# فصل ۱۰ — نوارهای افقی: z banding

<div dir="rtl">

# فصل ۱۰ — نوارهای افقی: z banding

## در این فصل چه یاد می‌گیری

بعضی چاپ‌ها کمربند دارند: نوارهای افقی که دور کل قطعه می‌گردند و با زاویهٔ نور پیدا می‌شوند. این نشانه را `z banding` می‌گویند. این فصل کاغذی است: یاد می‌گیری نوار را از موج کنار گوشه جدا کنی، فاصلهٔ نوارها را بسنجی، و از آن عدد بفهمی چه چیزی مشکوک است. باز کردن هر قطعه‌ای آخرین قدم است، نه اولین.

![برج چاپی با نوارهای افقی منظم، و میلهٔ رزوه‌دار کناری که با خط‌های راهنما به نوارها وصل شده است](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/prompt/01-image-z-bands-tower.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- `z banding` را از `ringing` تشخیص بدهی
- نوار منظم را از یک خط تک جدا کنی
- فاصلهٔ نوارها را به گام میلهٔ Z ربط بدهی
- علت‌ها را از نگاه به مدل تا میلهٔ Z بچینی

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۳ ترم ۱:** موتور پله‌ای را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۱ ترم ۲:** ارتفاع لایه را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۸ ترم ۲:** زمان کمینهٔ لایه را می‌شناسی.
- **از فصل قبل:** `ringing` را می‌شناسی.

> 🎯 **کار این فصل:** مداد، دفتر عیب، کولیس یا خط‌کش، و هر قطعهٔ بلندی که چاپ کرده‌ای، مثلاً جعبهٔ فصل قبل. این فصل چاپی ندارد.

> ⚠️ **مواظب باش:** در این فصل چیزی باز نمی‌کنیم. اگر بعداً چیزی را وارسی کردی، چاپگر را خاموش کن، کابل را جدا کن و `hot end` را سرد نگه دار. بدون راهنمای چاپگر روی محور Z روغن یا گریس نریز.

## ۱. دو عیب، دو جهت

فصل قبل موج را به حرکت افقی ربط داد. حالا این جدول را با قطعه‌ات کنار هم بگذار.

</div>

| Look for | `ringing` | `z banding` |
|---|---|---|
| Where it starts | after a corner or edge | anywhere |
| Which way the marks run | fade along the wall | around the whole part |
| Same on all four sides? | no, differs by axis | yes, at the same heights |
| What changes it | speed, acceleration | layer height, Z mechanics |

<div dir="rtl">

قبل از ادامه، جواب بده: برجی را از همه طرف ببین. نوار روی هر چهار ضلع در یک ارتفاع است. این کدام‌یک است؟

---

**جواب:** این `z banding` است. چیزی که در یک ارتفاع کل لایه را عوض می‌کند، به حرکت Z یا به همان لایه مربوط است، نه به یک گوشه.

## ۲. یک خط، یا چند نوار؟

حالا بپرس: چند تا است و چه فاصله‌ای دارد؟

**یک خط یا دو خط در یک ارتفاع.** این معمولاً به مدل ربط دارد. راهنمای Prusa خط معروف بدنهٔ مدل آزمایشی Benchy را مثال می‌زند. عرشهٔ آن جایی است که `infill` ناگهان به سطح جامد تبدیل می‌شود و زمان لایه یکباره عوض می‌شود. به نوشتهٔ Prusa این خط با هر اسلایسر و ماده‌ای کم و بیش پیدا می‌شود، و هیچ درمان همگانی برایش نمی‌شناسد.

**نوارهای متعدد در فاصله‌های مساوی.** این به مکانیک Z اشاره می‌کند. راهنمای Prusa هم می‌گوید اگر لایه‌ها از بالا تا پایین ناهموار باشند، علت احتمالاً سخت‌افزاری است.

**نوارهای نامنظم.** این‌ها می‌توانند از تفاوت زمان لایه یا از تغییر قطر فیلامنت بیایند. Prusa این تغییر را تا `0.05 mm` می‌داند. فصل ۰۶ حساب کرد که این یعنی حدود ۶ درصد تغییر پلاستیک.

