# فصل ۰۴ — جعبه‌ها: box model

<div dir="rtl">

# فصل ۰۴ — جعبه‌ها: box model

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک کارت پروفایل داری — یک جعبهٔ تمیز با یک اسم و یک خط توضیح، با فاصلهٔ راحت از دورش و یک قاب دور تا دورش. ولی مهم‌تر از خودِ کارت، چیزی است که پشتش می‌فهمی: هر چیزی که در CSS به آن دست می‌زنی، یک **جعبه** است. متن، تصویر، دکمه، کل صفحه — همه جعبه‌اند. وقتی این را ببینی، دیگر فاصله و اندازه برایت حدس‌وگمان نیست.

![نمای بازشدهٔ یک جعبه در CSS: از درون به بیرون، محتوا، بعد لایهٔ padding، بعد border، بعد margin — چهار لایهٔ تودرتو با رنگ‌های جدا](/lesson-assets/t2-s04-box-model/prompt/01-image-box-model-layers.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- چهار لایهٔ هر جعبه — content، padding، border و margin — را بشناسی و از هم جدا کنی
- با `padding` فاصلهٔ داخلی و با `margin` فاصلهٔ بیرونی بسازی
- برای یک جعبه `width` و `height` تعیین کنی
- بفهمی چرا یک جعبه از `width` ای که دادی پهن‌تر می‌شود، و با `box-sizing` درستش کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۱:** `<link rel="stylesheet">`، `color` و `background-color` — رنگ پس‌زمینه دیدنِ جعبه‌ها را راحت می‌کند.
- **از فصل ۲:** `class` و selector آن (`.card`) — به هر جعبه با کلاسش استایل می‌دهیم.

مثل همیشه فقط یک مرورگر لازم داری، یا فقط همین آزمایشگاه.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-2-css-basics/session-04-box-model) — یک کارت می‌بینی که `width` اش را ۳۲۰ گذاشته‌ایم ولی از خط‌کشِ ۳۲۰ رد شده. کارِ این فصل این است که بفهمی چرا، و خط‌به‌خط درستش کنی.

## ۱. هر عنصر یک جعبه است

مرورگر برای هر عنصری روی صفحه — چه یک `<p>`، چه یک `<img>`، چه یک `<article>` — یک جعبهٔ چهارگوش می‌سازد. حتی اگر گوشه‌هایش را نبینی، آن جعبه آنجاست. تمام کارِ فاصله‌دادن و اندازه‌دادن در CSS، در واقع کار با این جعبه‌هاست.

هر جعبه چهار لایه دارد، از درون به بیرون:

- **content** — خودِ محتوا: متن، تصویر، هرچه داخل عنصر است.
- **padding** — فاصلهٔ داخلی: فضایی بین محتوا و لبهٔ جعبه. مثل حاشیهٔ سفیدِ داخلِ یک قاب عکس.
- **border** — خط دورِ جعبه: قابی که دور padding و content کشیده می‌شود.
- **margin** — فاصلهٔ بیرونی: فضایی بین این جعبه و جعبه‌های دیگر.

بیا این چهار لایه را روی یک کارت واقعی، یکی‌یکی بسازیم و ببینیم. اول یک کارت ساده در آزمایشگاه بنویس:

</div>

```html
<article class="card">
  <h2>سارا رضایی</h2>
  <p>طراح وب و عاشق قهوه.</p>
</article>
```

<div dir="rtl">

و در CSS اول به کل صفحه یک پس‌زمینهٔ ملایم بده تا جعبهٔ سفیدِ کارت رویش پیدا باشد، بعد خودِ کارت را سفید کن:

</div>

```css
body {
  background-color: #f6edda;
}

.card {
  background-color: #ffffff;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** روی زمینهٔ کِرِمِ صفحه یک مستطیل سفید می‌بینی که تا کل عرض کشیده شده و متن، چسبیده به لبه‌اش نشسته است. همین چسبیدنِ متن به لبه، چیزی است که در قدم بعد درستش می‌کنیم.

## ۲. padding: فاصلهٔ داخلی

متن که به لبهٔ جعبه چسبیده باشد، ناخوانا و شلوغ به‌نظر می‌رسد. `padding` این را حل می‌کند: فضایی از **داخل** بین محتوا و لبهٔ جعبه باز می‌کند. به کارت `padding` اضافه کن:

</div>

