# فصل ۰۵ — نگه‌داری

<div dir="rtl">

# فصل ۰۵ — نگه‌داری

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک دفتر نگه‌داری برای چاپگرت داری، با برنامه‌ای که از راهنمای خود چاپگر آمده است، و یک بار کامل چاپگر را بازبینی کرده‌ای: میله‌ها، تسمه‌ها، فن‌ها و چرخ‌دندهٔ `extruder`.

![چند ابزار نگه‌داری کنار یک محور چاپگر: برس کوچک، پارچه، روغن‌دان و دفترچه](/lesson-assets/t7-s05-maintenance/prompt/01-image-maintenance-kit.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- برنامهٔ نگه‌داری را از راهنمای چاپگرت بسازی
- بدانی کجا روغن می‌خواهد و کجا نباید روغن بخورد
- کشش تسمه را با چند آزمون ساده بسنجی
- هر سرویس را ثبت کنی و عیب را با تاریخچه‌اش بخوانی

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۸ ترم ۴:** کشش تسمه و پولی شل، و `layer shift`.
- **از فصل ۱۰ ترم ۴:** میلهٔ Z و `z banding`.
- **از فصل ۱۲ ترم ۴:** گرفتگی و `heat creep`.
- **از فصل ۰۴ همین ترم:** چه چیزی را با برق وصل نباید لمس کرد.

> 🎯 **کار این فصل:** راهنمای چاپگرت، دفتر، پارچهٔ بدون پرز، برس نرم، انبرک و کلید مناسب پیچ‌ها. روان‌کننده فقط همانی که راهنمای چاپگرت می‌گوید. اگر چاپگر نداری، بخش ۱ و جدول‌ها را برای یک چاپگر فرضی با برنامهٔ نمونهٔ این فصل پر کن.

> ⚠️ **مواظب باش:** پیش از هر مرحلهٔ این فصل چاپگر را خاموش کن و بگذار کاملاً سرد شود. برای کار روی برد، سیم یا فن، کابل برق را از پریز بکش. بدنهٔ منبع تغذیه را باز نکن. دستت را هرگز داخل چاپگری که در حال حرکت است نبر. الکل ایزوپروپیل آتش‌گیر است، پس فقط روی سطح سرد و دور از شعله به کار ببر.

## ۱. برنامه از راهنمای چاپگر می‌آید

**نگه‌داری یعنی کار کوچک قبل از خرابی.** برنامهٔ درست مال هر چاپگر فرق دارد، پس عدد این فصل را برای دستگاه خودت قانون نگیر. برای این‌که ببینی یک برنامهٔ رسمی چه شکلی است، این جدول خلاصه‌ای از راهنمای Prusa برای MK4 است، به زبان خودمان. این برنامه برای همان چاپگر است.

</div>

| When (Prusa MK4 guide) | What |
|---|---|
| Every print | clear debris around the printer and under the bed; keep the sheet clean |
| About every 200 hours | check rods, clean and lubricate lightly; pulley screws; belts; clean extruder gear |
| Every few hundred hours | clean fans |
| About every 600 to 800 hours | power off, unplug, check electronics connectors |

<div dir="rtl">

حالا جدول خودت را بساز. عددها را فقط از راهنمای چاپگرت بیاور. اگر راهنما چیزی نگفته، بنویس «در راهنما نیست» و عددی نساز.

</div>

| Task | My printer's manual says | Tools | Last done (hours) |
|---|---|---|---|
| Clean bed and bed area | | | |
| Clean rods or rails | | | |
| Lubricate | | | |
| Check belts | | | |
| Clean fans | | | |
| Clean extruder gear | | | |
| Check cables and connectors | | | |
| Wheels or rollers, if any | | | |
| Bowden tube, if any | | | |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** هر خانهٔ ستون دوم باید یا عددی از راهنما داشته باشد یا عبارت «در راهنما نیست».

> 📌 **یادداشت:** چاپگرها یکسان ساخته نشده‌اند. بعضی محورها به‌جای میله روی چرخ‌هایی می‌روند که در شیار پروفیل آلومینیومی می‌غلتند. در بعضی چاپگرها فیلامنت از لولهٔ `Bowden` تا `hot end` می‌رود. اگر چاپگرت این‌ها را دارد، دو ردیف آخر جدول برای توست. برنامه و روش را فقط از راهنمای چاپگرت بیاور. بعضی سازنده‌ها هم یادآور نگه‌داری را در خود چاپگر یا برنامه‌اش دارند. اگر چاپگرت چنین چیزی دارد، بر جدول نمونهٔ این فصل مقدم است.

قبل از ادامه، جواب بده: برنامه بر حسب ساعت چاپ است یا بر حسب هفته؟ چاپگری که در ماه ۳۰۰ ساعت کار می‌کند با چاپگری که ۱۰ ساعت کار می‌کند چه فرقی در این جدول دارد؟

---

**جواب:** برنامهٔ Prusa بیشتر با ساعت چاپ است، چون سایش با کار زیاد می‌شود. پس چاپگر ۳۰۰ ساعتی هر ماه به مرحلهٔ ۲۰۰ ساعت می‌رسد، و دومی تقریباً هر بیست ماه (حساب‌شده: `200 / 10 = 20`). ساعت را در دفتر بنویس، نه فقط تاریخ.

