# فصل ۰۷ — جریان عادی صفحه

<div dir="rtl">

# فصل ۰۷ — جریان عادی صفحه

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک صفحهٔ کوچکِ یادداشت داری، ولی چیزی که واقعاً به‌دست می‌آوری فهمِ این است که مرورگر **چطور** عناصر را می‌چیند. چرا دو پاراگراف زیر هم می‌آیند ولی چند لینک کنار هم؟ چطور یک لینک را وادار کنی مثل یک دکمهٔ پهن رفتار کند؟ و آن غافلگیریِ عجیب که وقتی به دو جعبه margin می‌دهی، فاصله‌شان کمتر از چیزی می‌شود که انتظار داشتی — از کجا می‌آید؟ این فصل همهٔ این‌ها را روشن می‌کند.

![مقایسهٔ دو نوع چیدمان: در سمتی چند جعبهٔ پهن که کاملاً زیر هم چیده شده‌اند (block)، در سمتِ دیگر چند جعبهٔ کوچک که در یک خط کنار هم نشسته‌اند (inline)](/lesson-assets/t2-s07-flow/prompt/01-image-block-inline.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- فرقِ عناصرِ `block` و `inline` را در جریانِ عادیِ صفحه توضیح بدهی
- با `display` رفتارِ یک عنصر را عوض کنی، از جمله `inline-block` و `none`
- بگویی margin collapsing چیست و چرا فاصله‌ها را کمتر از انتظار می‌کند
- با `direction` جهتِ چیدمان را برای فارسی و بخش‌های لاتین تنظیم کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۴:** `margin`، `padding`، `width` و `box-sizing`.
- **از فصل ۶:** `text-align` و `font-family`.
- **از فصل ۱:** `background-color` — رنگ به جعبه‌ها می‌دهیم تا مرزهایشان را ببینیم.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-2-css-basics/session-07-flow) — دو یادداشت می‌بینی که margin داده‌ایم، ولی فاصله‌شان از چیزی که انتظار داری کمتر است. کارِ این فصل این است که بفهمی چرا، و کنارش با `display` و `direction` بازی کنی.

## ۱. جریان عادی: block و inline

مرورگر هر عنصری را به یکی از دو شکل می‌چیند، و این را `display`ِ پیش‌فرضِ آن عنصر تعیین می‌کند:

- عناصرِ **block**: هرکدام یک خطِ کاملِ خودشان را می‌گیرند، تا کلِ عرضِ در دسترس کشیده می‌شوند، و زیرِ هم می‌آیند. `<p>`، `<h1>`، `<article>` و `<div>` همه block اند.
- عناصرِ **inline**: فقط به‌اندازهٔ محتوایشان جا می‌گیرند و در همان خط، کنارِ هم می‌نشینند. `<a>`، `<strong>` و `<em>` inline اند.

بیا ببینیمش. اول به صفحه یک پایهٔ ساده بده و دو یادداشت بساز:

</div>

```css
body {
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  background-color: #f6edda;
  padding: 24px;
}

.note {
  background-color: #cfe3f3;
  padding: 16px;
}
```

<div dir="rtl">

هر یادداشت یک `<article class="note">` است. چون `<article>` عنصری block است، دو یادداشت زیرِ هم می‌آیند و هرکدام تا کلِ عرض کشیده می‌شوند — رنگِ آبیِ ملایمشان این را نشان می‌دهد.

حالا چند برچسب هم اضافه کن که لینک‌اند (inline):

</div>

```css
.tags a {
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  padding: 4px 10px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** دو یادداشتِ آبی زیرِ هم می‌بینی که کلِ عرض را گرفته‌اند، و زیرشان سه برچسبِ رنگی که **کنارِ هم در یک خط** نشسته‌اند. همین تفاوت را ببین: جعبه‌های block هرکدام یک خط، عناصرِ inline همه در یک خط. این «جریانِ عادی» است — کاری که مرورگر بدونِ هیچ دستورِ چیدمانی انجام می‌دهد.

قبل از ادامه، جواب بده: چرا سه برچسب کنارِ هم می‌نشینند ولی دو یادداشت زیرِ هم؟ (چون برچسب‌ها `<a>` و inline اند، ولی یادداشت‌ها `<article>` و block — و `display`ِ پیش‌فرضشان این چیدمان را تعیین می‌کند.)

## ۲. عوض‌کردنِ display

با property‌ی `display` می‌توانی رفتارِ پیش‌فرضِ یک عنصر را عوض کنی. بیایید یک لینک را به یک دکمهٔ پهن تبدیل کنیم. یک لینکِ «برو به بالا» بساز و بخواه پهنایش ۲۰۰ پیکسل باشد:

</div>

