# فصل ۰۱ — اولین صفحهٔ وب تو

<div dir="rtl">

# فصل ۰۱ — اولین صفحهٔ وب تو

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک فایل داری که وقتی بازش می‌کنی، مرورگر یک صفحهٔ واقعی نشانت می‌دهد — با یک عنوان روی tab مرورگر، یک تیتر بزرگ، و چند خط متن. همان چیزی که هر سایتی روی زمین از آن ساخته شده.

![صفحهٔ ساده‌ای که در این فصل می‌سازیم، باز شده در مرورگر](/lesson-assets/t1-s01-first-page/prompt/01-image-first-page.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- بگویی وقتی یک آدرس را باز می‌کنی، مرورگر دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد
- یک فایل `.html` بسازی و در مرورگر بازش کنی
- اسکلت پایهٔ هر صفحهٔ HTML را از حفظ بنویسی
- بگویی فرق `<head>` و `<body>` چیست و چرا این فرق مهم است
- خودِ علامت‌های `<` و `>` را با entity روی صفحه نشان بدهی

## قبل از شروع

هیچ چیزی لازم نیست جز یک مرورگر. همهٔ تمرین‌های این خودآموز در آزمایشگاه داخل همین سایت اجرا می‌شوند، پس می‌توانی از همین حالا شروع کنی بدون اینکه چیزی نصب کنی.

ولی وقتی خواستی روی کامپیوتر خودت کار کنی و پروژهٔ واقعی بسازی، بهترین ابزار **VS Code** است — یک ویرایشگر کد رایگان از مایکروسافت که تقریباً همهٔ برنامه‌نویس‌های وب از آن استفاده می‌کنند. رنگ‌بندی کد، تشخیص خطا و هزار امکان دیگر دارد. از `code.visualstudio.com` می‌گیری‌اش. یک ویرایشگر متن خیلی ساده مثل Notepad هم کار می‌کند، ولی VS Code کار را خیلی راحت‌تر می‌کند.

> 💡 **نکته:** فعلاً لازم نیست چیزی نصب کنی. آزمایشگاهِ همین صفحه برای کل این خودآموز کافی است. VS Code را هر وقت خواستی جدی‌تر کار کنی نصب کن.

> 🧪 **آزمایشگاه:** [آزمایشگاه این فصل را باز کن](/lab/embed/taropood/term-1-html-structure/session-01-first-page) و بگذار باز بماند. هر چیزی که در این فصل می‌نویسیم، همان‌جا امتحان می‌کنی و نتیجه‌اش را بلافاصله می‌بینی.

## ۱. وقتی یک صفحه باز می‌شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

فرض کن آدرس یک سایت را می‌زنی و Enter. در آن یک لحظه سه چیز اتفاق می‌افتد:

1. مرورگر می‌رود سراغ کامپیوتری که آن سایت روی آن است و می‌گوید «فایلت را بده».
2. آن کامپیوتر یک **فایل متنی** پس می‌فرستد. فقط متن. نه عکس، نه صفحه، نه چیز جادویی — متن.
3. مرورگر آن متن را می‌خواند و از رویش صفحه را **می‌سازد**.

قدم سوم مهم‌ترین چیزی است که در این خودآموز یاد می‌گیری. صفحه‌ای که می‌بینی از قبل وجود نداشته؛ مرورگر همان لحظه از روی یک متن ساختش.

آن متن به یک زبان نوشته شده که اسمش **HTML** است. HTML به مرورگر نمی‌گوید «این را آبی کن» یا «این را وسط بگذار». HTML یک کار می‌کند و فقط همان یک کار: می‌گوید **هر تکه از این متن چه چیزی هست**. این تیتر است. این پاراگراف است. این لینک است.

> 💡 **نکته:** همین حالا روی هر سایتی راست‌کلیک کن و `View Page Source` را بزن. آن متنی که می‌بینی دقیقاً همان چیزی است که مرورگر گرفته. هر سایتی که تا حالا دیده‌ای، از چنین متنی ساخته شده.

