# فصل ۰۸ — پس‌زمینه، حاشیه، سایه

<div dir="rtl">

# فصل ۰۸ — پس‌زمینه، حاشیه، سایه

## در این فصل چه می‌سازی

تا اینجای ترم ۲ رنگ دادی، اندازه دادی، جعبه را فهمیدی و متن را مرتب کردی. ولی صفحه‌هایت هنوز کمی «لخت»اند: مستطیل‌های ساده، بدون عمق. در این فصل به همان جعبه‌ها **تزئین** می‌دهی — حاشیه، گوشهٔ گرد، سایه، پس‌زمینهٔ تصویری و gradient — و آخرش یک **کارت** واقعی می‌سازی که انگار کمی از صفحه بلند شده و روی آن نشسته است. همان جعبهٔ بی‌روحِ فصل قبل، این‌بار مثل یک کارت در یک سایت واقعی.

![یک کارت مطلب تمیز با یک نوار تصویری بالای آن، گوشه‌های گرد، یک حاشیهٔ نازک و یک سایهٔ ملایم که کارت را کمی از پس‌زمینه جدا می‌کند](/lesson-assets/t2-s08-decoration/prompt/01-image-styled-card.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- به هر جعبه با `border` یک حاشیه و با `border-radius` گوشهٔ گرد بدهی
- با `box-shadow` یک سایه بسازی که جعبه را از صفحه جدا کند
- با `background-image` و `background-size` یک تصویر را درست داخل یک ناحیه جا بدهی
- با `linear-gradient()` یک پس‌زمینهٔ رنگ‌به‌رنگ بسازی، بدون هیچ تصویری
- بگویی چرا `border-radius` گاهی «انگار هیچ کاری نمی‌کند» و چطور درستش کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۴:** box model و `padding` — تزئین روی همان جعبه‌ای می‌نشیند که آنجا شناختی.
- **از فصل ۵:** رنگ با `rgb()` و `opacity` — سایه یک رنگِ نیمه‌شفاف است.
- **از فصل ۲:** `class` — کارت را با یک `class` هدف می‌گیریم.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-2-css-basics/session-08-decoration) — یک کارتِ ساده و بی‌تزئین می‌بینی: فقط متن با کمی فاصله دورش. کارِ این فصل این است که خط‌به‌خط به آن حاشیه، گوشهٔ گرد، سایه و پس‌زمینه بدهی و هر بار نتیجه را ببینی.

## ۱. یک کارت لخت برای شروع

هر کارت اول یک تکهٔ HTML معمولی است. این را در آزمایشگاه داشته باش:

</div>

```html
<article class="card">
  <div class="card-cover"></div>
  <p class="tag">آموزش</p>
  <h2>اولین روزم با CSS</h2>
  <p>امروز یاد گرفتم چطور یک جعبهٔ ساده را به یک کارت تمیز و خوش‌ظاهر تبدیل کنم.</p>
  <a class="more" href="#">ادامهٔ مطلب ←</a>
</article>
```

<div dir="rtl">

یک `<article>` (چون یک مطلبِ مستقل است، از فصل semantic یادت هست)، و تویش یک `<div class="card-cover">` که فعلاً خالی است — این همان جایی است که بعداً تصویرِ کارت را می‌گذاریم. بقیه هم یک برچسب، یک تیتر، یک پاراگراف و یک لینک.

برای CSS هم فعلاً فقط جعبه را کمی جا می‌دهیم، عرضش را محدود می‌کنیم و وسطش می‌آوریم:

</div>

```css
body {
  background-color: #eef1f7;
  padding: 40px;
}

.card {
  max-width: 320px;
  margin: 0 auto;
  padding: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

اینجا دو property تازه داریم. `max-width: 320px` می‌گوید عرضِ کارت حداکثر ۳۲۰ پیکسل شود — جعبه از این پهن‌تر نمی‌شود ولی می‌تواند باریک‌تر بماند. و `margin: 0 auto` کارت را افقی وسط می‌آورد: وقتی یک جعبهٔ عرض‌محدود، margin چپ و راستش `auto` باشد، مرورگر فضای اضافه را دو طرفش مساوی پخش می‌کند و جعبه وسط می‌ایستد (آن `0` یعنی بالا و پایین بدونِ فاصله). `padding` را هم که از فصل ۴ بلدی.

✅ **چک کن:** یک ناحیهٔ خاکستریِ کم‌رنگ (پس‌زمینهٔ صفحه) می‌بینی و روی آن، متنِ کارت با کمی فاصله دورش، جمع‌شده در یک ستونِ وسطِ صفحه. ولی هنوز خبری از «کارت» نیست — مرزِ کارت با صفحه معلوم نیست، چون کارت هیچ پس‌زمینه یا حاشیه‌ای ندارد. بیا کم‌کم بسازیمش.

## ۲. اول گوشه‌ها را گرد کن — و اولین غافلگیری

اولین چیزی که یک کارت را «نرم» می‌کند، گوشه‌های گرد است. property اش `border-radius` است: هرچه عددش بزرگ‌تر، گوشه گردتر. به `.card` اضافه‌اش کن:

</div>