```css
.button {
  width: 200px;
  background-color: #a36207;
  color: #ffffff;
  padding: 10px;
  text-align: center;
}
```

<div dir="rtl">

به صفحه نگاه کن: پس‌زمینهٔ نارنجی فقط دورِ متن است و آن `width: 200px` **اثری نکرد**. دلیلش این است که `<a>` عنصری inline است، و عناصرِ inline `width` و `height` را نادیده می‌گیرند — فقط به‌اندازهٔ محتوایشان جا می‌گیرند، هرچه بگویی.

راهِ حل `display: inline-block` است: عنصر در خط می‌ماند (مثل inline) ولی `width` و `height` را می‌پذیرد (مثل block). به دکمه اضافه‌اش کن:

</div>

```css
.button {
  display: inline-block;
  width: 200px;
  background-color: #a36207;
  color: #ffffff;
  padding: 10px;
  text-align: center;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا دکمه دقیقاً ۲۰۰ پیکسل پهن است و متنش وسط‌چین. مقدارِ `display` را به `inline` برگردان و ببین دوباره جمع می‌شود؛ به `block` عوضش کن و ببین یک خطِ کامل می‌گیرد و پهنایش را نگه می‌دارد ولی دیگر چیزی کنارش نمی‌نشیند. سه رفتار، سه `display`.

یک مقدارِ مهمِ دیگرِ `display` هم `none` است: عنصر را **کاملاً** از صفحه برمی‌دارد، انگار اصلاً وجود ندارد. برای یادداشتی که هنوز آماده نیست:

</div>

```css
.draft {
  display: none;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** یادداشتِ `draft` کلاً ناپدید شد و جای خالی هم نگذاشت — چون `display: none` عنصر را از جریان بیرون می‌اندازد، نه اینکه فقط نامرئی‌اش کند.

> ⚠️ **مواظب باش:** `display: none` عنصر را از دیدِ screen reader ها هم پنهان می‌کند، نه فقط از چشم. پس برای محتوایی که باید خوانده شود ولی موقتاً دیده نشود از آن استفاده نکن؛ `display: none` یعنی «این اصلاً اینجا نیست»، برای همه — چه چشم، چه ماشین.

## ۳. یک غافلگیری در فاصله‌ها: margin collapsing

حالا می‌خواهیم بین دو یادداشت فاصله بگذاریم. طبیعی است که به هر یادداشت از بالا و پایین margin بدهی. این را امتحان کن:

</div>

```css
.note {
  background-color: #cfe3f3;
  padding: 16px;
  margin-top: 48px;
  margin-bottom: 48px;
}
```

<div dir="rtl">

حالا فکر کن: یادداشتِ اول `48px` margin از پایین دارد، و یادداشتِ دوم `48px` margin از بالا. این دو margin به‌هم می‌رسند، پس انتظار داری فاصلهٔ بینشان `48 + 48 = 96` پیکسل باشد. ولی به صفحه نگاه کن و اندازه بگیر — فاصله فقط `48` است، نصفِ چیزی که انتظار داشتی.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** این عمدی است و یکی از معروف‌ترین غافلگیری‌های CSS است، به‌نامِ margin collapsing. وقتی margin‌ی **عمودیِ** دو جعبهٔ block به‌هم می‌رسند، در هم فرو می‌روند و به یک margin تبدیل می‌شوند — و اندازه‌اش **بزرگ‌ترِ** آن دو است، نه جمعشان. اینجا هر دو `48` بودند، پس نتیجه `48` شد. اگر یکی `48` و دیگری `24` بود، باز هم `48` می‌شد (بزرگ‌تره)، نه `72`. این خرابی نیست؛ عمداً این‌طور طراحی شده تا وقتی چند پاراگرافِ پشتِ‌هم margin دارند، فاصله‌هاشان دوبرابر و ناجور نشود.

پس چطور فاصله‌ها را قابلِ‌پیش‌بینی کنیم؟ ساده‌ترین عادت این است که فاصله را فقط از **یک طرف** بدهی. مثلاً همیشه `margin-bottom` بگذار و `margin-top` را صفر کن؛ آن‌وقت هیچ‌وقت دو margin روبه‌روی هم قرار نمی‌گیرند که بخواهند collapse کنند:

</div>