## ۳. فاصله را بسنج

این عدد ارزان‌ترین آزمون فصل است، چون چیزی عوض نمی‌شود.

1. قطعه را زیر نور مایل بگذار.
2. دو نوار دور از هم را پیدا کن و فاصله‌شان را با کولیس بسنج.
3. تقسیم بر تعداد فاصله‌های میانشان کن.
4. عدد را با گام میلهٔ Z چاپگرت مقایسه کن.

گام میله یعنی نوک رزوه در یک دور چقدر بالا می‌رود. مستندات Klipper می‌گوید میلهٔ رایج `T8` در هر دور ۸ میلی‌متر حرکت می‌کند. میلهٔ خودت را از راهنمای چاپگر بگیر؛ این عدد فقط مثال است.

</div>

```text
screw travel per turn = 8 mm  (example)
layer height           = 0.2 mm

layers per turn = 8 / 0.2 = 40
```

<div dir="rtl">

حساب‌شده: اگر نوارها هر ۸ میلی‌متر تکرار شوند، یعنی هر ۴۰ لایه یک بار، و این با یک دور میله می‌خواند. اگر چیزی در هر دور یک بار تکرار می‌شود، مثل میلهٔ کج یا کوپلینگ شل، نوار در همین فاصله می‌آید. این یک نتیجه‌گیری منطقی است، نه یک گزارهٔ رسمی.

</div>

| Band spacing, mm | Printer's screw travel, mm | Match? | Note |
|---|---|---|---|
| | | | |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** اگر فاصله با گام میله نمی‌خواند، میله مشکوک اول نیست. سراغ دما برو.

**نوسان دمای نازل.** نوارهای منظمی که با گام میله نمی‌خوانند می‌توانند از دما بیایند. راهنمای Simplify3D می‌گوید کنترل‌کنندهٔ `PID` تنظیم‌نشده دمای نازل را نوسانی بالا و پایین می‌برد، و چاپگر خوب‌تنظیم‌شده دما را در حدود ۲ درجه بالا و پایین نگه می‌دارد. این آزمون چیزی را عوض نمی‌کند: هنگام چاپ عدد دمای نمایشگر را چند دقیقه نگاه کن. اگر نوسان بیشتر بود، فصل ۰۴ ترم ۷ `PID tune` را می‌گوید. فعلاً همین‌قدر بدان.

**نوسان دمای صفحه.** صفحه‌ای که فقط روشن و خاموش می‌شود هم دمایش را بالا و پایین می‌برد. راهنمای Marlin می‌گوید این نوسان یکی دو درجه است و برای بیشتر چاپ‌ها بی‌ضرر است. سازنده‌ای را نیافتیم که آن را علت نوار بداند. تنها گزارش اندازه‌گیری‌شده آزمون منتشرشدهٔ یک مهندس روی یک چاپگر Prusa MK2.5 است، در وبلاگ CNC Kitchen، نه راهنمای سازنده. در آن آزمون دمای صفحه فقط حدود یک درجه بالا و پایین می‌رفت، ولی استوانهٔ آزمون نوار افقی داشت، و با کنترل `PID` نوار رفت. توضیح نویسنده این است که صفحه با هر نوسان کمی منبسط و جمع می‌شود و ضخامت لایه‌ها کم و زیاد می‌شود. پس این را یک علت ممکن بدان و پس از علت‌های دیگر سراغش برو. آزمونش هم چیزی را عوض نمی‌کند: هنگام چاپ دمای صفحه را روی نمایشگر چند دقیقه ببین. `PID tune` صفحه کار firmware است و هشدار رله دارد، پس آن را فقط با فصل ۰۴ ترم ۷ انجام بده.

## ۴. بعد از عدد، مکانیک

راهنمای Creality برای نوارهای منظم سه علت می‌گوید: میلهٔ کج، ریل‌هایی که هم‌راستا نیستند، و کوپلینگ شل یا زیادی سفت. راهنمای Simplify3D لرزش صفحه و لقی میلهٔ Z را هم می‌آورد. برای اصلاح می‌گوید پیچ‌های قاب و کالسکهٔ Z را سفت کن، ببین میله صاف و تمیز است، و کوپلینگ سفت باشد اما نه بیش از حد.

