به ردیفت دقت کن: کارتِ ۱ کجاست؟ سمتِ **راست**. این تصادفی نیست و همان درسِ فصلِ قبل است. جهتِ پیش‌فرضِ main axis از `direction` صفحه پیروی می‌کند، و صفحهٔ ما RTL است — پس main axis از **راست به چپ** می‌رود. برای همین اولین کارت سمتِ راست می‌نشیند و بقیه به‌سمتِ چپ می‌آیند. این دقیقاً همان جریانِ inlineای است که فصل قبل دیدی، حالا برای کارت‌ها.

این را با `flex-direction` می‌بینی. تا حالا مقدارِ پیش‌فرضش که `row` است کار می‌کرد؛ حالا صریح بنویسش و بعد برعکسش کن:

</div>

```css
.cards {
  display: flex;
  flex-direction: row;
  padding: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

`row` یعنی «ردیفِ افقی، در جهتِ صفحه». حالا مقدارش را به `row-reverse` عوض کن:

</div>

```css
.cards {
  display: flex;
  flex-direction: row-reverse;
  padding: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** با `row-reverse` ترتیب برعکس شد و حالا کارتِ ۱ رفت سمتِ **چپ**. پس `flex-direction` جهتِ main axis را کنترل می‌کند. برای صفحهٔ فارسیِ ما `row` تقریباً همیشه همان چیزی است که می‌خواهی؛ فقط بدان که «از راست شروع می‌شود» یک اشتباه نیست، رفتارِ درستِ RTL است.

## ۵. `flex-direction: column` — همان محور، عمودی‌شده

`flex-direction` یک مقدارِ خیلی پرکاربردِ دیگر هم دارد: `column`. با این، main axis می‌شود **عمودی** و کارت‌ها دوباره زیرِ هم می‌چینند — ولی این‌بار به‌عنوان flex item، نه جریانِ عادی. امتحانش کن:

</div>

```css
.cards {
  display: flex;
  flex-direction: column;
  padding: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** کارت‌ها دوباره زیرِ هم‌اند، ولی این‌بار main axis عمودی است و cross axis افقی — یعنی دو محور دقیقاً جایشان عوض شد. چرا این با جریانِ عادی فرق دارد؟ چون حالا این جعبه یک flex container است و در فصل بعد می‌توانی همین ستونِ عمودی را با یک خط وسطِ صفحه بیاوری — کاری که با block معمولی سخت بود. فعلاً `column` را نگه دار یا به `row` برگردان؛ هر دو را در فصل بعد به‌کار می‌گیریم.

![مقایسهٔ flex-direction: در حالتِ row سه کارت در یک ردیفِ افقی، در حالتِ column همان سه کارت در یک ستونِ عمودی، با پیکانِ main axis که در هر حالت جهتش عوض شده](/lesson-assets/t3-s02-flex-basics/prompt/02-image-row-vs-column.png)

## ۶. `gap` — فاصلهٔ تمیز بینِ کارت‌ها

کارت‌ها الان به هم چسبیده‌اند. در ترم ۲ دیدی که فاصله‌انداختن با `margin` می‌تواند غافلگیرت کند. `flexbox` یک ابزارِ مخصوصِ همین کار دارد که تمیزتر است: `gap`. فقط بینِ item ها فاصله می‌اندازد، نه قبلِ اولی و نه بعدِ آخری. به `row` برگرد و `gap` اضافه کن:

</div>

```css
.cards {
  display: flex;
  flex-direction: row;
  gap: 16px;
  padding: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا بینِ هر دو کارت ۱۶ پیکسل فاصله افتاد، ولی دو طرفِ کلِ ردیف نه. مقدارِ `gap` را به `4px` عوض کن و ببین کارت‌ها به هم نزدیک می‌شوند، بعد `40px` بگذار و ببین از هم باز می‌شوند. این تمیزترین راهِ فاصله‌گذاری بینِ flex item هاست و از این به بعد همیشه از همین استفاده می‌کنیم.