```css
.note {
  background-color: #cfe3f3;
  padding: 16px;
  margin-top: 0;
  margin-bottom: 24px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا بینِ دو یادداشت دقیقاً `24` پیکسل فاصله است، همان‌قدر که خواستی — چون فقط یک margin آنجاست، نه دو تا. مقدارِ `margin-bottom` را به `40` عوض کن و ببین فاصله دقیقاً `40` می‌شود، بدونِ هیچ غافلگیری‌ای. یک طرف، یک عدد، یک نتیجه.

> 💡 **نکته:** فقط margin‌های **عمودی** (بالا و پایین) collapse می‌کنند. margin‌های افقی (چپ و راست) هیچ‌وقت در هم فرو نمی‌روند — دو جعبهٔ کنارِ هم با margin افقی، فاصله‌شان همیشه جمعِ دو margin است.

## ۴. direction: جهتِ صفحه برای فارسی

فارسی از راست به چپ نوشته می‌شود. تا حالا صفحه‌هایمان `<html lang="fa" dir="rtl">` داشتند، و همان `dir="rtl"` است که به مرورگر می‌گوید همه‌چیز را از راست بچیند. معادلِ همین کار در CSS، property‌ی `direction` است: `rtl` (راست‌به‌چپ) یا `ltr` (چپ‌به‌راست).

معمولاً `dir="rtl"`ِ روی `<html>` کافی است و کلِ صفحه را درست می‌کند. ولی گاهی یک تکهٔ کوچکِ **لاتین** داری — یک آدرسِ سایت، یک تکه کدِ انگلیسی — که باید چپ‌به‌راست باشد وگرنه علامت‌هایش جابه‌جا دیده می‌شوند. برای همان تکه `direction: ltr` می‌گذاری:

</div>

```css
.ltr {
  direction: ltr;
  text-align: left;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** خطِ `MDN: developer.mozilla.org` حالا از چپ شروع می‌شود. این خط تماماً لاتین است و علامتی در ابتدا یا انتهایش نیست، پس تغییرِ `direction` هنوز چیزی را جابه‌جا نمی‌کند. برای دیدنِ فرق، در HTML یک `!` به آخرش اضافه کن و مقدارِ `direction` را به `rtl` عوض کن: علامتِ `!` از آخرِ خط می‌پرد به اولش و `!MDN: developer.mozilla.org` می‌بینی. همین جابه‌جاییِ علامت‌ها اشتباهی است که وقتی جهت را برای متنِ لاتین درست نگذاری پیش می‌آید. `direction` را به `ltr` برگردان تا `!` سرِ جایش بیاید.

> 🤖 **با AI:** یک تکه متنِ فارسی را که وسطش یک عدد یا یک کلمهٔ انگلیسی دارد به دستیار AI ات بده و بپرس «چرا این علامت یا عدد جابه‌جا دیده می‌شود و با `direction` چطور درستش کنم؟». جوابش را در آزمایشگاه امتحان کن — این دقیقاً همان جور مشکلی است که دیدنش در مرورگر صد برابر روشن‌تر از خواندنِ توضیح است.

## کد کاملِ این فصل

این هم دو فایلِ کامل. اول `index.html`:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>جریان صفحه</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <h1 id="top">یادداشت‌های من</h1>

    <article class="note">
      <p>جعبه‌ها به‌طور عادی زیر هم می‌آیند؛ به این می‌گویند جریان عادی.</p>
    </article>

    <article class="note">
      <p>فاصلهٔ بین دو یادداشت را خودمان و با یک قاعده تعیین کرده‌ایم.</p>
    </article>

    <p class="tags">
      <a href="#top">html</a>
      <a href="#top">css</a>
      <a href="#top">layout</a>
    </p>

    <a class="button" href="#top">برو به بالای صفحه</a>

    <p class="ltr">MDN: developer.mozilla.org</p>

    <p class="draft">این یادداشت هنوز آماده نیست و روی صفحه دیده نمی‌شود.</p>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و `styles.css`:

</div>

