# فصل ۰۸ — جابه‌جایی لایه: layer shift

<div dir="rtl">

# فصل ۰۸ — جابه‌جایی لایه: layer shift

## در این فصل چه یاد می‌گیری

چاپی را تصور کن که تا نیمه درست آمده و از یک لایه به بعد کل قطعه چند میلی‌متر کنار رفته است. این عیب نام `layer shift` دارد. این فصل کاغذی است: یاد می‌گیری از روی شکل پله بگویی کدام محور و کدام قطعهٔ مکانیکی مشکوک است، و پیش از هر باز کردنی چه چیزی را می‌سنجی.

![قطعه‌ای چاپی که از یک ارتفاع به بعد پله‌وار به یک طرف جابه‌جا شده است](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/prompt/01-image-layer-step.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- محور جابه‌جایی را از روی قطعه و جای آن روی صفحه بخوانی
- شکل پله‌پله را به پولی شل نسبت بدهی
- کشش تسمه و پولی را با راهنمای چاپگرت وارسی کنی
- برخورد نازل با چاپ را از جابه‌جایی مکانیکی جدا کنی

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۳ ترم ۱:** تسمه، موتور پله‌ای و `gantry` را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۶ ترم ۲:** شتاب و سرعت `travel` را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۶ ترم ۳:** `z hop` را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۴ همین ترم:** `curling` را می‌شناسی.

> 🎯 **کار این فصل:** مداد و دفتر عیب. اگر چاپ جابه‌جاشده‌ای داری، کنار دستت بگذار. این فصل چاپی ندارد.

> ⚠️ **مواظب باش:** هیچ پیچی را تا این‌جا نخوانده باز نکن. هر کار دستی روی تسمه و پولی فقط با چاپگر خاموش، کابل جداشده و `hot end` سرد انجام می‌شود. تسمه و پولی انگشت را می‌گیرند؛ هنگام حرکت چاپگر دستت را داخل نبر.

## ۱. چرا کل قطعه کنار می‌رود

موتور پله‌ای گزارشی نمی‌دهد. چاپگر فرض می‌کند هر فرمانی انجام شده است. حالا اگر حرکت یک محور گام‌هایی را از دست بدهد، یا تسمه روی پولی لیز بخورد، چاپگر نمی‌فهمد و باقی لایه‌ها را در جای تازه می‌سازد. نتیجه یک پله در بدنهٔ قطعه است.

این با `warping` و دیگر عیب‌ها فرق دارد. این‌جا شکل لایه‌ها درست است. فقط جایشان عوض شده است.

راهنمای Prusa می‌گوید بیشتر اوقات علت کشش نادرست تسمه یا پولی شل است.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر پله فقط در محور X باشد، کدام تسمه را اول نگاه می‌کنی؟

---

**جواب:** تسمهٔ X، یعنی همانی که سر چاپ را چپ و راست می‌برد. روی چاپگرهایی که صفحه در Y حرکت می‌کند، تسمهٔ Y زیر صفحه است. روی چاپگرهای CoreXY دو تسمه با هم کار می‌کنند، و حرکت قطری کمک می‌کند. راهنمای Prusa برای چنین چاپگری می‌گوید حرکت X و Y را هم با حرکت قطری بسنج. در آن‌جا ناهمواری X یا Y به تسمه، و ناهمواری قطری به موتور و پولی همان قطر اشاره دارد.

## ۲. قطعه را بخوان

قطعه را همان‌طور که روی صفحه بود بگذار و این جدول را پر کن. اگر چاپ جابه‌جاشده نداری، با یک جعبهٔ کوچک یا تکه‌کاغذ پله‌ای بساز و شکل را تمرین کن.