> ⚠️ **مواظب باش:** پیش از لمس محور Z چاپگر را خاموش کن و کابل برق را بکش. بدون راهنمای چاپگر پیچی را باز نکن.

ترتیب از هزینه می‌آید:

1. بدون باز کردن چیزی، پیچ‌های شل قاب را با دست امتحان کن.
2. میله را نگاه کن: چرک، گرد یا تار فیلامنت.
3. در حالت خاموش، اگر راهنما اجازه می‌دهد، محور Z را با دست آهسته بچرخان و گیر را حس کن.
4. هم‌راستایی و کوپلینگ را طبق راهنمای چاپگر ببین.

**روان‌کاری.** راهنماهای Prusa در این نکته یکسان نیستند: راهنماهای قدیمی‌تر چاپگرهایش می‌گویند روی میله و مهرهٔ Z روان‌کننده نریز، چون گرد جمع می‌کند. راهنمای برخی چاپگرهای جدیدترش برای این میله روان‌کننده می‌آورد، و Creality روان‌کاری سبک را می‌گوید. پس فقط طبق راهنمای چاپگر خودت عمل کن. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۵ ترم ۷ کامل یادش می‌گیریم.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر پس از همهٔ این‌ها نوار ماند ولی قطعه کار می‌کند، آن را بپذیر، یا آزمون‌های بخش بعد را امتحان کن. بازکردن بیشتر معمولاً مشکل تازه‌ای می‌سازد.

## ۵. ارتفاع لایه

نوار را با تغییر ارتفاع لایه هم می‌آزمایند.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Quality › Layer Height` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Layers and perimeters › Layer height › Layer height` |
| OrcaSlicer | `Process › Quality › Layer height › Layer height` |
| Bambu Studio | `Process › Quality › Layer height › Layer height` |

<div dir="rtl">

![محل ارتفاع لایه در Cura](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/cura-layer-height.png)

![محل ارتفاع لایه در PrusaSlicer](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/prusa-layer-height.png)

![محل ارتفاع لایه در OrcaSlicer](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/orca-layer-height.png)

![محل ارتفاع لایه در Bambu Studio](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/bambu-layer-height.png)

در فضای چاپ سه‌بعدی این توصیه زیاد شنیده می‌شود: ارتفاع لایه را مضرب درست گام کامل موتور Z بگیر. حساب ساده است. با دور ۸ میلی‌متر و ۲۰۰ گام کامل در دور:

</div>

```text
full step = 8 / 200 = 0.04 mm

0.20 mm -> 5 full steps (whole)
0.16 mm -> 4 full steps (whole)
0.15 mm -> 3.75 full steps (not whole)
```

<div dir="rtl">

این عددها حساب‌شده‌اند و برای همین میلهٔ مثال درست‌اند. **در منابع رسمی که برای این کتاب خوانده‌ایم چنین قاعده‌ای پیدا نشد.** پس آن را قانون نگیر. یک آزمون است: اگر چاپ بعدی با ارتفاع مضرب درست نوارش کمتر شد، روی چاپگر تو کمک کرده است، و اگر نشد، کنارش بگذار.

**زمان لایه.** اگر نوارها با تغییر سطح قطعه می‌آیند، شاید زمان لایه ناگهان عوض می‌شود. اول ببین زمان کمینهٔ لایه آن را صاف می‌کند یا نه.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Cooling › Minimum Layer Time` |
| PrusaSlicer | `Filaments › Cooling › Cooling thresholds › Slow down if layer print time is below` |
| OrcaSlicer | `Filament › Cooling › Part cooling fan › Layer time` |
| Bambu Studio | `Filament › Cooling › Part cooling fan › Layer time` |

<div dir="rtl">

![محل زمان کمینهٔ لایه در Cura](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/cura-min-layer-time.png)

![محل زمان کمینهٔ لایه در PrusaSlicer](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/prusa-min-layer-time.png)

![محل زمان کمینهٔ لایه در OrcaSlicer](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/orca-min-layer-time.png)

![محل زمان کمینهٔ لایه در Bambu Studio](/lesson-assets/t4-s10-z-banding/screens/bambu-min-layer-time.png)

> 📌 **یادداشت:** در OrcaSlicer و Bambu Studio دو میدان `Layer time` هست. میدانی که چاپ را کند می‌کند در ردیف `Max fan speed threshold` است، و باید `Slow printing down for better layer cooling` روشن باشد.

