# فصل ۰۸ — تولید و قیمت تمام‌شده

<div dir="rtl">

# فصل ۰۸ — تولید و قیمت تمام‌شده

## در این فصل چه یاد می‌گیری

یک قطعه را خوب چاپ کردن یک کار است، و بیست‌تایش را درست تحویل دادن کار دیگری. این فصل قیمت تمام‌شدهٔ یک قطعه را با مداد حساب می‌کنی: ماده، برق، زمان ماشین، کار خودت، و شکست. آخرش می‌دانی چند قطعه در یک صفحه بهترین است، و چرا صفحهٔ پر همیشه ارزان‌تر نیست.

![چند قطعهٔ یک‌شکل که به‌صورت شبکه روی صفحهٔ چاپ چیده شده‌اند، با یک ترازوی کوچک و یک ساعت در کنار](/lesson-assets/t7-s08-production-and-costing/prompt/01-image-batch-plate.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- زمان و ماده را از اسلایسر بخوانی و به سکه تبدیل کنی
- هزینهٔ برق و زمان ماشین را با فرمول حساب کنی
- نرخ شکست را در قیمت بیاوری
- تعداد مناسب در یک صفحه را با حساب انتخاب کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۸ ترم ۱:** زمان و طول فیلامنت برآوردی در `Preview`.
- **از فصل ۰۴ ترم ۱:** چگالی و تبدیل طول به گرم.
- **از فصل ۰۷ ترم ۶:** `sequential printing`.
- **از فصل ۰۵ همین ترم:** دفتر نگه‌داری.

> 🎯 **کار این فصل:** اسلایسرت، ماشین‌حساب، کاغذ و مداد. چاپگر لازم نیست.

> 📌 **یادداشت:** همهٔ عددهای ورودی این فصل **ساختگی‌اند** و فقط برای نشان‌دادن روش آمده‌اند. واحدشان سکه است، پولی که وجود ندارد. قیمت هیچ چیز در این کتاب نیست، چون زود کهنه می‌شود و به جای تو در جهان بسته است. عددهای خودت را از رسید و دفترت بگذار.

## ۱. ماده: از گرم به سکه

اسلایسر بعد از برش زمان و مقدار فیلامنت را می‌دهد. ولی این یک برآورد است، و برای ورودی آن به عدد قیمت نیاز دارد.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | no equivalent in this version |
| PrusaSlicer | `Filaments › Filament › Filament › Cost` |
| OrcaSlicer | `Filament › Filament › Basic information › Price` |
| Bambu Studio | `Filament › Filament › Basic information › Price` |

<div dir="rtl">

![محل قیمت فیلامنت در PrusaSlicer](/lesson-assets/t7-s08-production-and-costing/screens/prusa-filament-cost.png)

![محل قیمت فیلامنت در OrcaSlicer](/lesson-assets/t7-s08-production-and-costing/screens/orca-filament-cost.png)

![محل قیمت فیلامنت در Bambu Studio](/lesson-assets/t7-s08-production-and-costing/screens/bambu-filament-cost.png)

> 📌 **یادداشت:** در Cura این عدد در پنل چاپ نیست، چون قیمت مال پروفایل ماده است. آن را در همان پنجرهٔ مواد پیدا کن که در فصل ۰۸ ترم ۱ قطر را دیدی (`Manage Materials...`). آن‌جا `Filament Cost` قیمت یک حلقه است و `Filament weight` وزن آن. در OrcaSlicer متن راهنما می‌گوید این عدد فقط برای آمار است، پس رفتار چاپ را عوض نمی‌کند. این خانه در هر سه اسلایسر جدول قیمت هر کیلوگرم را می‌گیرد، نه هر گرم: ۲ سکه در گرم یعنی ۲۰۰۰ سکه در کیلوگرم (حساب‌شده).

**مثال ساختگی این فصل:** قطعه‌ای که ۳۰ گرم وزن دارد و ۴۵ دقیقه چاپ می‌شود. فیلامنت ما گرمی ۲ سکه است.

</div>

```text
material = grams × coins per gram
         = 30 × 2 = 60 coins      (calculated, invented inputs)
```

<div dir="rtl">

به ماده باید چیزهایی را هم اضافه کنی که اسلایسر گرمش را در قطعه نمی‌بیند: `skirt`، `brim`، خط پرایم و ساپورت. برای همین عدد را از `Preview` همان کار بخوان، نه از وزن مدل.

## ۲. برق و زمان ماشین

**برق** از توان چاپگر و زمان می‌آید. توان را با یک وات‌سنج پریزی اندازه بگیر. عدد برچسب منبع تغذیه سقف است، نه مصرف واقعی.

