# فصل ۱۲ — گرفتگی و heat creep

<div dir="rtl">

# فصل ۱۲ — گرفتگی و heat creep

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک `cold pull` انجام داده‌ای: فیلامنت را داخل نازل گرم کرده‌ای، گذاشته‌ای تا سفت شود، و با آن چیزی را که داخل نازل مانده بیرون کشیده‌ای. نوک تکهٔ بیرون‌آمده مثل یک گزارش است. اگر چیزی به آن چسبیده باشد، می‌فهمی داخل نازل چه خبر بوده است. در این فصل بیش از هر فصل دیگر این ترم دستت نزدیک `hot end` داغ است، پس هر هشدار را کامل بخوان.

![مقطع نازل با فیلامنتی که نوکش شکل داخل نازل را گرفته و ذره‌های ریز روی آن دیده می‌شود](/lesson-assets/t4-s12-clogs-heat-creep/prompt/01-image-cold-pull-tip.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- گرفتگی کامل را از گرفتگی نسبی جدا کنی
- بگویی `cold pull` برای چه حالتی است و برای چه حالتی نیست
- نوک بیرون‌آمده را بخوانی
- بگویی `heat creep` چیست و چرا معمولاً اولین احتمال نیست

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۳ ترم ۱:** `hot end`، `heat break` و `extruder` را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۶ همین ترم:** کم‌ریزی و لغزش چرخ‌دنده را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۲ ترم ۱:** قاعده‌های داغی را خوانده‌ای.

> 🎯 **کار این فصل:** راهنمای چاپگر خودت، یک تکهٔ PLA ترجیحاً روشن، انبردست یا انبرک، و قیچی سیم‌چین. بخش ۳ کاری است که با چاپگر داغ انجام می‌دهی. اگر چاپگر نداری، یا راهنمای چاپگرت روش دیگری گفته است، فقط بخوان و تمرین‌های کاغذی را انجام بده.

> ⚠️ **مواظب باش:** نازل و `hot end` در این فصل داغ‌اند و با یک لمس پوست را می‌سوزانند. هرگز نوک نازل را لمس نکن. نازل را با هیچ منبع گرمایی بیرونی گرم نکن؛ Prusa می‌گوید این کار به نازل آسیب می‌زند. تا وقتی این فصل را کامل نخوانده‌ای کاری شروع نکن. اگر چاپگرت دستور `cold pull` خودکار یا نازلی دارد که سازنده آن را برای این کار نهی کرده است، از راهنمای سازنده پیروی کن.

## ۱. دو نوع گرفتگی

راهنمای Prusa گرفتگی را این‌طور جدا می‌کند:

- **گرفتگی کامل:** فیلامنت اصلاً از نازل بیرون نمی‌آید و بار نمی‌شود.
- **گرفتگی نسبی:** فیلامنت بار می‌شود، ولی چاپ نامنظم است. خط‌ها نازک می‌شوند، به صفحه نمی‌چسبند، و پلاستیکی که با فرمان دستی بیرون می‌دهی لوله می‌شود و به نازل می‌چسبد.

نشانهٔ مشترک صدای تق‌تق `extruder` است، چون موتور با مقاومت کار می‌کند و گام از دست می‌دهد.

Prusa یک نکتهٔ مهم هم دارد: گرفتگی همیشه در نازل نیست و ممکن است در لولهٔ PTFE بالای نازل باشد. پس عوض‌کردن نازل همیشه درمان نیست. روی چاپگرهایی که چنین لوله‌ای دارند، این نکته اثر دارد.

**فاصلهٔ لولهٔ PTFE.** راهنمای Polymaker می‌گوید در `hot end` با آستر PTFE، لوله باید کاملاً روی ته نازل یا `heat break` بنشیند. هر فاصله‌ای جای کوچکی می‌سازد که پلاستیک مذاب در آن پهن می‌شود، می‌سوزد و کم‌کم راه را می‌بندد. نشانه‌اش گرفتگی تکراری درست بالای نازل و دشواری `retraction` است.