## ۲. میله‌ها، ریل‌ها و روان‌کاری

فصل ۰۸ و ۱۰ ترم ۴ این بحث را برای این فصل گذاشتند. قاعدهٔ اول: **روان‌کاری از راهنمای چاپگر خودت می‌آید، نه از عادت.** راهنماهای رسمی حتی میان چاپگرهای یک سازنده فرق دارند.

</div>

| Part | What Prusa's guides say | Your rule |
|---|---|---|
| Smooth rods | wipe clean, then a small amount of the maker's lubricant | |
| Linear rails | only the dedicated set; the rod lubricant is not for rails | |
| Z leadscrew | differs by model: MK4 says none on nuts or screws, CORE One uses lubricant | |
| Extruder gears | MK4: no lubricant on gear or idler bearings | |

<div dir="rtl">

<!-- human-read: https://help.prusa3d.com/article/regular-printer-maintenance-core-one_829710 -->

> ⚠️ **مواظب باش:** پیش از روان‌کاری چاپگر را خاموش کن. از روغن‌های عمومی و اسپری به دلخواه استفاده نکن. روغن اضافه گرد جمع می‌کند و روی صفحهٔ چاپ می‌چکد. چیزی که راهنما اجازه نداده را روغن نزن، مخصوصاً چرخ‌دندهٔ `extruder`.

1. جای هر میله یا ریل را در چاپگرت پیدا کن.
2. راهنما را بخوان و ستون آخر جدول را پر کن.
3. میله را با پارچه تمیز کن و انگشت را آرام رویش بکش تا خراش یا شیار را حس کنی.
4. هر چیزی را که راهنما گفته، به‌مقدار کم انجام بده.
5. با چاپگر خاموش، هر محور را با دست آرام جابه‌جا کن، اگر راهنما این کار را مجاز می‌داند.

✅ **چک کن:** حرکت باید یکنواخت باشد، بدون نقطه‌ای که گیر کند. اگر بعد از تمیزکاری باز زبر است، راهنمای Prusa سراغ بلبرینگ می‌رود، و این کار باز کردن چاپگر است. آن را به راهنمای دستگاه خودت بسپار.

## ۳. کشش تسمه

فصل ۰۸ ترم ۴ تسمهٔ شل را در `layer shift` دید. راهنماهای Prusa سه آزمون ساده می‌دهند:

- **صدا:** تسمه را مثل سیم ساز بکش. باید صدای بم بدهد.
- **فشار:** محور را به یک انتها ببر و وسط تسمه را با انگشت فشار بده. باید مقاومت حس کنی.
- **چاپ:** یک قطعهٔ گرد چاپ کن. اگر تسمه شل باشد، شکل از دایره بیرون می‌رود.

> ⚠️ **مواظب باش:** آزمون صدا و فشار را با چاپگر خاموش انجام بده. بیش از حد فشار نده، چون راهنمای Prusa می‌گوید کشیدن زیاد به تسمه آسیب می‌زند. برای سفت‌کردن تسمه فقط طبق راهنمای چاپگرت عمل کن. روی برخی چاپگرها سفت‌کردن یک طرف محور را کج می‌کند. هر بار کمی تغییر بده، نه زیاد.

سازنده‌ها گاهی ابزار خودشان را دارند، مثل عددی روی صفحهٔ چاپگر یا برنامهٔ موبایلی که فرکانس تسمه را می‌سنجد. اگر چاپگرت چنین چیزی دارد، بر آزمون دستی مقدم است.

ثبت را با یک تغییر انجام بده: اگر تسمه را عوض کردی، قبل و بعد را با مدل `ringing-sample.scad` فصل ۰۸ ترم ۳ چاپ کن، و هیچ چیز دیگری را عوض نکن.

## ۴. فن، چرخ‌دنده و سیم

این سه جا معمولاً علت عیب‌هایی هستند که شبیه تنظیم غلط به نظر می‌رسند.

**فن‌ها.** گرد روی فن `hot end` راه `heat creep` را باز می‌کند، و فصل ۱۲ ترم ۴ این را دید. تار پلاستیک را با انبرک بردار.

> ⚠️ **مواظب باش:** چاپگر را از برق بکش. به فنی که می‌چرخد هوا نزن و انگشت یا ابزار نزدیکش نکن. راهنمای Prusa هم می‌گوید روی فن در حال چرخش هوای فشرده نگیر. اگر چاپگرت چرخش فن را می‌پاید و خطا می‌دهد، این محافظ را خاموش نکن. فن کند علامت خرابی است.

**چرخ‌دندهٔ `extruder`.** ذره‌های فیلامنت شیارهای آن را پر می‌کنند و فیلامنت می‌لغزد. با برس کوچک یا چوب نازک تمیزش کن و گیربکس را باز نکن.