> ⚠️ **مواظب باش:** وات‌سنج پریزی را مثل یک سه‌راهی ساده میان پریز و دوشاخه بگذار. برق شهر موضوع هیچ تمرین این کتاب نیست، پس هیچ سیمی را باز نکن و بدنهٔ منبع تغذیه را نگشا.

**زمان ماشین** بهایی است که برای فرسودگی چاپگر کنار می‌گذاری. چاپگر با کار زیاد قطعه‌هایی مثل نازل و تسمه را مصرف می‌کند، و دفتر نگه‌داری فصل ۰۵ همین مخارج را می‌گوید. این عدد را خودت برآورد می‌کنی: قیمت خرید چاپگر تقسیم بر ساعت‌هایی که انتظار داری کار کند، به‌علاوهٔ مخارج قطعه‌های یدکی سال تقسیم بر ساعت چاپ در سال.

**کار تو** هم هزینه است، و دو بخش دارد. بخشی به ازای هر صفحه است: برداشتن و تمیز کردن صفحه و شروع چاپ بعدی. بخشی به ازای هر قطعه است: جدا کردن ساپورت، بررسی با کولیس و بسته‌بندی.

</div>

| Input (invented) | Value |
|---|---|
| Power while printing | `0.1 kW` |
| Electricity | 5 coins per kWh |
| Machine wear | 4 coins per hour |
| Your work per plate | 10 coins |
| Your work per part | 1 coin |

<div dir="rtl">

برای یک قطعه با زمان ۰٫۷۵ ساعت:

</div>

```text
electricity  = 0.75 × 0.1 × 5 = 0.375 coins
machine      = 0.75 × 4       = 3 coins
plate work   =                  10 coins
part work    =                   1 coin
one part     = 60 + 0.375 + 3 + 10 + 1 = 74.375 coins   (calculated)
```

<div dir="rtl">

قبل از ادامه، جواب بده: در این مثال سنگین‌ترین قلم کدام است؟ برق چند درصد کل است؟ این نتیجه به تو چه می‌گوید؟

---

**جواب:** ماده. برق حدود ۰٫۵ درصد کل است (حساب‌شده: `0.375 / 74.375`). با عددهای دیگر این نسبت فرق می‌کند، پس عدد این مثال را برای خودت نتیجه نگیر. ولی روش را نگه دار: قلم‌ها را جدا بنویس تا بدانی کجا باید دقت کنی.

## ۳. چند تا در یک صفحه

کار صفحه یک بار برای هر صفحه است: یک بار صفحه را برمی‌داری. پس هر چه قطعهٔ بیشتری در یک صفحه باشد، این قلم میان قطعه‌ها تقسیم می‌شود. کار قطعه ولی با هر قطعه تکرار می‌شود و با چیدن بیشتر کم نمی‌شود. همین قطعه را با صفحه‌های مختلف حساب کن. برای سادگی زمان را متناسب با تعداد می‌گیریم، و این در چاپ واقعی فرق می‌کند، چون `travel` هم زمان می‌برد.

</div>

| Parts on plate | Material | Electricity | Machine | Plate work | Plate total | Part work | Each |
|---|---:|---:|---:|---:|---:|---:|---:|
| 1 | 60 | 0.375 | 3 | 10 | 73.375 | 1 | 74.38 |
| 4 | 240 | 1.5 | 12 | 10 | 263.5 | 1 | 66.88 |
| 8 | 480 | 3 | 24 | 10 | 517 | 1 | 65.63 |

<div dir="rtl">

(حساب‌شده، از عددهای ساختگی.)

برای دیدن زمان واقعی، یک قطعه و چهار قطعه را در اسلایسرت برش بزن و عدد `Preview` را مقایسه کن.

## ۴. نرخ شکست

تا این‌جا فرض کردیم هر صفحه موفق می‌شود، و این واقعی نیست. فصل‌های ترم ۴ را برای همین خوانده‌ای. اگر از هر ۱۰ صفحه یکی خراب شود، نرخ شکست `f = 0.1` است. هزینهٔ صفحه‌های خراب را صفحه‌های سالم باید بپردازند.

</div>

```text
true cost of a good plate = plate total / (1 - f)
cost per part             = good plate / parts + part work
```

<div dir="rtl">

فرمول از این‌جا می‌آید: برای یک صفحهٔ سالم به‌طور متوسط `1 / (1 - f)` صفحه چاپ می‌کنی. با `f = 0.1` می‌شود حدود `1.11` صفحه. ساده می‌گیریم که شکست کل صفحه را از بین می‌برد و چیزی از ماده پس نمی‌گیری. کار قطعه را بیرون از این کسر می‌گذاریم، چون قطعه‌های صفحهٔ خراب را بررسی و بسته‌بندی نمی‌کنی.