> ⚠️ **مواظب باش:** لوله را فقط با چاپگر سرد و از برق جدا باز کن و بنشان. روش و ابزار را از راهنمای چاپگر خودت بگیر.

همان راهنما می‌گوید لوله را تا ته فشار بده، با گیره قفلش کن، پس از هر تعویض نازل دوباره بنشانش، و اگر سرش تیره یا قارچی شده، آن را صاف و گونیا ببر. راهنمای Prusa برای MINI هم نشاندن دوبارهٔ لوله و سفت‌کردن اتصال بالای رادیاتور را راه رفع گرفتگی می‌داند، و اگر با همان لوله تکرار شد، عوض‌کردن لوله را.

قبل از ادامه، جواب بده: فیلامنت با دست فشار داده می‌شود ولی هیچ چیزی بیرون نمی‌آید. این `cold pull` می‌خواهد؟

---

**جواب:** نه، دست‌کم طبق راهنمای Prusa. او `cold pull` را برای حالتی می‌گوید که هنوز کمی فیلامنت بیرون می‌آید. برای گرفتگی کامل بخش ۵ را ببین.

## ۲. پیش از گرم‌کردن

1. راهنمای چاپگرت را برای `cold pull` یا تمیزکردن نازل پیدا کن. اگر روش خودش را دارد، آن روش جلوتر از این متن است.
2. چاپ را متوقف کن و صفحه را خالی کن.
3. نازل را از صفحه دور کن. Prusa محور Z را ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر بالا می‌برد.
4. فیلامنت کنونی را طبق راهنما بیرون بیاور.
5. یک تکهٔ تمیز PLA با نوک تیز بریده آماده کن.

✅ **چک کن:** راه فیلامنت از بالا باز است و می‌توانی آن را با دست تا نازل هل بدهی. روی بعضی چاپگرها برای این کار باید اهرم `idler` را آزاد کنی یا لولهٔ بالا را جدا کنی. راهنما می‌گوید چگونه.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر فیلامنت با دست پایین نمی‌رود، این گرفتگی کامل یا مسدودی لوله است. متوقف شو و بخش ۵ را بخوان.

## ۳. `cold pull`

ایده ساده است. پلاستیک نرم داخل نازل همهٔ جاها را پر می‌کند و ذرات به آن می‌چسبند. وقتی آن را نیمه‌سرد بیرون می‌کشی، همان ذرات را با خود می‌برد. راهنمای Prusa PLA را برای این کار بهتر می‌داند، چون شکل نوک را نگه می‌دارد.

> ⚠️ **مواظب باش:** مرحله‌های این بخش با نازل داغ انجام می‌شوند. دستت فقط روی فیلامنت بالاتر از `extruder` است و هرگز زیر سر چاپ نمی‌رود. فیلامنت را با انبردست بگیر، نه با دست لخت نزدیک بدنهٔ داغ. Prusa می‌گوید کشیدن باید صاف رو به بالا باشد، وگرنه فیلامنت داخل `extruder` می‌شکند.

راهنمای Prusa برای چاپگرهای مختلفش عددهای مختلف می‌دهد. روی یکی نازل را تا `270 °C` بالا می‌برد، و روی دیگری فقط تا دمای مادهٔ بارشده یا کمی بالاتر. **از سقف دمای چاپگر خودت بالاتر نرو.** روی بعضی چاپگرها لولهٔ PTFE تا نزدیک نازل می‌رسد. دمای زیاد این لوله را خراب می‌کند و دودش به تو آسیب می‌زند، پس عدد ۲۷۰ را این‌جا تکرار نکن. اگر راهنمای چاپگرت عددی ندارد، از دمای معمول چاپ مادهٔ خودت شروع کن.