</div>

| Question | What the answer points to |
|---|---|
| Which axis did the part step along? | that axis's belt, pulley, motor |
| One step, or many steps in a row? | many: a loose pulley is the main suspect |
| Same height on every print? | something in the model at that height |
| Different heights on repeat prints? | loose or sticking mechanics |
| Heard a knock just before the step? | nozzle hit the print |

<div dir="rtl">

راهنمای Prusa سه شکل را نشان می‌دهد: پلهٔ X، پلهٔ Y، و شکل پله‌پله. شکل آخر را معمولاً به پولی شل نسبت می‌دهد.

✅ **چک کن:** با یک جمله بگو «پله در محور … است، … بار تکرار شده است، و اولین مشکوک … است». این همان ستون نشانه در دفتر عیب است.

## ۳. تسمه

تسمهٔ شل دو کار می‌کند: موقع تغییر جهت لیز می‌خورد و موج‌های فصل بعد را هم بیشتر می‌کند.

> ⚠️ **مواظب باش:** پیش از لمس تسمه، چاپگر را خاموش کن و کابل برق را بکش. ابزار تنظیم و میزان درست را از راهنمای چاپگر خودت بگیر. روش و عدد میان چاپگرها یکی نیست.

راهنمای Prusa برای چاپگرهای خودش دو آزمون می‌دهد که روی هر چاپگری معنا دارند:

1. **صدا.** تسمه را مثل سیم گیتار بکش. تسمهٔ سفت‌تر صدای زیرتر دارد. Prusa می‌گوید تسمهٔ درست صدای بم می‌دهد و هنگام فشردن کمی مقاومت می‌کند.
2. **لقی.** با چاپگر خاموش و سرد، سر چاپ را با دست آهسته بکش. هر حرکت پرشی نشانهٔ تسمه یا پولی است. اگر با گرفتن محور موتور سر چاپ باز هم جابه‌جا شد، چیزی لقی دارد.

✅ **چک کن:** صدا یا عدد هدف را از راهنمای چاپگر خودت بگیر. در چاپگرهای Prusa هم هدف محور X و Y یکی نیست.

## ۴. پولی

پولی چرخ‌دندهٔ کوچکی روی محور موتور است و با پیچ کوچکی محکم می‌شود. Prusa می‌گوید یکی از این پیچ‌ها باید روی قسمت تخت محور بنشیند، و پولی باید با پولی مقابل هم‌راستا باشد تا تسمه صاف حرکت کند.

آزمون ارزان: با چاپگر خاموش، پیچ را با آچار کوچک فقط وارسی کن. اگر شل است، طبق راهنما سفت کن. اگر پله‌پله بوده، احتمالاً علت همین است.

Prusa چند مانع دیگر را هم می‌گوید: نخ فیلامنت پیچیده دور پولی، کابلی که زودتر از موعد به قاب می‌خورد، و میله‌ای که خشک یا خط‌دار است. میله را با پارچه تمیز کن. فعلاً همین‌قدر بدان؛ روان‌کاری را فصل ۰۵ ترم ۷ کامل یادش می‌گیریم.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر تسمه و پولی سالم‌اند و پله تکرار می‌شود، به صدای چاپ گوش بده. اگر صدایی قبل از پله می‌آید، سراغ بخش بعد برو. اگر چیزی عوض نمی‌شود، از راهنمای چاپگرت حالت موتور را ببین. Prusa برای چاپگرهای خودش حالت عادی را به‌جای حالت کم‌صدا می‌گوید.

## ۵. برخورد نازل با چاپ

گاهی مکانیک سالم است، و نازل در حرکت به چیزی خورده است. به این `nozzle scraping` می‌گوییم. نشانه‌اش صدای تق هنگام گذر از چاپ، خط‌های خراش‌خورده روی سطح بالا، و گاهی کندن قطعه است.

راهنمای Prusa می‌گوید `overhang` می‌تواند رو به بالا تاب بردارد، و نازل به آن برخورد کند. `infill` خیلی کم هم مسئلهٔ مشابهی می‌سازد. این همان `curling` فصل ۰۴ است.