حالا مهم‌ترین نکتهٔ فصل. صفحهٔ بزرگ‌تر برای شکست هم بزرگ‌تر است: یک قطعهٔ کنده‌شده می‌تواند به بقیه بخورد و کل صفحه را خراب کند. فرض کن ۸ قطعه در صفحه نرخ شکست را به `0.2` برساند.

</div>

| Parts | f | Plate total | Good plate | Part work | Each |
|---|---:|---:|---:|---:|---:|
| 1 | 0.1 | 73.375 | 81.53 | 1 | 82.53 |
| 4 | 0.1 | 263.5 | 292.78 | 1 | 74.19 |
| 8 | 0.1 | 517 | 574.44 | 1 | 72.81 |
| 8 | 0.2 | 517 | 646.25 | 1 | 81.78 |

<div dir="rtl">

(حساب‌شده، از عددهای ساختگی.)

با شکست ثابت، ۸ تایی ارزان‌تر است. ولی اگر شکست دو برابر شود، ۸ تایی از ۴ تایی گران‌تر است و تقریباً هم‌ردیف چاپ تکی می‌شود. پس عدد `f` را از دفتر عیب خودت بیاور، نه از حدس.

> 💡 **نکته:** اگر قطعه‌ها از هم دور باشند و یکی شکست بخورد، `sequential printing` فصل ۰۷ ترم ۶ می‌تواند بقیه را نجات دهد. این بار خود حساب `f` برای صفحه عوض می‌شود، و زمان هم. حساب کن، حدس نزن.

## ۵. از قیمت تمام‌شده تا عدد نهایی

حالا کل کار را روی یک برگه بنویس. این برگه قیمت فروش نیست. قیمت تمام‌شده یعنی حداقلی که این کار برایت خرج دارد. سود و قیمت بازار تصمیم خودت است.

</div>

| Line | Formula | My job |
|---|---|---|
| Grams per plate | from `Preview` | |
| Material | grams × coins per gram | |
| Hours per plate | from `Preview` | |
| Electricity | hours × kW × coins per kWh | |
| Machine | hours × coins per hour | |
| Work per plate | your estimate | |
| Plate total | sum of the four | |
| Work per part | your estimate | |
| Failure rate `f` | from your defect log | |
| Good plate | total / (1 - f) | |
| Parts on plate | | |
| Cost per part | good plate / parts + work per part | |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** مقدار `f` نباید صفر باشد، مگر واقعاً این کار را صد بار چاپ کرده باشی.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر عدد تو با واقعیت نخواند، اولین مظنون زمان و وزن است. یک صفحه را واقعاً وزن کن و زمان واقعی را بنویس، و تفاوت را با برآورد `Preview` در دفتر ثبت کن.

> 🤖 **با AI:** عددهای واقعی برگه‌ات را به دستیار AI بده و بپرس «اگر نرخ شکست دو برابر شود قیمت چه می‌شود؟ کدام قلم را اگر ۱۰ درصد کم کنم بیشترین اثر را دارد؟». حسابش را با ماشین‌حساب بازسازی کن، چون AI در حساب هم خطا می‌کند. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## ۶. قیمت فروش و پروانهٔ مدل

قیمت تمام‌شده کف است. اگر کاری را برای کسی چاپ می‌کنی، قیمت فروش باید از آن بالاتر باشد. دو راه رایج برای حساب این بالاتر بودن یکی نیستند.

</div>

```text
price with a margin m:   price = cost per part / (1 - m)
price with a markup k:   price = cost per part × (1 + k)

cost per part = 72.81 coins (8 on a plate, f = 0.1)
m = 0.3:  72.81 / 0.7 = 104.01 coins     (calculated, invented inputs)
k = 0.3:  72.81 × 1.3 = 94.65 coins      (calculated, invented inputs)
```

<div dir="rtl">

حاشیهٔ `m` سهم سود از قیمت فروش است، و افزایش `k` سهمی که روی هزینه می‌گذاری. «سی درصد» در این دو یک عدد نمی‌دهد، پس وقتی با کسی دربارهٔ قیمت حرف می‌زنی بگو کدام را می‌گویی. عدد `m` یا `k` تصمیم توست و این کتاب عددی پیشنهاد نمی‌کند.

پیش از قبول سفارش این‌ها را هم روی کاغذ با سفارش‌دهنده روشن کن: موعد تحویل، چه چیزی قطعهٔ رد است، و اگر نمونهٔ اول جواب نداد چه کسی هزینه‌اش را می‌دهد. فصل بعد این‌ها را در یک برگه می‌گذارد.