1. نازل را گرم کن و صبر کن به دمای هدف برسد.
2. PLA را با دست هل بده تا از نازل بیرون بیاید.
3. گرم‌کن را خاموش کن و کمی فشار رو به پایین را نگه دار تا پلاستیک سفت شود و دیگر بیرون نیاید.
4. پلاستیکی را که بیرون آمده با انبرک بردار تا چیزی جلوی کشیدن را نگیرد.
5. صبر کن تا نازل سرد شود. نازل در این دما هنوز پوست را می‌سوزاند، پس عدد نمایشگر را بخوان و به آن دست نزن. عدد Prusa مدل به مدل فرق دارد: روی MK4 و XL در روش دستی تا حدود `100 °C` صبر می‌کند، و روی MK3 نازل را تا دمای اتاق سرد می‌کند و بعد آن را روی `85 °C` می‌گذارد. عدد راهنمای چاپگر خودت را بگیر.
6. اگر چرخ‌دنده فیلامنت را گرفته است، طبق راهنما `idler` را باز کن. با دست دیگر بدنهٔ سرد چاپگر را ثابت نگه دار و فیلامنت را با انبردست، آهسته و یکنواخت، صاف رو به بالا بکش. نیمه‌راه نایست.
7. نوک تکهٔ بیرون‌آمده را با چشم یا ذره‌بین ببین.

✅ **چک کن:** نوک خوب باید شکل داخل نازل را گرفته باشد، با یک مخروط تمیز. Prusa می‌گوید این نشان می‌دهد نازل پر بوده و چیزی جا نمانده است. اگر رنگ مادهٔ قبلی یا لکهٔ سوخته دیدی، مراحل را تکرار کن تا نوک تمیز بیرون بیاید.

</div>

| Pull | Peak °C | Pull °C | Tip shape: cone / stub / snapped | Dirt: none / colour / dark specks |
|---|---|---|---|---|
| 1 | | | | |
| 2 | | | | |
| 3 | | | | |

<div dir="rtl">

<!-- human-read: https://wiki.bambulab.com/en/p1/manual/p1s-cold-pull -->

> 📌 **یادداشت:** گزیدهٔ جستجو از راهنمای Bambu Lab همین فرایند را توصیف می‌کند: گرم‌کردن، سردکردن تا نیمه‌جامد، و کشیدن. عددها و مراحل هر چاپگر فرق دارد و ما خود آن صفحه را نخوانده‌ایم. پیش از عمل، صفحهٔ چاپگر خودت را ببین.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر فیلامنت کنده نمی‌شود، نازل را تا دمای کار دوباره گرم کن و از نو شروع کن. زور نزن. اگر فیلامنت داخل `extruder` شکست، متوقف شو و راهنمای چاپگرت را ببین.

## ۴. `heat creep`

گرفتگی همیشه از آلودگی نیست. گاهی گرما تا جایی بالا می‌رود که نباید. `heat break` باید میان بخش داغ و سرد مرز بگذارد. اگر این مرز ضعیف شود، فیلامنت بالاتر از حد نرم می‌شود و راه را می‌بندد. این `heat creep` است.

راهنمای Prusa نشانه را این‌طور می‌گوید: چاپ در نیمه می‌ایستد، بدون هیچ خطایی، و چرخ‌دنده فیلامنت را می‌ساید. او در عین حال می‌گوید این معمولاً محتمل‌ترین توضیح نیست، پس اول کم‌ریزی و گرفتگی معمولی را بررسی کن.

عامل‌هایی که Prusa برمی‌شمرد:

- هوای محیط گرم. او برای چاپگرهای خودش مرز ۳۵ درجه و برای بعضی فیلامنت‌ها ۳۰ درجه را می‌آورد.
- فن `hot end` که کند است، یا پره‌هایش پر از گرد است.
- جریان خیلی کم، مثل لایهٔ خیلی نازک، چون پلاستیک مدت زیادی در منطقهٔ گرم می‌ماند.
- PLA، چون دمای ذوبش از مواد رایج دیگر کمتر است.