مرورگر چطور می‌فهمد کدام تکه چیست؟ با علامت‌هایی که دورشان می‌گذاریم. به این علامت‌ها **tag** می‌گویند و شکلشان این است:

</div>

```html
<p>این یک پاراگراف است.</p>
```

<div dir="rtl">

یک tag باز (`<p>`)، محتوا، و یک tag بسته (`</p>`) که فقط یک `/` اضافه دارد. به مجموعهٔ این سه‌تا با هم یک **element** می‌گویند.

## ۲. اولین صفحهٔ واقعی

بیا همین حالا یکی بسازیم. در آزمایشگاه این را بنویس:

</div>

```html
<h1>سلام!</h1>
<p>این اولین صفحهٔ من است.</p>
```

<div dir="rtl">

`<h1>` یعنی «مهم‌ترین تیتر این صفحه». `<p>` یعنی «یک پاراگراف».

✅ **چک کن:** باید دو خط ببینی — یکی بزرگ و ضخیم، یکی معمولی. اگر tag ها را به‌جای متن می‌بینی (یعنی خودِ `<h1>` روی صفحه نوشته شده)، احتمالاً `<` را جا انداخته‌ای.

حالا دقت کن به چیزی که **نگفتیم**: هیچ‌جا ننوشتیم تیتر بزرگ باشد یا ضخیم. فقط گفتیم «این تیتر است». بزرگ و ضخیم بودنش تصمیم پیش‌فرض مرورگر بود.

این نکته را نگه دار، چون کل فلسفهٔ این خودآموز است: **HTML می‌گوید چیزی چه هست، نه اینکه چه شکلی باشد.** شکل کار CSS است که از ترم ۲ شروع می‌شود.

> ⚠️ **مواظب باش:** هیچ‌وقت `<h1>` را برای «بزرگ کردن متن» انتخاب نکن. اگر متنی تیتر نیست ولی می‌خواهی بزرگ باشد، جوابش CSS است نه tag اشتباه. مرورگرها، موتورهای جست‌وجو و screen reader ها همه به این معنا تکیه می‌کنند.

## چالش: اگر یک tag را نبندی چه می‌شود؟

قبل از ادامه جواب بده: اگر بنویسی `<p>سلام` و `</p>` را فراموش کنی، به‌نظرت مرورگر چه کار می‌کند؟ خطا می‌دهد؟

---

**جواب:** خطا **نمی‌دهد**. مرورگر حدس می‌زند و صفحه را هر جور شده نشان می‌دهد.

و این دقیقاً چیزی است که HTML را موذی می‌کند: صفحه‌ات ممکن است درست به‌نظر برسد در حالی که کدت خراب است. یک tag بسته‌نشده شاید امروز مشکلی نسازد، ولی وقتی صفحه بزرگ شد، ناگهان یک تکه‌ای جای اشتباه می‌رود و تو نمی‌فهمی چرا.

پس قانون: **همیشه tag را ببند.** حتی وقتی مرورگر گیر نمی‌دهد.

## ۳. اسکلت کامل یک صفحه

آن دو خطی که نوشتیم کار کرد، ولی یک صفحهٔ واقعی و کامل نبود. یک صفحهٔ درست این اسکلت را دارد:

</div>

```html
<!-- index.html -->
<!DOCTYPE html>
<html lang="fa" dir="rtl">
  <head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>اولین صفحهٔ من</title>
  </head>
  <body>
    <h1>سلام!</h1>
    <p>این اولین صفحهٔ من است.</p>
  </body>
</html>
```

<div dir="rtl">

خط به خط:

1. `<!DOCTYPE html>` — به مرورگر می‌گوید «این یک صفحهٔ HTML امروزی است». همیشه اولین خط. هیچ‌وقت عوضش نکن.
2. `<html>` — همهٔ صفحه داخل این می‌رود.
3. `lang="fa"` — می‌گوید زبان این صفحه فارسی است. `dir="rtl"` می‌گوید از راست به چپ خوانده می‌شود.
4. `<head>` — اطلاعاتی **دربارهٔ** صفحه. روی صفحه دیده نمی‌شود.
5. `<meta charset="UTF-8">` — بدون این، حروف فارسی ممکن است به هم بریزند.
6. `<title>` — چیزی که روی tab مرورگر می‌نویسد.
7. `<body>` — هر چیزی که واقعاً روی صفحه دیده می‌شود.