> 🤖 **با AI:** از دستیارِ AI ات بپرس «فرقِ `gap` و `margin` برای فاصله‌گذاری بینِ آیتم‌های flex چیست؟». جوابش را با چیزی که همین الان دیدی بسنج: با `gap` دو طرفِ کلِ ردیف فاصله می‌گیرد یا نه؟ اگر AI چیزی گفت که با چشمت جور درنمی‌آید، به چشمت اعتماد کن، نه به AI.

## کد کاملِ این فصل

این هم دو فایلِ کاملِ این فصل، یک‌جا. اول `index.html`:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>flexbox: یک محور</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <main class="cards">
      <div class="card">۱</div>
      <div class="card">۲</div>
      <div class="card">۳</div>
    </main>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و `styles.css`:

</div>

```css
/* styles.css */
.cards {
  display: flex;
  flex-direction: row;
  gap: 16px;
  padding: 16px;
}

.card {
  padding: 24px;
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  font-size: 24px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** روی صفحه سه کارتِ آبی در یک ردیف با فاصلهٔ منظم می‌بینی که از راست شروع می‌شوند. `display: flex` روی والد، `flex-direction: row` برای جهت، و `gap` برای فاصله — همین سه، پایهٔ هر چیزی است که در فصل‌های بعد رویش می‌سازیم.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| flexbox | فلکس‌باکس | روشِ چیدنِ بچه‌های یک جعبه در یک محور |
| display: flex | دیسپلی فلکس | خطی که جعبهٔ والد را به flex container تبدیل می‌کند |
| flex container | فلکس کانتینر | جعبهٔ والدی که `display: flex` گرفته |
| flex item | فلکس آیتم | هر بچهٔ مستقیمِ یک flex container |
| main axis | مِین اَکسیس | محورِ اصلی که آیتم‌ها در امتدادش می‌چینند |
| cross axis | کراس اَکسیس | محورِ عمود بر main axis |
| flex-direction | فلکس‌دایرکشن | جهتِ main axis: `row` / `row-reverse` / `column` |
| gap | گَپ | فاصلهٔ بینِ آیتم‌ها، فقط بینشان |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن به بالا جواب بده: `display: flex` را روی والد می‌گذاری یا روی بچه‌ها؟ و چرا؟

**تمرین اجباری:** یک ردیف از **چهار** کارت بساز که با `display: flex` کنارِ هم بنشینند و بینشان `gap: 12px` باشد. بعد `flex-direction` را یک‌بار روی `row`، یک‌بار `row-reverse` و یک‌بار `column` امتحان کن و برای هر کدام یک جمله بنویس که کارتِ ۱ کجا رفت و کدام محور، main axis شد.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** یک منوی ساده بساز — یک `<nav>` که سه تا `<a>` مستقیم داخلش دارد — و به خودِ `<nav>` بده `display: flex` با `gap: 24px`. ببین سه لینک در یک ردیف کنارِ هم می‌نشینند. حالا `flex-direction: column` بده و ببین منو عمودی می‌شود. این همان الگویی است که تقریباً هر نوارِ ناوبریِ واقعی روی وب از آن ساخته شده.

## در فصل بعد

الان می‌توانی هر مجموعه‌ای را در یک ردیف یا ستون بچینی و فاصله‌شان را کنترل کنی. ولی هنوز کاری با **جای** کارت‌ها در طولِ ردیف نکرده‌ای — همه سرِ شروعِ محور چسبیده‌اند. فصل بعد دقیقاً همین است: با `justify-content` آیتم‌ها را در امتدادِ main axis پخش می‌کنی (وسط، دو سر، با فاصلهٔ برابر) و با `align-items` روی cross axis می‌چینی‌شان — و بالاخره به آن چیزی می‌رسی که هر تازه‌کاری آرزویش را دارد: **وسط‌چینِ واقعیِ عمودی**.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t3/s02-flex-basics (یادستان, Yaadestan)