```css
.card {
  max-width: 320px;
  margin: 0 auto;
  padding: 16px;
  border-radius: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

حالا نگاه کن. و… هیچ اتفاقی نیفتاد. کارت دقیقاً همان‌شکلِ قبل است، انگار `border-radius` را اصلاً ننوشته‌ای. این یک خطای خیلی رایج است و ارزش دارد بفهمی چرا.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** `border-radius` گوشهٔ **لبهٔ دیدنیِ** جعبه را گرد می‌کند — یعنی جایی که یک رنگِ پس‌زمینه یا یک حاشیه تمام می‌شود. کارتِ ما هنوز نه پس‌زمینه دارد نه حاشیه؛ پس هیچ لبهٔ دیدنی‌ای نیست که گرد شود. گوشه‌ها **واقعاً** گرد شده‌اند، ولی چون چیزی آنجا کشیده نشده، دیدنی نیست. راهِ حل ساده است: در قدم بعد به کارت یک پس‌زمینه و یک حاشیه می‌دهیم و همان لحظه گوشه‌های گرد ظاهر می‌شوند.

## ۳. حاشیه و پس‌زمینه: حالا لبه دیده می‌شود

دو چیز به `.card` اضافه می‌کنیم. اول یک `background-color` که کارت را از صفحه جدا کند، و بعد یک `border`.

`border` یک property جمع‌وجور است که سه چیز را با هم می‌گیرد: **کلفتی**، **نوع خط** و **رنگ** — به همین ترتیب. مثلاً `1px solid #e4e8f0` یعنی «یک خطِ توپُرِ یک‌پیکسلیِ خاکستری روشن».

</div>

```css
.card {
  max-width: 320px;
  margin: 0 auto;
  padding: 16px;
  background-color: #ffffff;
  border: 1px solid #e4e8f0;
  border-radius: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا یک کارتِ سفید با یک حاشیهٔ نازکِ خاکستری روی پس‌زمینهٔ کم‌رنگ می‌بینی — و **گوشه‌هایش گرد است**. همان `border-radius` قدمِ قبل، حالا که یک لبهٔ دیدنی (رنگِ سفید + حاشیه) دارد، خودش را نشان می‌دهد. حالا خرابش کن تا حس کنی: `border-radius` را به `0` عوض کن و ببین گوشه‌ها تیز می‌شوند، بعد `40px` بگذار و ببین چقدر گرد می‌شود. عدد را حس کن، بعد برگردان روی `16px`.

> 💡 **نکته:** `solid` تنها نوع خط نیست. `dashed` (خط‌چین) و `dotted` (نقطه‌چین) هم هستند. برای کارت `solid` بهترین است، ولی خوب است بدانی گزینه‌ها هستند.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر `border` را کلاً پاک کنی ولی `background-color` سفید بماند، باز هم گوشه‌ها گرد دیده می‌شوند؟

بله. چون حالا یک لبهٔ دیدنی داری: جایی که سفیدِ کارت تمام می‌شود و خاکستریِ صفحه شروع. `border-radius` همان مرزِ رنگ را گرد می‌کند، چه حاشیه باشد چه نباشد. لبهٔ دیدنی است که مهم است، نه لزوماً حاشیه.

## ۴. سایه: کارت را از صفحه بلند کن

چیزی که کارت را واقعاً «کارت» می‌کند، یک سایهٔ ملایم است که انگار کارت را کمی از صفحه بلند کرده. property اش `box-shadow` است و چهار مقدار پشت‌سرِ هم می‌گیرد:

</div>