ترتیب آزمون‌ها:

1. **لایهٔ اول.** فشرده‌بودن زیاد روی سطح پهن، به‌خصوص با پرریزی، کنارهٔ برآمده می‌سازد و نازل به آن می‌خورد. فصل ۰۲ و ۰۷ را ببین.
2. **خنک‌کاری.** Prusa بالا بردن سرعت فن را می‌گوید.
3. **`z hop`.** نازل پیش از `travel` کمی بالا می‌رود تا از برآمدگی رد شود. مسیرش را از فصل ۰۶ ترم ۳ می‌شناسی.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Travel › Z Hop Height` |
| PrusaSlicer | `Printers › Extruder 1 › Travel lift › Lift height` |
| OrcaSlicer | `Printer › Extruder › Z-Hop › Z-hop height` |
| Bambu Studio | `Printer › Extruder › Retraction › Z hop when retract` |

<div dir="rtl">

![محل `z hop` در Cura](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/cura-z-hop.png)

![محل `z hop` در PrusaSlicer](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/prusa-z-hop.png)

![محل `z hop` در OrcaSlicer](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/orca-z-hop.png)

![محل `z hop` در Bambu Studio](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/bambu-z-hop.png)

> 📌 **یادداشت:** در Cura اول باید `Z Hop When Retracted` را روشن کنی. `z hop` هر کاری را درست نمی‌کند و خودش می‌تواند `stringing` را بیشتر کند، پس نتیجه را با یک ردیف جدول بسنج.

قبل از ادامه، جواب بده: چرا `z hop` برای کنارهٔ زبر سطح بالا درمان اصلی نیست؟

---

**جواب:** چون برآمدگی هنوز هست. `z hop` فقط از روی برآمدگی می‌پرد، در حالی که نازل وقتی چاپ می‌کند باز هم از همان ارتفاع رد می‌شود. درمان اصلی کم‌کردن برآمدگی است.

## ۶. سرعت و شتاب

اگر قطعهٔ سنگین یا `travel` تند داری، موتور ممکن است گام‌هایی را از دست بدهد. این تنها وقتی قدم بعدی است که مکانیک سالم است. Prusa برای چاپگر کوچک خود کم‌کردن سرعت روی قطعهٔ بزرگ را می‌گوید. راهنمای Simplify3D سه علت دیگر هم می‌آورد: تسمه‌ای که زیادی سفت است و اصطکاک می‌سازد، جریان برق کم موتور، و درایور موتور که داغ می‌شود و موتور را تا خنک‌شدن الکترونیک از کار می‌اندازد. اگر پله بعد از مدتی چاپ می‌آید و با خنک‌شدن چاپگر از بین می‌رود، به درایور مشکوک باش. جعبهٔ برق را باز نکن و عدد جریان را بدون راهنمای چاپگرت عوض نکن.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Travel Acceleration` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Acceleration control (advanced) › Travel` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Acceleration › Travel` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Acceleration › Travel` |

<div dir="rtl">

![محل شتاب `travel` در Cura](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/cura-travel-acceleration.png)

![محل شتاب `travel` در PrusaSlicer](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/prusa-travel-acceleration.png)

![محل شتاب `travel` در OrcaSlicer](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/orca-travel-acceleration.png)

![محل شتاب `travel` در Bambu Studio](/lesson-assets/t4-s08-layer-shift/screens/bambu-travel-acceleration.png)

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Speed › Travel Speed` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Speed › Speed for non-print moves › Travel` |
| OrcaSlicer | `Process › Speed › Travel speed › Travel` |
| Bambu Studio | `Process › Speed › Travel speed › Travel` |

<div dir="rtl">

> 📌 **یادداشت:** در Cura شتاب `travel` فقط وقتی اثر دارد که `Enable Acceleration Control` روشن باشد.