آزمون‌ها به ترتیب هزینه:

1. **فن.** چاپگر را گرم کن و ببین فن `hot end` می‌چرخد. به پره‌های فن و رادیاتور نگاه کن.
2. **گرد.** با چاپگر خاموش، کابل جداشده و سرد، پره‌ها را با هوای فشرده تمیز کن. Prusa برای این کار فن را باز می‌کند؛ روش چاپگر خودت را از راهنمایش بگیر.
3. **ارتفاع لایه.** Prusa برای این حالت ارتفاع `0.15 mm` تا `0.20 mm` را به‌جای لایهٔ خیلی نازک می‌گوید.
4. **دمای صفحه.** Prusa کم‌کردن ۵ تا ۱۰ درجه را می‌گوید. اگر چسبندگی بد شد، `brim` را به‌کار ببر.

> ⚠️ **مواظب باش:** داخل چاپگر بسته یا هر فضای بسته‌ای گرما می‌ماند. فصل ۰۷ ترم ۷ این خطر را کامل می‌گوید. اگر چاپ در فضای بسته می‌ایستد، PLA را در فضای باز امتحان کن و بعد نتیجه بگیر.

## ۵. گرفتگی کامل

برای این حالت Prusa روش‌هایی دارد که به چاپگر او بسته‌اند، مثل گرم‌کردن تا `260 °C` برای PLA روی چاپگرهای قدیمی‌ترش و راندن سوزن از پایین. این عددها را روی چاپگر دیگری تکرار نکن.

> ⚠️ **مواظب باش:** بدون راهنمای چاپگر خودت این کارها را نکن. سوزن را هرگز از بالا وارد نکن و وقتی سوزن داخل نازل است فیلامنت بار نکن. سوزن داغ و نازل داغ می‌سوزانند. اگر نازل باید باز شود، روش آن با فصل ۰۶ ترم ۷ است؛ فعلاً همین‌قدر بدان؛ آن‌جا کامل یادش می‌گیریم.

ترتیب درست این است:

1. دنبال گرفتگی در لولهٔ بالای نازل بگرد، اگر چاپگرت چنین لوله‌ای دارد.
2. روش راهنمای چاپگرت را برای گرفتگی کامل به‌کار ببر.
3. اگر راه نداری، نازل را عوض کن یا با سازنده تماس بگیر.

✅ **چک کن:** پس از رفع گرفتگی، یک چاپ کوتاه بگیر و کنار فصل ۰۲ لایهٔ اول را بسنج. اگر نازل عوض شده است، راهنمای Prusa کالیبرهٔ دوبارهٔ لایهٔ اول را می‌گوید.

## ۶. عادت‌های پیش‌گیری

- برگه‌ای در دفتر عیب برای هر گرفتگی نگه دار: چه ماده‌ای، چند ساعت پس از آخرین نظافت.
- هنگام رفتن از ماده‌ای دمابالا به مادهٔ کم‌دما، اول با دمای مادهٔ قبلی بار کن تا مادهٔ قدیمی بیرون برود.
- برای کاهش `heat creep`، Prusa درآوردن فیلامنت را پس از چاپ، وقتی `hot end` هنوز گرم است، پیشنهاد می‌کند.

## ۷. چاپگر حرکت می‌کند ولی چیزی بیرون نمی‌آید

اگر محورها کار می‌کنند و پلاستیک قطع شده است، راهنمای Simplify3D چهار علت را به این ترتیب می‌گوید:

1. **فیلامنت تمام شده است** یا به نازل نمی‌رسد.
2. **چرخ‌دنده فیلامنت را جویده است.** فصل ۰۶ همین ترم.
3. **نازل گرفته است.** بخش‌های بالا.
4. **درایور موتور `extruder` داغ شده است.** نشانه‌اش این است که X و Y حرکت می‌کنند و فقط موتور `extruder` ایستاده است. به نوشتهٔ همان راهنما چاپگر را خاموش کن و بگذار الکترونیک خنک شود. اگر تکرار شد، با راهنمای چاپگرت سراغ خنک‌کاری برد برو. جعبهٔ برق را بدون آن باز نکن.

