# فصل ۰۳ — پای فیل: elephant foot

<div dir="rtl">

# فصل ۰۳ — پای فیل: elephant foot

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل قطعهٔ پله‌ای فصل ۰۹ ترم ۳ را دوباره چاپ کرده‌ای، این بار با چشم روی کف آن. اندازهٔ پایین و بالای قطعه را می‌سنجی و تفاوتشان را با یک تنظیم کم می‌کنی. این عیب نام `elephant foot` دارد: لایه‌های پایین پهن‌تر از بقیه می‌شوند و نواری دور کف قطعه می‌سازند.

![مقطع پایین یک قطعهٔ مربعی که لایه‌های اولش کمی به بیرون پهن شده و کنارهٔ برآمده ساخته‌اند](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/prompt/01-image-elephant-foot-lip.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- بگویی چرا لایه‌های پایین پهن می‌شوند
- اندازهٔ این نوار را با کولیس بسنجی
- جبران آن را در هر چهار اسلایسر پیدا کنی
- زمانی را که جبران زیادی شده است تشخیص بدهی

## قبل از شروع

- **از فصل ۰۹ ترم ۳:** جبران ابعادی XY و مدل `dimension-gauge.scad` را می‌شناسی.
- **از فصل ۰۱ ترم ۲:** ارتفاع لایهٔ اول را می‌دانی.
- **از فصل قبل:** فشردن لایهٔ اول را با `Z offset` می‌شناسی.

> 🎯 **کار این فصل:** چاپگر، همان حلقهٔ همیشگی، اسلایسرت، کولیس، و مدل `dimension-gauge.scad` از فصل ۰۹ ترم ۳. این مدل حدود ۳ متر فیلامنت و ۹ گرم می‌خواهد (حساب‌شده در همان فصل، برای حالت توپر). دو یا سه چاپ لازم داری. اگر چاپگر نداری، بخش ۱ و تمرین حسابی را انجام بده.

> ⚠️ **مواظب باش:** قطعه را پس از خنک‌شدن صفحه بردار و کاردک را به سمت بیرون حرکت بده. اگر نوار را با چاقو می‌بری، تیغه را از بدنت دور کن.

## ۱. نوار از کجا می‌آید

راهنمای Prusa می‌گوید لایهٔ اول روی صفحهٔ گرم فشرده می‌شود و کمی پهن‌تر از حد طرح می‌ماند. این همان چیزی است که در فصل قبل برای چسبیدن لازم داشتیم. پس این عیب کمی ذاتی چاپ است و قطعهٔ کاملاً بی‌نوار معمولاً به جبران نیاز دارد.

دو چیز بیشترش می‌کند:

- **فشردن بیشتر** از حد لازم. نازل نزدیک‌تر است و پلاستیک به پهلو می‌رود.
- **گرمای بیشتر پایین قطعه.** لایه‌های پایین روی صفحهٔ گرم هنوز نرم‌اند و وزن بالایی‌ها پهنشان می‌کند.

چرا مهم است؟ اگر قطعه‌ای باید در سوراخی بنشیند، این نوار راه را می‌بندد. اگر کف قطعه را با کولیس بسنجی هم عدد اشتباهی می‌خوانی. برای همین در فصل ۰۹ ترم ۳ گفتیم کولیس را بالاتر بگذار.

قبل از ادامه، جواب بده: اگر نوار را با تنظیم اسلایسر کم کنی ولی نازل هنوز زیادی فشرده باشد، چه می‌شود؟

---

**جواب:** نوار کمتر می‌شود ولی علت باقی است. سطح زیر قطعه باز هم زبر و بیش از حد فشرده است، و نازل هنوز ممکن است راه خروج را ببندد. برای همین اول فاصله را می‌بینی.

## ۲. نوار را اندازه بگیر

مدل را با پروفایل همیشگی چاپ کن. مدل را از فصل ۰۹ ترم ۳ بردار و دوباره ننویس. بعد از خنک‌شدن:

1. مربع پایینی را نزدیک کنارهٔ کف با کولیس بسنج.
2. همان ضلع را کمی بالاتر بسنج، جایی که نوار تمام شده است.
3. تفاوت را بنویس.
4. برای جهت عمود بر آن تکرار کن.