```css
.card {
  background-color: #ffffff;
  padding: 24px;
}
```

<div dir="rtl">

مقدارها را با واحد `px` نوشتیم. `px` یعنی «پیکسل»، یک نقطهٔ ریز روی صفحه؛ `24px` یعنی ۲۴ نقطه. فعلاً همین‌قدر بدان و راحت استفاده کن؛ فصل ۵ کامل سراغ واحدها می‌رویم و می‌بینی چرا گاهی `px` بهترین انتخاب نیست.

✅ **چک کن:** حالا دور تا دورِ متن، ۲۴ پیکسل فضای خالی باز شده و متن از لبه فاصله گرفته. چون این فضا **داخلِ** جعبه است، رنگ پس‌زمینهٔ سفید هم آن را پر کرده. عدد `24px` را به `4px` عوض کن و ببین چطور متن دوباره به لبه نزدیک می‌شود؛ بعد `48px` بگذار و ببین چطور جا باز می‌کند. همین است `padding`.

> 💡 **نکته:** می‌توانی برای هر طرف یک مقدار جدا بدهی: `padding: 24px 12px` یعنی بالا و پایین ۲۴، چپ و راست ۱۲. یک مقدارِ تنها یعنی هر چهار طرف یکی.

## ۳. border: خطِ دورِ جعبه

`border` یک خط دورِ جعبه می‌کشد — درست روی مرزِ بیرونیِ padding. سه چیز را با هم تعیین می‌کند: کلفتی خط، شکلش، و رنگش. به کارت یک border بده:

</div>

```css
.card {
  background-color: #ffffff;
  padding: 24px;
  border: 4px solid #2a6b93;
}
```

<div dir="rtl">

`4px` کلفتیِ خط است، `solid` یعنی خطِ توپُر (نه نقطه‌چین)، و `#2a6b93` رنگش. حالا یک قابِ آبیِ ۴ پیکسلی دور کارت می‌بینی.

✅ **چک کن:** یک قاب آبی دور کل کارت ظاهر شده. `solid` را به `dashed` عوض کن تا خط نقطه‌چین شود، بعد برش گردان. رنگ و کلفتی را هم عوض کن و اثرش را ببین. border دقیقاً بین padding و margin می‌نشیند — یعنی لایهٔ سومِ جعبه.

## ۴. margin: فاصلهٔ بیرونی

تا اینجا کارت به لبه‌های صفحه چسبیده است. `margin` فضایی از **بیرونِ** جعبه باز می‌کند — بین این جعبه و هر چیزِ دیگر، از جمله لبهٔ صفحه. فرقش با padding مهم است: padding فضای داخل قاب است (پس‌زمینه دارد)، margin فضای بیرون قاب است (خالی و بی‌رنگ).

</div>

```css
.card {
  background-color: #ffffff;
  padding: 24px;
  border: 4px solid #2a6b93;
  margin: 32px;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** حالا کارت ۳۲ پیکسل از لبه‌های صفحه فاصله گرفته. دقت کن که این فاصله **بی‌رنگ** است — رنگ سفیدِ کارت داخلش نیامده، چون margin بیرون جعبه است. همین یک نگاه، فرق padding و margin را برایت جا می‌اندازد: padding رنگ می‌گیرد، margin نه.

> ⚠️ **مواظب باش:** padding و margin را با هم قاطی نکن. یک اشتباه رایج این است که برای فاصله‌گرفتنِ **متن از لبهٔ خودش** به‌جای padding از margin استفاده کنی — margin کل جعبه را جابه‌جا می‌کند ولی متن باز به لبه چسبیده می‌ماند. قاعده: فضای داخلِ قاب → padding؛ فضای بیرونِ قاب → margin.

## ۵. width و height — و یک جعبه که پهن‌تر از حرفش شد

در قدم قبل به کارت `margin` دادیم؛ حالا آن را برمی‌داریم، چون می‌خواهیم کارت و یک خط‌کش هر دو از همان لبهٔ صفحه شروع شوند تا بشود پهنایشان را مقایسه کرد. با `width` می‌گویی جعبه چقدر پهن باشد، و با `height` چقدر بلند. بیا کارت را دقیقاً ۳۲۰ پیکسل پهن کنیم، و برای اینکه ببینیم واقعاً ۳۲۰ می‌شود یا نه، یک «خط‌کش» بالایش بگذاریم: یک نوارِ باریک که آن هم دقیقاً ۳۲۰ پیکسل است.