**پروانهٔ مدل.** مدلی که خودت طراحی کرده‌ای مال توست. مدلی که از دیگران گرفته‌ای پروانه دارد، و پروانه می‌گوید با آن چه کاری مجازی. بسیاری از مدل‌ها با پروانه‌های Creative Commons منتشر می‌شوند. متن رسمی پروانهٔ `NonCommercial` آن را چنین تعریف می‌کند: کاری که هدف اصلی‌اش سود تجاری یا دریافت پول نیست. پس فروش چاپ مدلی با این پروانه با آن جور درنمی‌آید، مگر صاحب مدل جداگانه اجازه بدهد. پروانهٔ هر فایل را پیش از قبول سفارش بخوان و نگه دار. این کتاب مشاورهٔ حقوقی نیست، و قانون محل زندگی تو هم می‌تواند شرط‌های خودش را داشته باشد.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| batch | بچ | یک سری قطعهٔ یکسان |
| failure rate | فیلیر ریت | سهم کارهای خراب از کل |
| plate | پلیت | یک صفحهٔ چاپ پر از قطعه |
| unit cost | یونیت کاست | قیمت تمام‌شدهٔ یک قطعه |
| margin | مارجین | سهم سود از قیمت فروش |
| licence | لایسنس | پروانه؛ شرط‌های استفاده از یک فایل |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: چرا کار تو دو بخش دارد، و چرا `f` در مخرج است؟

**تمرین اجباری:** مدلی را که در ترم ۶ طراحی کردی در اسلایسرت برش بزن، عددهای `Preview` را بخوان و برگهٔ بخش ۵ را با عددهای ورودی خودت یا عددهای ساختگی این فصل پر کن. اگر مدل نداری، همین مثال را با قطعهٔ ۱۵ گرمی و ۳۰ دقیقه‌ای دوباره حساب کن.

**تمرین حسابی:** با عددهای ساختگی این فصل، قطعه‌ای ۲۰ گرمی و ۳۰ دقیقه‌ای، ۶ تا در صفحه، با `f = 0.05`. قیمت هر قطعه چقدر است؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** برای ۸ قطعه، با چه `f` قیمت هر قطعه دقیقاً با چاپ ۴ تایی با `f = 0.1` برابر می‌شود؟

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** چون بخشی از کار را یک بار برای هر صفحه می‌کنی، هر چند قطعه روی آن باشد، و بخشی را برای هر قطعه. `f` در مخرج است چون برای یک صفحهٔ سالم به‌طور متوسط بیشتر از یک صفحه چاپ می‌کنی.

**تمرین اجباری:** جواب به کار تو بسته است. دنبال این بگرد: هر قلم جدا نوشته شده باشد و `f` صفر نباشد. برای قطعهٔ ۱۵ گرمی و ۰٫۵ ساعتی با یک قطعه در صفحه: ماده ۳۰، برق ۰٫۲۵، ماشین ۲، کار ۱۰، جمع صفحه `42.25`، با `f = 0.1` برابر `46.94`، و با یک سکه کار قطعه `47.94` سکه (حساب‌شده).

**تمرین حسابی:** ماده `120 × 2 = 240`. زمان ۳ ساعت، برق `3 × 0.1 × 5 = 1.5`، ماشین `3 × 4 = 12`، کار ۱۰. جمع `263.5`. با `f = 0.05` می‌شود `277.37`، و تقسیم بر ۶ حدود `46.23`. با یک سکه کار قطعه، هر قطعه `47.23` سکه می‌شود (حساب‌شده).

**تمرین ستاره‌دار:** کار قطعه در هر دو حالت یک سکه است، پس در این مقایسه حذف می‌شود. صفحهٔ ۴ تایی سالم `292.78` سکه است، پس صفحهٔ ۸ تایی با همان قیمت هر قطعه `292.78 × 2 = 585.56` سکه می‌شود. از `517 / (1 - f) = 585.56` نتیجه می‌گیری `1 - f = 0.8829`، یعنی `f` حدود `0.117` (حساب‌شده). یعنی با این عددهای ساختگی، صفحهٔ ۸ تایی فقط تا شکست حدود ۱۲ درصد می‌ارزد.

## در فصل بعد

همهٔ ابزارها را داری: از مدل متنی تا G-code، از برج دما تا برگهٔ قیمت. فصل آخر هیچ مفهوم تازه‌ای ندارد. یک سفارش را از اول تا تحویل جلو می‌بری.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t7/s08-production-and-costing (یادستان, Yaadestan)