✅ **چک کن:** روی tab مرورگر باید بنویسد «اولین صفحهٔ من»، و متن حالا از سمتِ راست صفحه شروع می‌شود؛ این دومی کارِ `dir="rtl"` است. اگر روی tab هنوز اسمِ فایل نوشته شده، یا `<title>` را جا انداخته‌ای یا فایل را ذخیره نکرده‌ای.

> 🤖 **با AI:** از دستیار AI ات بپرس «`<!DOCTYPE html>` دقیقاً چه کار می‌کند؟». جوابش را بخوان، ولی همین‌جا اولین عادت این خودآموز را تمرین کن: **جواب AI را با چیزی که خودت می‌بینی چک کن.** در آزمایشگاه این خط را یک بار پاک کن و نتیجه را نگاه کن، بعد برش گردان. آنچه با چشم خودت دیدی از هر توضیحی معتبرتر است. یادت باشد: **AI هم اشتباه می‌کند** — مخصوصاً بعداً سرِ CSS، که این را با هم خواهیم دید.

> 💡 **نکته:** تورفتگی (فاصله‌های اول خط) برای مرورگر هیچ معنایی ندارد. برای **تو** است. وقتی کد تودرتو می‌شود، تورفتگی تنها چیزی است که نشان می‌دهد چه چیزی داخل چه چیزی است. از همین اولین روز مرتب بنویس.

## ۴. چرا `<head>` مهم است وقتی دیده نمی‌شود

`<head>` عجیب‌ترین بخش برای تازه‌کارهاست: چیزی داخلش می‌گذاری و هیچ اتفاقی روی صفحه نمی‌افتد. پس چرا هست؟

چون همه‌چیز فقط برای چشم آدم نیست. `<title>` روی tab می‌نشیند، در نتایج جست‌وجو به‌عنوان عنوان لینک استفاده می‌شود، و وقتی کسی صفحه‌ات را bookmark کند همان اسم ذخیره می‌شود. `lang="fa"` به screen reader می‌گوید متن را با لهجهٔ فارسی بخواند، نه انگلیسی.

و آن `<meta charset="UTF-8">`؟ کامپیوتر متن را به شکل عدد ذخیره می‌کند؛ charset جدولی است که می‌گوید هر عدد کدام حرف است، و UTF-8 جدولی است که فارسی (و تقریباً هر زبان دیگری) را دارد. اگر نگویی، مرورگر باید حدس بزند. گاهی درست حدس می‌زند، و برای همین شاید فارسیِ بخش ۲ سالم مانده باشد. ولی گاهی با جدولِ اشتباه می‌خواند — و «سلام» چیز دیگری از آب درمی‌آید. پس این خط را هیچ‌وقت به شانس نسپار.

پس `<head>` جایی است که به **ماشین‌ها** حرف می‌زنی: مرورگر، موتور جست‌وجو، screen reader.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** حروف فارسی به شکل علامت‌های عجیب مثل `Ø³Ù„Ø§Ù…` دیده می‌شوند؟ یعنی `<meta charset="UTF-8">` یا نیست یا داخل `<head>` نیست. اگر هست و باز هم به‌هم‌ریخته است، فایل را با encoding به‌نام UTF-8 دوباره ذخیره کن — بعضی ویرایشگرهای قدیمی پیش‌فرضشان چیز دیگری است.

## ۵. وقتی خودِ علامت `<` را لازم داری

یک سؤال ریز ولی واقعی: اگر بخواهی **دربارهٔ** خودِ HTML بنویسی چه؟ مثلاً جملهٔ «tag پاراگراف `<p>` است» را روی صفحه نشان بدهی. اگر همین‌طور بنویسی‌اش، مرورگر `<p>` را متن حساب نمی‌کند — فکر می‌کند یک tag واقعی شروع شده و قورتش می‌دهد. علامت‌های `<` و `>` و `&` برای خودِ HTML رزرو شده‌اند. برای نشان‌دادنشان روی صفحه، HTML کدهای کوتاهی دارد به اسم **entity** که با `&` شروع و با `;` تمام می‌شوند. در آزمایشگاه امتحان کن:

</div>

```html
<p>tag پاراگراف &lt;p&gt; است و با &amp; می‌شود entity نوشت.</p>
```

<div dir="rtl">

`&lt;` همان `<` است (کوتاه‌شدهٔ *less than*)، `&gt;` همان `>`، و `&amp;` خودِ `&`.