اول در HTML، بالای کارت این نوار را اضافه کن:

</div>

```html
<div class="ruler"></div>

<article class="card">
  <h2>سارا رضایی</h2>
  <p>طراح وب و عاشق قهوه.</p>
</article>
```

<div dir="rtl">

بعد در CSS به هر دو `width: 320px` بده:

</div>

```css
.ruler {
  width: 320px;
  height: 8px;
  background-color: #bc3e1c;
  margin-bottom: 16px;
}

.card {
  width: 320px;
  padding: 24px;
  border: 4px solid #2a6b93;
  background-color: #ffffff;
}
```

<div dir="rtl">

انتظار داری کارت و خط‌کش هم‌عرض باشند — هر دو که `320px` هستند. ولی نگاه کن: کارت از خط‌کش **پهن‌تر** است و از زیرش بیرون زده.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** بله، این عمدی است و باید همین را ببینی. کارتی که `width: 320px` دادی، روی صفحه ۳۷۶ پیکسل پهن شده! دلیلش این است: به‌طور پیش‌فرض، `width` فقط اندازهٔ **content** را تعیین می‌کند، نه کل جعبه را. مرورگر بعد padding (۲۴ از هر طرف = ۴۸) و border (۴ از هر طرف = ۸) را **روی** آن اضافه می‌کند: ۳۲۰ + ۴۸ + ۸ = ۳۷۶. پس جعبه از حرفی که زدی پهن‌تر شد. این همان چیزی است که تازه‌کارها را دیوانه می‌کند: «۳۲۰ گفتم، چرا ۳۷۶ شد؟»

![دو کارت با پهنای یکسان کنارِ یک خطِ راهنما: در حالتِ content-box کارت از خط بیرون می‌زند، در حالتِ border-box دقیقاً روی خط می‌نشیند](/lesson-assets/t2-s04-box-model/prompt/02-image-content-box-vs-border-box.png)

راهِ حل یک خط است. به مرورگر بگو «`width` را کلِ جعبه حساب کن، نه فقط محتوا را». این کار با `box-sizing: border-box` انجام می‌شود. یک قاعدهٔ جدید بالای فایل اضافه کن:

</div>

```css
* {
  box-sizing: border-box;
}
```

<div dir="rtl">

این `*` یک selector سراسری است: به هر عنصرِ صفحه می‌خورد. اینجا برای اولین بار می‌بینی‌اش و همین‌جا ازش استفاده می‌کنیم تا این قاعده روی همهٔ جعبه‌ها اعمال شود.

✅ **چک کن:** حالا کارت دقیقاً هم‌عرضِ خط‌کش است — هر دو ۳۲۰ پیکسل. با `border-box`، آن ۳۲۰ دیگر کلِ جعبه است: مرورگر padding و border را از **داخلِ** همین ۳۲۰ برمی‌دارد، نه اینکه رویش اضافه کند. عدد `4px` بوردر را به `12px` عوض کن و ببین کارت باز هم ۳۲۰ می‌ماند و از خط‌کش رد نمی‌شود. این تفاوتِ `border-box` است.

## ۶. یک عادتِ همیشگی

آن قاعدهٔ `* { box-sizing: border-box; }` را تقریباً هر سایتِ حرفه‌ای در همان اولِ CSS اش می‌گذارد و دیگر دستش نمی‌زند. چون `content-box`ِ پیش‌فرض — که padding و border را روی `width` اضافه می‌کند — تقریباً هیچ‌وقت آن چیزی نیست که آدم می‌خواهد. با `border-box`، هر وقت `width: 320px` بنویسی، جعبه واقعاً ۳۲۰ می‌شود، هرچقدر هم padding و border داشته باشد. یک بار بنویس، تا آخر خیالت راحت.

> 🤖 **با AI:** از دستیار AI ات بپرس «فرق `content-box` و `border-box` در `box-sizing` چیست؟». جوابش را با چیزی که همین الان در آزمایشگاه دیدی بسنج: مقدار border را عوض کن و با هر دو حالت نگاه کن کدام جعبه پهن‌تر می‌شود. تا وقتی خودت با چشمت ندیده‌ای، حرفِ AI فقط یک ادعاست.