```css
box-shadow: 0 12px 30px rgb(23 36 64 / 0.14);
```

<div dir="rtl">

این چهار تکه به‌ترتیب یعنی:

- `0` — جابه‌جایی افقی سایه (اینجا صفر: سایه به چپ و راست نمی‌رود).
- `12px` — جابه‌جایی عمودی: سایه ۱۲ پیکسل پایین‌تر می‌افتد، انگار نور از بالا می‌تابد.
- `30px` — میزان **محوشدگیِ** سایه: هرچه بزرگ‌تر، سایه نرم‌تر و پخش‌تر.
- `rgb(23 36 64 / 0.14)` — رنگِ سایه. این یک شکلِ تازهٔ نوشتنِ رنگ است: بعد از سه عددِ rgb یک `/` می‌گذاری و بعدش یک عددِ شفافیت — یعنی `rgb(r g b / alpha)`. همان ایدهٔ شفافیتی که در فصل ۵ با `opacity` دیدی، این‌بار مستقیم داخلِ خودِ رنگ نوشته می‌شود، پس فقط همین رنگ نیمه‌شفاف می‌شود نه کلِ عنصر. سایهٔ خوب هیچ‌وقت مشکیِ توپُر نیست؛ یک آبیِ خیلی کم‌رنگ و کم‌شفاف طبیعی‌تر است.

به `.card` اضافه‌اش کن:

</div>

```css
.card {
  max-width: 320px;
  margin: 0 auto;
  padding: 16px;
  background-color: #ffffff;
  border: 1px solid #e4e8f0;
  border-radius: 16px;
  box-shadow: 0 12px 30px rgb(23 36 64 / 0.14);
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا کارت انگار کمی از صفحه بلند شده و یک سایهٔ نرم زیرش افتاده. حالا خرابش کن: مقدار محوشدگی را از `30px` به `2px` عوض کن و ببین سایه چقدر تیز و بدقواره می‌شود؛ بعد جابه‌جاییِ عمودی را `40px` بگذار و ببین کارت انگار خیلی بالا شناور شده. با همین دو عدد بازی کن تا حسِ سایه در دستت بیاید، بعد برگردان روی `0 12px 30px`.

> 💡 **نکته:** رازِ سایهٔ حرفه‌ای این است: جابه‌جایی کم، محوشدگیِ زیاد، رنگِ کم‌شفاف. سایهٔ تیره و تیز، کارت را ارزان نشان می‌دهد؛ سایهٔ نرم و کم‌رنگ، گران.

## ۵. gradient: پس‌زمینهٔ رنگ‌به‌رنگ بدون تصویر

تا حالا پس‌زمینه‌ها یک‌رنگ بودند. `linear-gradient()` می‌گذارد رنگ **به‌آرامی از یکی به دیگری** برود — بدون هیچ فایلِ تصویری، فقط با CSS. یک نکتهٔ مهم: gradient در CSS یک **تصویر** حساب می‌شود، نه یک رنگ. برای همین توی `background-image` می‌نشیند، نه `background-color`.

بیا پس‌زمینهٔ کلِ صفحه را از خاکستریِ تخت به یک gradient نرم عوض کنیم. در `body`:

</div>

```css
body {
  background-image: linear-gradient(160deg, #eef1f7, #d9e0ee);
  padding: 40px;
}
```

<div dir="rtl">

داخل پرانتز، اول **جهت** را می‌گویی (`160deg` یعنی یک زاویهٔ مورب) و بعد رنگ‌ها را به‌ترتیب. مرورگر خودش بینشان را نرم پُر می‌کند.

✅ **چک کن:** پس‌زمینهٔ صفحه دیگر تخت نیست؛ از یک گوشه به گوشهٔ دیگر کمی رنگش عوض می‌شود. اگر پنجره از محتوا بلندتر باشد، کمی پایین‌تر از کارت یک مرزِ افقی می‌بینی که gradient از آنجا دوباره شروع شده؛ چون `body` فقط تا ته محتوایش بلند است و تصویرِ پس‌زمینه تکرار می‌شود. فعلاً نگرانش نباش. حالا خرابش کن: `160deg` را `90deg` کن و ببین جهتِ گذارِ رنگ عوض می‌شود؛ یک رنگِ سوم هم اضافه کن — `linear-gradient(160deg, #eef1f7, #d9e0ee, #c7d0e6)` — و ببین سه‌تایی می‌شود.