> 🤖 **با AI:** نوک `cold pull` را به دستیار AI نشان بده و بپرس «این نوک چه می‌گوید و آیا تکرار لازم است؟». اگر پیشنهادی برای بالابردن دما داد، آن را با سقف راهنمای چاپگرت بسنج. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| clog | کلاگ | گرفتگی نازل یا مسیر فیلامنت |
| cold pull | کولد پول | بیرون‌کشیدن آلودگی با فیلامنت نیمه‌سرد |
| heat creep | هیت کریپ | بالا رفتن گرما و نرم‌شدن فیلامنت در بالای `heat break` |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: `cold pull` برای چه حالتی است؟ نوک خوب چه شکلی دارد؟

**تمرین اجباری:** اگر چاپگرت اجازه می‌دهد و نازلت مناسب است، یک `cold pull` انجام بده و جدول را پر کن. نازل تمیز هم می‌تواند تمرین باشد: دنبال شکل مخروط نوک بگرد. اگر چاپگر نداری، مراحل بخش ۳ را با زبان خودت بنویس و کنار هر مرحله بگو چه خطری دارد.

**تمرین کاغذی:** این توصیف‌ها ساختگی‌اند. برای هرکدام بگو اولین آزمونت چیست. (الف) چاپ در ارتفاع ۴۰ میلی‌متر ایستاد و چاپگر هنوز حرکت می‌کند. (ب) پلاستیکی که با فرمان دستی بیرون می‌آید لوله می‌شود و به نازل می‌چسبد. (ج) فیلامنت با فشار دست اصلاً پایین نمی‌رود.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** چرا لایهٔ خیلی نازک با سرعت کم به `heat creep` نزدیک‌تر است؟ حجم خط را برای دو حالت حساب کن: `0.4 × 0.2` با `50 mm/s` و `0.4 × 0.08` با `30 mm/s`. چند برابر کندتر فیلامنت از `heat break` می‌گذرد؟

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** `cold pull` برای گرفتگی نسبی است که هنوز کمی فیلامنت بیرون می‌آید. نوک خوب شکل داخل نازل را گرفته است و رنگ یا لکهٔ تیره ندارد.

**تمرین اجباری:** نتیجه به چاپگرت بسته است. دنبال این بگرد: در ردیف‌ها نوک تمیزتر شود. کامل‌بودن فهرست خطرها مهم‌تر از اصطلاح‌هاست: داغی نازل، شکستن فیلامنت داخل `extruder`، و کار با انبردست نزدیک بدنهٔ داغ.

**تمرین کاغذی:** (الف) چرخ‌دنده و فیلامنت را نگاه کن: حلقه گیر نکرده باشد و چرخ‌دنده فیلامنت را نساییده باشد، بعد نازل و فن. (ب) گرفتگی نسبی، پس `cold pull`. (ج) گرفتگی کامل یا لوله، پس بخش ۵ و راهنمای چاپگر، نه `cold pull`.

**تمرین ستاره‌دار:** با مقطع Cura حالت اول `0.08 × 50 = 4 mm³/s` است و حالت دوم `0.032 × 30 = 0.96 mm³/s`، و نسبت حدود ۴٫۲ برابر است. با مقطع سه اسلایسر دیگر `3.57` و `0.92 mm³/s` می‌شود، و نسبت حدود ۳٫۹ برابر (حساب‌شده). پس فیلامنت همین‌قدر کندتر از `heat break` می‌گذرد و فرصت بیشتری برای گرم‌شدن دارد.

## در فصل بعد

نازلت حالا تمیز است. فصل بعد سراغ جایی می‌رود که پلاستیک هوا زیر پایش دارد: `overhang`، `bridge`، و ساپورتی که با قطعه یکی شده است.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t4/s12-clogs-heat-creep (یادستان, Yaadestan)