```css
/* styles.css */
* {
  box-sizing: border-box;
}

body {
  font-family: Tahoma, sans-serif;
  background-color: #f6edda;
  padding: 24px;
}

.note {
  background-color: #cfe3f3;
  padding: 16px;
  margin-top: 0;
  margin-bottom: 24px;
}

.tags a {
  background-color: #2a6b93;
  color: #ffffff;
  padding: 4px 10px;
}

.button {
  display: inline-block;
  width: 200px;
  background-color: #a36207;
  color: #ffffff;
  padding: 10px;
  text-align: center;
}

.ltr {
  direction: ltr;
  text-align: left;
}

.draft {
  display: none;
}
```

<div dir="rtl">

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| normal flow | نُرمال فلو | چیدمانِ پیش‌فرضِ مرورگر بدونِ هیچ دستورِ اضافه |
| display | دیسپلی | تعیین می‌کند عنصر block باشد یا inline یا … |
| block | بلاک | عنصری که کلِ خط را می‌گیرد و زیرِ هم می‌آید |
| inline | این‌لاین | عنصری که در خط، کنارِ بقیه می‌نشیند |
| inline-block | این‌لاین‌بلاک | در خط می‌ماند ولی `width` و `height` را می‌پذیرد |
| none | نان | مقدارِ `display` که عنصر را کاملاً از صفحه برمی‌دارد |
| margin collapsing | مارجین کُلَپسینگ | در هم فرو رفتنِ دو margin عمودیِ مجاور به بزرگ‌ترشان |
| direction | دایرکشِن | جهتِ چیدمان: `rtl` راست‌به‌چپ، `ltr` چپ‌به‌راست |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن به بالا جواب بده: چرا `width` روی یک `<a>`ِ ساده اثر نمی‌کند، ولی بعد از `display: inline-block` اثر می‌کند؟

**تمرین اجباری:** یک دکمهٔ دومِ کنارِ دکمهٔ اول بساز (یک `<a>` دیگر با کلاسِ `button`). چون هر دو `inline-block` اند، باید کنارِ هم در یک خط بنشینند. حالا یکی را `display: block` کن و ببین به خطِ خودش می‌رود. با عوض‌کردنِ `display`، رفتارِ چیدمانِ هر دکمه را کنترل کن.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** سه پاراگرافِ پشتِ‌هم بساز و به هرکدام `margin: 40px` (هر چهار طرف) بده. فاصلهٔ بینِ پاراگراف‌ها را اندازه بگیر و توضیح بده چرا `40` است نه `80`. بعد فقط با یک قاعده — `margin-top: 0` روی همه — کاری کن فاصله‌ها کاملاً قابلِ‌پیش‌بینی شوند، و بنویس چرا این کار جواب می‌دهد.

## در فصل بعد

الان می‌دانی مرورگر عناصر را چطور در جریانِ عادی می‌چیند و چطور با `display` و `direction` مهارش کنی. تا اینجا جعبه‌ها ساده بودند: یک رنگ، یک قاب. فصل بعد سراغِ **زیباسازیِ** همین جعبه‌ها می‌رویم: تصویرِ پس‌زمینه، گوشه‌های گِرد با `border-radius`، سایه با `box-shadow`، و gradient — چیزهایی که کارت‌ها و دکمه‌هایت را از ساده به حرفه‌ای می‌برند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t2/s07-flow (یادستان, Yaadestan)