> ⚠️ **مواظب باش:** یک اشتباهِ خیلی رایج این است که gradient را داخلِ `background-color` بنویسی. کار نمی‌کند و هیچ خطایی هم نمی‌بینی — چون gradient یک تصویر است، نه یک رنگ. همیشه توی `background-image` بگذارش.

## ۶. تصویرِ واقعی در پس‌زمینه، و `background-size`

حالا سراغِ آن `<div class="card-cover">` می‌رویم که از قدمِ اول خالی گذاشتیمش. می‌خواهیم یک تصویر تویش بنشیند. با `background-image: url(...)` یک تصویر را پس‌زمینهٔ یک ناحیه می‌کنی. ولی یک مشکل هست: تصویر معمولاً هم‌اندازهٔ آن ناحیه نیست. اینجا `background-size` وارد می‌شود:

- `cover` — تصویر را آن‌قدر بزرگ می‌کند که **کلِ ناحیه را بپوشاند**، حتی اگر لبه‌هایش کمی بیرون بزند. برای عکسِ کاور همین را می‌خواهی.
- `contain` — تصویر را آن‌قدر کوچک می‌کند که **کامل داخل ناحیه جا شود**. اگر جا اضافه بماند، پس‌زمینه به‌طور پیش‌فرض تکرار می‌شود و تکه‌ای از همان تصویر در فضای خالی می‌نشیند.

به `.card-cover` این‌ها را بده:

</div>

```css
.card-cover {
  height: 150px;
  border-radius: 12px;
  background-image: url("https://picsum.photos/seed/taropood/400/220");
  background-size: cover;
  background-position: center;
}
```

<div dir="rtl">

`height` به ناحیه یک بلندی می‌دهد (وگرنه چون خالی است، ارتفاعش صفر می‌شود و تصویر دیده نمی‌شود). `background-position: center` هم می‌گوید وسطِ تصویر را نشانم بده. و `border-radius: 12px` گوشه‌های همین نوارِ تصویری را هم گرد می‌کند تا با کارت هماهنگ باشد.

✅ **چک کن:** بالای کارت یک نوارِ تصویریِ گوشه‌گرد ظاهر شد که کلِ عرض را پُر کرده. حالا خرابش کن: `background-size` را از `cover` به `contain` عوض کن و ببین تصویر کوچک می‌شود و دو طرفش نوارِ باریکی از تکرارِ همان تصویر پیدا می‌شود؛ بعد کلاً پاکش کن و ببین تصویر با اندازهٔ اصلیِ خودش می‌افتد و فقط تکهٔ وسطش دیده می‌شود. حالا فهمیدی `background-size` دقیقاً چه کاری می‌کند. برگردان روی `cover`.

> 🤖 **با AI:** همین `box-shadow` چهارمقداری را به دستیار AI ات بده — مثلاً `box-shadow: 0 12px 30px rgb(23 36 64 / 0.14)` — و بپرس «هر عدد اینجا چه‌کار می‌کند؟». بعد همان اعداد را در آزمایشگاه یکی‌یکی عوض کن و **جوابش را با چیزی که می‌بینی چک کن**. اگر AI گفت عددِ دوم «محوشدگی» است، خودت با تغییرش ثابت کن که نه — عددِ سوم محوشدگی است. این‌طوری هم یاد می‌گیری، هم عادت می‌کنی حرفِ AI را با چشمِ خودت بسنجی.

## ۷. کارتِ کامل

حالا همه‌چیز را کنار هم می‌گذاریم. این HTML و CSSِ نهاییِ کارت است. اول HTML:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>کارت مطلب</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <article class="card">
      <div class="card-cover"></div>
      <p class="tag">آموزش</p>
      <h2>اولین روزم با CSS</h2>
      <p>امروز یاد گرفتم چطور یک جعبهٔ ساده را به یک کارت تمیز و خوش‌ظاهر تبدیل کنم.</p>
      <a class="more" href="#">ادامهٔ مطلب ←</a>
    </article>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و CSSِ کامل — همان تکه‌ها که ساختیم، به‌علاوهٔ چند خطِ ساده برای رنگ و فاصلهٔ متن‌ها (چیزهایی که از فصل‌های رنگ و تایپوگرافی بلدی):