> 🤖 **با AI:** عکس پله را به دستیار AI بده و بپرس «این پله در چه محوری است؟ چند بار تکرار شده؟ با چاپگر خاموش اول چه چیزی را وارسی کنم؟». اگر پیشنهادش باز کردن قطعه‌ای بود، راهنمای چاپگرت را بگیر. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| layer shift | لِیِر شیفت | جابه‌جاشدن همهٔ لایه‌ها از یک ارتفاع به بعد |
| pulley | پولی | چرخ‌دندهٔ روی محور موتور که تسمه را می‌کشد |
| nozzle scraping | نازل اسکریپینگ | خوردن نازل به سطح چاپ |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: سه نشانهٔ برخورد نازل با چاپ کدام‌اند؟

**تمرین اجباری:** این توصیف‌ها ساختگی‌اند و نتیجهٔ چاپ واقعی نیستند. برای هرکدام محور و اولین آزمون را بنویس. (الف) قطعه در ارتفاع ۱۲ میلی‌متر یک پله به سمت چپ دارد و در هر تکرار جای پله عوض می‌شود. (ب) قطعه پله‌پله به یک طرف رفته است و ۶ پله دارد. (ج) سطح بالا خراش دارد، صدای تق می‌آمد، و هر بار روی یک کناره در یک ارتفاع رخ می‌دهد.

**تمرین حسابی:** اگر تسمه‌ای با پولی ۲۰ دندانه و گام ۲ میلی‌متر داری، یک دور موتور چند میلی‌متر تسمه را جابه‌جا می‌کند؟ اگر موتور ۲۰۰ گام کامل در دور داشته باشد، هر گام کامل چند میلی‌متر است؟ اگر پله دقیقاً `0.8 mm` باشد، چند گام کامل گم شده است؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** چرا چاپگر متوجه جابه‌جایی نمی‌شود؟ توضیح بده، و بگو حس‌گر برخورد در چاپگرهایی که دارند چه چیزی را عوض می‌کند و چرا هنوز جای خوب‌بودن تسمه را نمی‌گیرد.

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** صدای تق هنگام گذر از چاپ، خط‌های خراش‌خورده روی سطح بالا، و گاهی کندن قطعه.

**تمرین اجباری:** (الف) محور همان جهت پله است. جای پله عوض می‌شود، پس علت در مدل نیست و کشش تسمه و پیچ پولی آن محور اول می‌آید. (ب) شکل پله‌پله، پس پولی شل مشکوک اول است؛ چاپگر را خاموش کن و پیچ پولی را وارسی کن. (ج) این برخورد است نه جابه‌جایی مکانیکی. در همان ارتفاع چیزی در مدل برآمده است، پس خنک‌کاری و سرعت آن کناره را می‌بینی، و `z hop` بعد از آن‌ها.

**تمرین حسابی:** `20 × 2 = 40 mm` در هر دور، و `40 / 200 = 0.2 mm` در هر گام کامل. پله‌ای برابر `0.8 mm` یعنی ۴ گام کامل (حساب‌شده). این فقط برای همین چاپگر فرضی است؛ پولی و تسمهٔ خودت را بشمار.

**تمرین ستاره‌دار:** موتور پله‌ای فرمان می‌گیرد و گزارش مکان نمی‌دهد، پس چاپگر فرض می‌کند گام انجام شده است. حس‌گر برخورد فشار یا لغزش غیرعادی را می‌بیند و می‌تواند چاپ را اصلاح کند، ولی علت سر جایش می‌ماند و بار بعد تکرار می‌شود. Prusa می‌گوید این قابلیت در حالت کم‌صدا روی چاپگرهای او در دسترس نیست.

## در فصل بعد

تسمه‌ای که برای جابه‌جایی لایه خیلی شل نیست ممکن است هنوز موج بسازد. فصل بعد همان موج‌های کنار گوشه است که در فصل ۰۸ ترم ۳ بسامدشان را حساب کردی. حالا سراغ درمانشان می‌رویم.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t4/s08-layer-shift (یادستان, Yaadestan)