</div>

| Print | One change | Width near base, mm | Width higher up, mm | Difference, mm |
|---|---|---|---|---|
| A | baseline | | | |
| B | | | | |
| C | | | | |

<div dir="rtl">

✅ **چک کن:** کولیس را بدون فشار زیاد ببند. اگر تفاوت کمتر از دقت کولیس یا خیلی کوچک بود، این چاپگر در این مدل مشکلی ندارد، و فقط بخش ۴ را برای دانستن مسیر بخوان.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر عدد هر بار فرق می‌کند، ممکن است کولیس روی یک گوشه یا درز نشسته باشد. میانگین سه اندازه را در سه نقطهٔ یک ضلع بگیر.

## ۳. اول علت، بعد جبران

**فاصلهٔ نازل.** اگر لایهٔ اول زیادی صاف و براق است، یا کناره‌هایش زبر شده‌اند، نازل را کمی دورتر کن. این همان آزمون فصل قبل است، در جهت برعکس.

**دمای صفحه.** اگر چسبندگی اجازه می‌دهد، دمای لایهٔ اول صفحه را در محدودهٔ ماده کم کن. این مسیر را در فصل قبل دیده‌ای.

**عرض خط لایهٔ اول.** اگر خط لایهٔ اول پهن‌تر از نیاز است، کمترش کن.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Quality › Initial Layer Line Width` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Advanced › Extrusion width › First layer` |
| OrcaSlicer | `Process › Quality › Line width › First layer` |
| Bambu Studio | `Process › Quality › Line width › Initial layer` |

<div dir="rtl">

![محل عرض خط لایهٔ اول در Cura](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/cura-first-layer-line-width.png)

![محل عرض خط لایهٔ اول در PrusaSlicer](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/prusa-first-layer-line-width.png)

![محل عرض خط لایهٔ اول در OrcaSlicer](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/orca-first-layer-line-width.png)

![محل عرض خط لایهٔ اول در Bambu Studio](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/bambu-first-layer-line-width.png)

قبل از چاپ حدس بزن: کم‌کردن عرض خط لایهٔ اول چه اثر بدی می‌تواند روی فصل قبل بگذارد؟

---

**جواب:** خط باریک‌تر با صفحه تماس کمتری دارد، پس ممکن است چسبندگی کمتر شود. برای همین عوض‌کردن این عدد پس از درست‌شدن فاصله و دما می‌آید.

## ۴. جبران `elephant foot`

اگر علت‌ها را دیده‌ای و هنوز نوار داری، جبران را به‌کار ببر. اسلایسر این نوار را از پیش می‌داند و لایهٔ اول را کمی از داخل می‌تراشد.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Walls › Initial Layer Horizontal Expansion` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Advanced › Slicing › Elephant foot compensation` |
| OrcaSlicer | `Process › Quality › Precision › Elephant foot compensation` |
| Bambu Studio | `Process › Quality › Precision › Elephant foot compensation` |

<div dir="rtl">

![محل جبران `elephant foot` در Cura](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/cura-elephant-foot.png)

![محل جبران `elephant foot` در PrusaSlicer](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/prusa-elephant-foot.png)

![محل جبران `elephant foot` در OrcaSlicer](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/orca-elephant-foot.png)

![محل جبران `elephant foot` در Bambu Studio](/lesson-assets/t4-s03-elephant-foot/screens/bambu-elephant-foot.png)

> 📌 **یادداشت:** Cura تنظیم اختصاصی ندارد. `Initial Layer Horizontal Expansion` با عدد منفی لایهٔ اول را کوچک می‌کند و همان نتیجه را می‌دهد، ولی سازوکارش یکی نیست. نام را با نام سه اسلایسر دیگر یکی نگیر.

راهنمای Prusa برای نازل `0.4 mm` حدود `0.2 mm` را مقدار معمولاً خوب می‌گوید. این نقطهٔ شروع است، روی چاپگر خودت بیاب. عدد جدولت را هم نصف کن: تفاوت جدول از دو کنارهٔ ضلع جمع شده است، و جبران از هر کناره جداگانه کم می‌کند. پس برای تفاوت `0.4 mm` در یک ضلع، نقطهٔ شروع `0.2 mm` است (حساب‌شده).

OrcaSlicer یک عدد دیگر هم دارد: جبران را روی چند لایه پخش می‌کند.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | no equivalent in this version |
| PrusaSlicer | no equivalent in this version |
| OrcaSlicer | `Process › Quality › Precision › Elephant foot compensation layers` |
| Bambu Studio | no equivalent in this version |

<div dir="rtl">

> 📌 **یادداشت:** شمارش لایهٔ جبران فقط در OrcaSlicer است. Cura و PrusaSlicer و Bambu Studio این عدد را ندارند و جبرانشان فقط لایهٔ اول را می‌گیرد.