## کد کاملِ این فصل

این هم دو فایلِ کامل، یک‌جا. اول `index.html`:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>کارت پروفایل</title>
    <link rel="stylesheet" href="styles.css">
  </head>
  <body>
    <div class="ruler"></div>

    <article class="card">
      <h2>سارا رضایی</h2>
      <p>طراح وب و عاشق قهوه.</p>
    </article>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

و `styles.css`:

</div>

```css
/* styles.css */
* {
  box-sizing: border-box;
}

body {
  background-color: #f6edda;
}

.ruler {
  width: 320px;
  height: 8px;
  background-color: #bc3e1c;
  margin-bottom: 16px;
}

.card {
  width: 320px;
  padding: 24px;
  border: 4px solid #2a6b93;
  background-color: #ffffff;
}
```

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** روی صفحه یک خط‌کشِ باریکِ قرمز و زیرش یک کارتِ سفیدِ قاب‌دار می‌بینی که هر دو دقیقاً هم‌عرض‌اند. هر چهار لایه در همین تصویر هست: متن (content)، فضای دور متن (padding)، قابِ آبی (border)، و آن فاصلهٔ ۱۶ پیکسلیِ بینِ خط‌کش و کارت — که همان `margin-bottom` خط‌کش است (margin).

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| box model | باکس مادِل | این مدل که هر عنصر یک جعبه با چهار لایه است |
| content | کانتِنت | خودِ محتوای جعبه؛ درونی‌ترین لایه |
| padding | پَدینگ | فاصلهٔ داخلی، بین محتوا و لبهٔ جعبه |
| border | بوردِر | خطِ دورِ جعبه، بین padding و margin |
| margin | مارجین | فاصلهٔ بیرونی، بین این جعبه و جعبه‌های دیگر |
| width / height | ویدث / هایت | پهنا و بلندیِ جعبه |
| box-sizing | باکس‌سایزینگ | تعیین می‌کند `width` فقط محتوا را بشمارد یا کل جعبه را |
| border-box | بوردِرباکس | حالتی که در آن `width` کلِ جعبه است، شاملِ padding و border |
| `*` | سِتاره | سِلکتورِ سراسری؛ به همهٔ عنصرها می‌خورد |
| px | پیکسل | واحدِ اندازه؛ یک نقطهٔ ریز روی صفحه |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن به بالا جواب بده: با `box-sizing: border-box`، اگر یک جعبه `width: 200px` و `padding: 20px` داشته باشد، content اش چند پیکسل پهن می‌شود؟

**تمرین اجباری:** یک کارتِ دومِ محصول بساز (یک اسم، یک قیمت، یک خط توضیح) با کلاس `.card` که همان استایل را بگیرد. بعد فقط برای همین کارت، با یک کلاسِ دوم، `padding` و رنگِ border را عوض کن — ولی حواست باشد با `border-box`، `width` اش باید همان ۳۲۰ بماند. با کم‌وزیادکردنِ padding مطمئن شو جعبه از خط‌کش رد نمی‌شود.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** قاعدهٔ `* { box-sizing: border-box; }` را موقتاً پاک کن و `padding` کارت را کم‌کم زیاد کن — ۲۴، بعد ۴۸، بعد ۸۰. هر بار بنویس چند پیکسل از خط‌کش رد شد و با محاسبهٔ خودت (۳۲۰ + padding × ۲ + border × ۲) تطبیقش بده. بعد قاعده را برگردان و ببین چطور همه‌چیز سرِ جایش می‌آید.

## در فصل بعد

الان می‌دانی هر چیزی یک جعبه است و چهار لایه دارد. تا اینجا همه‌جا از `px` استفاده کردیم و قول دادیم دربارهٔ واحدها بیشتر بگوییم. فصل بعد دقیقاً همین است: `px`، `%`، `rem` و `em` — و اینکه چرا برای اندازهٔ فونت `rem` معمولاً بهترین انتخاب است. کنارش سراغ رنگ می‌رویم و یاد می‌گیری یک رنگ را به چند شکلِ مختلف بنویسی و شفافیت (`opacity`) بسازی.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t2/s04-box-model (یادستان, Yaadestan)