**سیم‌ها و اتصال‌ها.** فصل ایمنی گفت سیمی که تکان می‌خورد خسته می‌شود. در این بازدید سیم هیتر و حسگر دما را با چشم نگاه کن.

> ⚠️ **مواظب باش:** پیش از لمس هر اتصال کابل برق را از پریز بکش. کانکتور قفل‌دار را با فشار روی قفل جدا کن و سیم را نکش. اگر سیم هیتر یا حسگر شل، سوخته یا ترک‌خورده است، چاپگر را روشن نکن و قطعه را طبق راهنما عوض کن. بدنهٔ منبع تغذیه را باز نکن.

✅ **چک کن:** در پایان فن با دست آزاد بچرخد، چرخ‌دنده شیار تمیز داشته باشد، و هیچ سیم آویزانی نزدیک تسمه نباشد.

## ۵. دفتر نگه‌داری

حالا دو دفتر داری: دفتر عیب از فصل ۰۱ ترم ۴ و دفتر نگه‌داری. این دو با هم کار می‌کنند. عیبی که دو هفته بعد از یک سرویس پیدا می‌شود، اولین مظنونش همان سرویس است.

</div>

| Date | Print hours | What I did | What I changed | Result on next print |
|---|---|---|---|---|
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |

<div dir="rtl">

بعضی چاپگرها ساعت کل چاپ را نشان می‌دهند. اگر چاپگرت نشان نمی‌دهد، زمان تخمینی هر چاپ را از `Preview` جمع بزن.

> 💡 **نکته:** برنامه را با چاپ بعدی ببند. هر سرویس را با یک مدل کوچک آشنا ثبت کن، مثلاً مکعب فصل ۰۵ ترم ۱. اگر عددی عوض نشده، سرویس چیزی را خراب نکرده است.

> 🤖 **با AI:** دفتر عیب و دفتر نگه‌داری‌ات را به دستیار AI بده و بپرس «آیا این عیب با یکی از سرویس‌ها هم‌زمان است؟». اگر توصیه‌ای دربارهٔ روغن یا قطعه داد، آن را با راهنمای چاپگرت بسنج. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| lubricant | لوبریکنت | روان‌کننده |
| linear rail | لینیر ریل | ریل خطی، راهی به‌جای میله برای حرکت محور |
| leadscrew | لید اسکرو | میلهٔ رزوه‌ای محور Z |
| idler | آیدلر | چرخ هرزگرد که فیلامنت یا تسمه را نگه می‌دارد |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: سه آزمون تسمه کدام‌اند، و چرا روان‌کاری را از روی عادت انجام نمی‌دهی؟

**تمرین اجباری:** جدول بخش ۱ را برای چاپگرت پر کن و یک ردیف واقعی در دفتر بخش ۵ بنویس. اگر چاپگر نداری، این کار را به‌جایش انجام بده: جدول را با برنامهٔ نمونهٔ Prusa پر کن و ستون اول دفتر را برای یک سال آینده با فرض ۲۰ ساعت چاپ در ماه بچین.

**تمرین حسابی:** چاپگری ماهی ۴۰ ساعت کار می‌کند و برنامهٔ نمونه هر ۲۰۰ ساعت یک بازدید میله و تسمه می‌خواهد. در سال چند بار؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** در دفترت چاپ جابه‌جایی لایه دیده‌ای که بعد از سفت‌کردن پیچ پولی رفع شد. این را چطور در دو دفتر ثبت می‌کنی تا دفعهٔ بعد عیب را سریع‌تر پیدا کنی؟

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** صدا، فشار، و چاپ قطعهٔ گرد. روان‌کاری به راهنما بسته است، چون راهنماهای رسمی حتی برای میلهٔ Z با هم یکی نیستند.

**تمرین اجباری:** جواب به چاپگر تو بسته است. دنبال این بگرد: ستون راهنما عدد ساختگی نداشته باشد، و ردیف دفتر بگوید چه کرده‌ای و چاپ بعدی چه شد. در جدول سالانه، با ۲۰ ساعت در ماه هر ۱۰ ماه به مرحلهٔ ۲۰۰ ساعت می‌رسی (حساب‌شده).

**تمرین حسابی:** `200 / 40 = 5`، پس هر ۵ ماه یک بار (حساب‌شده). در ۱۲ ماه این کار ۲ بار پیش می‌آید، و بار سوم در ماه پانزدهم است.

**تمرین ستاره‌دار:** در دفتر عیب نشانه، علت و آزمون را می‌نویسی. در دفتر نگه‌داری ساعت چاپ و تغییر را می‌نویسی و کنارش به همان ردیف عیب ارجاع می‌دهی. دنبال این بگرد که دفعهٔ بعد بتوانی بپرسی «آخرین بار پولی را کی چک کردم؟».

## در فصل بعد

نگه‌داری تا این‌جا به نازل دست نزد. فصل بعد نوبت نازل و `hot end` است: چرا نازل در حالت گرم سفت می‌شود، کدام چاپگر این قاعده را ندارد، و بعد از تعویض چه چیزی را باید دوباره بسنجی.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t7/s05-maintenance (یادستان, Yaadestan)