✅ **چک کن:** در هر ردیف یک تغییر. اگر قطعه نوار دارد، در `Preview` نمای زمان یا سرعت را در همان ارتفاع نگاه کن.

> 🤖 **با AI:** فاصله‌ای را که اندازه گرفته‌ای با ارتفاع لایه به دستیار AI بده و بپرس «این فاصله با یک دور میله می‌خواند یا نه؟». پاسخ را خودت حساب کن، چون گام میلهٔ چاپگرت را فقط تو می‌دانی. اگر دربارهٔ مضرب گام کامل قاعده‌ای گفت، آن را با یک چاپ بیازما. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| z banding | زد بندینگ | نوارهای افقی منظم دور قطعه |
| lead screw | لید اسکرو | میلهٔ رزوه‌دار محور Z |
| coupler | کاپلر | قطعهٔ رابط موتور و میله |
| full step | فول استپ | یک گام کامل موتور پله‌ای |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: چه تفاوتی میان نوار روی هر چهار ضلع و موج پشت گوشه هست؟

**تمرین اجباری:** این توصیف‌ها ساختگی‌اند. برای هرکدام نام عیب و اولین آزمون را بنویس. (الف) برجی نوارهایی در فاصلهٔ ۸ میلی‌متر دارد و گام میله‌اش ۸ میلی‌متر است. (ب) جعبه‌ای فقط یک خط در ارتفاع سقف داخلی دارد. (ج) دیواره‌ای پشت هر برآمدگی چند موج دارد که محو می‌شوند. (د) برجی نوارهایی بی‌نظم دارد که روی چاپ بعدی جای دیگری است.

**تمرین حسابی:** میلهٔ چاپگری در هر دور ۴ میلی‌متر حرکت می‌کند و موتور ۲۰۰ گام کامل در دور دارد. یک گام کامل چند میلی‌متر است؟ کدام‌یک مضرب درست است: `0.10`، `0.12`، `0.20`؟ اگر نوارها هر `4 mm` تکرار شوند و ارتفاع لایه `0.2 mm` باشد، چند لایه یک بار است؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** مدل `top-skin-sample.scad` را با `infill` پانزده درصد و ۵ لایهٔ جامد بالا برش بزن. در `Preview` نگاه کن کجا `infill` به سطح جامد می‌رسد، و زمان آن لایه با لایهٔ قبلی چقدر فرق دارد. آیا این تغییر می‌تواند یک خط تک بسازد؟ چرا؟

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** نوار روی همهٔ ضلع‌ها در یک ارتفاع است و با گوشه کاری ندارد. موج پشت گوشه شروع می‌شود، محو می‌شود، و در دو ضلع عمود با هم فرق دارد.

**تمرین اجباری:** (الف) `z banding` که با یک دور میله می‌خواند؛ اول پیچ‌های شل و تمیزی میله. (ب) یک خط تک در تغییر سطح؛ مدل و زمان لایه، نه مکانیک. (ج) `ringing`؛ اول میز و تسمه. (د) نوار نامنظم و متغیر؛ اول قطر فیلامنت و زمان لایه.

**تمرین حسابی:** `4 / 200 = 0.02 mm`. هر سه مضرب درست‌اند: ۵، ۶ و ۱۰ گام کامل. `4 / 0.2 = 20` لایه (حساب‌شده).

**تمرین ستاره‌دار:** نتیجه به تنظیم‌های تو بسته است. دنبال این بگرد که زمان لایه جایی که سطح جامد شروع می‌شود یک‌باره زیاد می‌شود. این همان چیزی است که Prusa به‌عنوان علت مشکوک خط بدنه می‌آورد، و گرمای قطعه در آن لایه عوض می‌شود. او هم می‌گوید این علت هنوز قطعی نیست.

## در فصل بعد

تا این‌جا عیب‌ها روی کل دیواره بودند. فصل بعد روی یک نقطه است: جایی که هر حلقه شروع و تمام می‌شود، و برآمدگی‌های کوچکی که نام `zit` و `blob` دارند.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t4/s10-z-banding (یادستان, Yaadestan)