✅ **چک کن:** روی صفحه خودِ علامت‌ها را می‌بینی — tag پاراگراف `<p>` است… — نه یک tag قورت‌داده‌شده. فعلاً همین سه‌تا کافی است؛ هر وقت خواستی دربارهٔ کد بنویسی، به دردت می‌خورند.

## ۶. حالا عمداً خرابش کن

یاد گرفتن اینکه چیزی چطور خراب می‌شود، به اندازهٔ یاد گرفتن اینکه چطور کار می‌کند مهم است. در آزمایشگاه این تغییر را بده: `<title>` را از داخل `<head>` بردار و بگذار داخل `<body>`، درست قبل از `<h1>`.

نتیجه را نگاه کن. متن عنوان **روی خود صفحه** ظاهر نشد، و مرورگر هم خطایی نداد. اگر همین کد را در یک tab مرورگر باز کنی، عنوان هنوز روی tab نوشته شده: مرورگر `<title>` را همان‌جا پیدا می‌کند و بی‌سروصدا به کارش ادامه می‌دهد. ولی کدت حالا غلط است، چون جای `<title>` داخل `<head>` است.

این رفتار را به خاطر بسپار: **HTML خراب معمولاً فریاد نمی‌زند.** بیشتر وقت‌ها مرورگر یا اشتباهت را می‌پوشاند یا فقط ساکت می‌شود. برای همین در همین فصل اول عادت می‌کنیم که بعد از هر ساخت، خودمان چک کنیم.

حالا `<title>` را برگردان سرِ جایش داخل `<head>` و ببین دوباره روی tab ظاهر شد.

✅ **چک کن:** عنوان دوباره روی tab هست و روی صفحه نیست. حالا دقیقاً می‌دانی هر کدام کجا زندگی می‌کنند.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| HTML | اِچ‌تی‌اِم‌اِل | زبانی که ساختار و معنای صفحه را می‌نویسد |
| tag | تَگ | علامتی مثل `<p>` که دور محتوا می‌گذاریم |
| element | اِلِمِنت | tag باز + محتوا + tag بسته، با هم |
| attribute | اَتریبیوت | اطلاعات اضافه داخل tag باز، مثل `lang="fa"` |
| entity | اِنتیتی | کد کوتاهی مثل `&lt;` برای نشان‌دادن علامت‌های رزروشدهٔ HTML روی صفحه |
| browser | براوزِر | برنامه‌ای که متن HTML را می‌خواند و صفحه می‌سازد |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه کردن به بالا جواب بده: اسکلت یک صفحهٔ HTML چند بخش اصلی دارد و اسمشان چیست؟

**تمرین اجباری:** یک صفحه دربارهٔ چیزی که دوستش داری بساز (یک بازی، یک تیم، یک غذا). باید داشته باشد: اسکلت کامل، یک `<h1>` و حداقل سه `<p>`، و یک `<title>` معنادار روی tab.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** صفحه‌ات را باز کن و `View Page Source` بزن. حالا همان کار را روی یک سایت واقعی و بزرگ انجام بده. چقدرش برایت آشناست؟ سه tag پیدا کن که نمی‌شناسی و اسمشان را یادداشت کن — تا آخر ترم ۱ به همه‌شان می‌رسیم.

## در فصل بعد

الان می‌توانی یک صفحه بسازی، ولی همهٔ متنت یا تیتر است یا پاراگراف. فصل بعد سراغ متن می‌رویم: شش سطح تیتر، اینکه چرا ترتیبشان مهم است، و چطور یک کلمه را مهم نشان بدهی — بدون اینکه به مرورگر بگویی «ضخیمش کن».

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/taropood/lessons/t1/s01-first-page (یادستان, Yaadestan)