> ⚠️ **مواظب باش:** جبران زیاد لایهٔ اول را کوچک می‌کند و چسبندگی کم می‌شود. اگر با این کار کنارهٔ قطعه بلند شد، به عدد کمتر برگرد.

1. مقدار جبران را طبق حساب بالا بگذار.
2. مدل را برش بزن و در `Preview` لایهٔ اول را با لایهٔ دوم مقایسه کن.
3. چاپ B را بگیر و ردیفش را پر کن.

✅ **چک کن:** ستون تفاوت باید کمتر شود. اگر `brim` داری و دیگر به قطعه وصل نیست، راهنمای Prusa می‌گوید مقدار احتمالاً زیاد است. همان راهنما یادآوری می‌کند که با جبران فعال، اتصال `brim` به قطعه ضعیف است.

## ۵. وقتی قطعه باید جفت شود

جبران اسلایسر همیشه اثر کامل ندارد. اگر کنارهٔ قطعه تیز باشد، کمی نوار می‌ماند. راه دیگر این است که خود مدل در کنارهٔ پایین شیب کوچکی داشته باشد. این کار از طراحی می‌آید. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۱ ترم ۶ کامل یادش می‌گیریم.

> 🤖 **با AI:** جدولت را به دستیار AI بده و بپرس «این تفاوت را با چه مقدار جبران شروع کنم، و چه نشانه‌ای می‌گوید زیادی شده است؟». عدد پیشنهادی را با حساب بخش ۴ مقایسه کن. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| elephant foot | الفنت فوت | نوار پهن دور کف قطعه |
| elephant foot compensation | الفنت فوت کامپنسیشن | تراشیدن لایهٔ اول برای جبران آن نوار |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: چرا `elephant foot` را اول با فاصلهٔ نازل و دما می‌سنجی، نه با تنظیم جبران؟

**تمرین اجباری:** مدل را چاپ کن و جدول را برای دست‌کم دو ردیف پر کن. اگر چاپگر نداری، مسیر جبران را در اسلایسرت پیدا کن و عدد پیش‌فرض پروفایلت را بنویس.

**تمرین حسابی:** ضلعی در بالا `40.05 mm` و نزدیک کف `40.35 mm` است. چه مقدار جبران را برای شروع می‌نویسی؟

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** در OrcaSlicer عدد جبران را روی چند لایه پخش می‌کنند. اگر فکر می‌کنی نوار تو سه لایهٔ `0.2 mm` را گرفته است، با کولیس یا ذره‌بین چطور می‌سنجی نوار چقدر بالا رفته است؟ یک روش بنویس.

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** چون فاصله و دما علت را عوض می‌کنند و جبران فقط نتیجه را می‌پوشاند. ضمناً آن آزمون‌ها به سطح زیر قطعه هم کمک می‌کنند.

**تمرین اجباری:** نتیجه به چاپگرت بسته است. دنبال این بگرد: ستون تفاوت میان ردیف‌ها کمتر شود و کنارهٔ کف قطعه از صفحه بلند نشده باشد.

**تمرین حسابی:** `40.35 − 40.05 = 0.30 mm`، و این از دو طرف است. پس هر طرف `0.15 mm` است (حساب‌شده) و همین نقطهٔ شروع است.

**تمرین ستاره‌دار:** یک روش: کولیس را از بالا پایین بیاور و در هر چند دهم میلی‌متر عرض را بخوان، تا جایی که عرض شروع به بیشترشدن می‌کند. فاصلهٔ آن‌جا تا کف همان ارتفاع نوار است. راه دیگر نگاه‌کردن از پهلو با ذره‌بین و شمردن لایه‌های پهن است. هر کدام را با چند تکرار بسنج.

## در فصل بعد

تا این‌جا قطعه زیادی به صفحه چسبیده بود. فصل بعد گوشه‌هایی است که با وجود چسبیدن، کم‌کم از صفحه بلند می‌شوند. این کار جمع‌شدگی پلاستیک است، و برایش یک میلهٔ بلند چاپ می‌کنی.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t4/s03-elephant-foot (یادستان, Yaadestan)