</div>

```css
/* styles.css */
body {
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  background-image: linear-gradient(160deg, #eef1f7, #d9e0ee);
  padding: 40px;
}

.card {
  max-width: 320px;
  margin: 0 auto;
  padding: 16px;
  background-color: #ffffff;
  border: 1px solid #e4e8f0;
  border-radius: 16px;
  box-shadow: 0 12px 30px rgb(23 36 64 / 0.14);
}

.card-cover {
  height: 150px;
  border-radius: 12px;
  background-image: url("https://picsum.photos/seed/taropood/400/220");
  background-size: cover;
  background-position: center;
}

.card .tag {
  margin-top: 14px;
  margin-bottom: 4px;
  color: #5a4bff;
  font-weight: 700;
}

.card h2 {
  margin: 0 0 8px;
  color: #172440;
}

.card p {
  margin: 0;
  color: #55607a;
  line-height: 1.9;
}

.more {
  display: inline-block;
  margin-top: 12px;
  color: #5a4bff;
  font-weight: 700;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** یک کارتِ کامل داری — نوارِ تصویریِ بالا، یک برچسبِ رنگی، تیتر، متن و لینکِ «ادامهٔ مطلب» — با حاشیهٔ نازک، گوشه‌های گرد و سایهٔ نرم، روی یک پس‌زمینهٔ gradient. همان جعبهٔ لختِ قدمِ اول، حالا یک کارتِ واقعی.

![نمای بازشده از لایه‌های تزئینِ یک کارت: پایین پس‌زمینهٔ رنگی، رویش جعبهٔ سفید با حاشیه، رویش گوشه‌های گردشده، و بالای همه یک لایهٔ سایهٔ نرم](/lesson-assets/t2-s08-decoration/prompt/02-image-decoration-layers.png)

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| border | بوردِر | حاشیهٔ دور جعبه؛ کلفتی + نوع خط + رنگ |
| border-radius | بوردِر رِیدیوس | گرد کردن گوشه‌های لبهٔ دیدنیِ جعبه |
| box-shadow | باکس شَدو | سایهٔ جعبه؛ جابه‌جایی افقی، عمودی، محوشدگی، رنگ |
| background-image | بک‌گراند ایمیج | تصویر (یا gradient) به‌عنوان پس‌زمینهٔ یک ناحیه |
| background-size | بک‌گراند سایز | چطور تصویرِ پس‌زمینه در ناحیه جا شود (`cover` / `contain`) |
| gradient | گِرِیدینت | گذارِ نرمِ رنگ؛ در CSS یک تصویر است، نه یک رنگ |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن به بالا جواب بده: چرا `linear-gradient()` را نمی‌شود در `background-color` نوشت؟

**تمرین اجباری:** یک کارتِ دوم بساز — مثلاً کارتِ یک محصول: یک نوارِ تصویریِ کاور، یک اسم، یک قیمت و یک دکمهٔ «خرید». همه‌چیز باید `border`، `border-radius`، `box-shadow` و یک پس‌زمینه (رنگ یا gradient) داشته باشد. سعی کن سایه و گوشه‌ها با کارتِ این فصل فرق داشته باشند تا حسِ عددها در دستت بیاید.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** یک دکمه بساز که پس‌زمینه‌اش یک `linear-gradient()` باشد، گوشه‌هایش گرد و یک سایهٔ ملایم داشته باشد. حالا امتحان کن: جهتِ gradient را با `deg` عوض کن تا رنگ‌ها از یک گوشهٔ دیگر شروع شوند. کدام جهت برای یک دکمهٔ فارسی (راست‌به‌چپ) طبیعی‌تر به‌نظر می‌رسد؟

## در فصل بعد

الان می‌توانی به جعبه‌ها ظاهرِ حرفه‌ای بدهی — ولی احتمالاً همین حالا یک رنگ را در چند جای CSS ات تکرار کرده‌ای (مثلاً همان `#5a4bff` که هم برای برچسب هم برای لینک نوشتیم). اگر بخواهی این رنگِ اصلیِ سایت را عوض کنی، باید دنبال تک‌تکشان بگردی. فصل بعد یاد می‌گیری رنگ‌ها و اندازه‌های تکراری را **یک‌بار** با یک اسمِ خودت تعریف کنی و همه‌جا صدایشان بزنی — به این می‌گویند custom property، و پایهٔ ساختنِ theme (و بعدها dark mode) همین است.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t2/s08-decoration (یادستان, Yaadestan)
