# فصل ۰۹ — اندازهٔ درست

<div dir="rtl">

# فصل ۰۹ — اندازهٔ درست

## در این فصل چه می‌سازی

آخر این فصل یک قطعهٔ پله‌ای با دو اندازهٔ بیرونی و دو سوراخ چاپ کرده‌ای و آن را با کولیس خوانده‌ای. از همین چند عدد می‌فهمی خطای اندازه‌ات از جمع‌شدگی مواد است یا از پهنای خط، و هر کدام را با تنظیم درستش جبران می‌کنی. با این فصل ترم کالیبراسیون تمام می‌شود.

![قطعهٔ پله‌ای مربعی با یک سوراخ مرکزی و یک سوراخ گوشه و کولیسی که اندازهٔ بیرونی را می‌سنجد](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/prompt/01-image-dimension-gauge.png)

آخر این فصل می‌توانی:

- خطای متناسب با اندازه را از خطای ثابت جدا کنی
- عدد جمع‌شدگی را در هر چهار اسلایسر با قرارداد درستش بنویسی
- جبران ابعادی XY و جبران سوراخ را به‌کار ببری
- پروفایل کالیبره‌ات را تحویل ترم بعد بدهی

## قبل از شروع

- **از فصل ۱۰ ترم ۱:** با کولیس بیرون و داخل قطعه را می‌سنجی.
- **از فصل ۰۳ و ۰۴ همین ترم:** دما و `flow ratio` این حلقه را داری.
- **از فصل ۰۱ همین ترم:** فقط یک چیز را عوض می‌کنی.

> 🎯 **کار این فصل:** چاپگر، همان حلقه، اسلایسرت، OpenSCAD، کولیس، و مدل `dimension-gauge.scad`. مدل در حالت توپر `7293 mm³` است، یعنی حدود ۳ متر فیلامنت و ۹ گرم (حساب‌شده). اگر چاپگر نداری، بخش ۱ و بخش ۳ را بخوان و تمرین حسابی را انجام بده.

> ⚠️ **مواظب باش:** قاعده‌های ایمنی ابتدای کتاب این‌جا هم برقرار است. قطعه را پس از خنک‌شدن صفحه بردار، و کاردک را به سمت بیرون حرکت بده. فک داخلی کولیس را با فشار داخل سوراخ نکن، چون هم قطعه را می‌خراشد و هم عدد را خراب می‌کند.

## ۱. دو نوع خطا

قطعه پس از چاپ سرد می‌شود و پلاستیک هنگام سردشدن کمی جمع می‌شود. این **جمع‌شدگی** متناسب با اندازه است: قطعهٔ دوبرابر، خطای دوبرابر. پس این خطا مثل این است که کل قطعه با یک درصد کوچک شده باشد.

خطای دوم ربطی به اندازه ندارد. خط چاپی کناره‌ای گرد دارد و کمی از مرز طرح بیرون می‌زند، پس هر مرز به مقدار ثابتی جابه‌جا می‌شود. این خطا در قطعهٔ ۲۰ میلی‌متری و ۴۰ میلی‌متری یکی است. درصد نیست، میلی‌متر است.

قبل از ادامه، جواب بده: دو ضلع با طرح ۲۰ و ۴۰ میلی‌متر را اندازه گرفته‌ای. هر کدام `0.30 mm` بزرگ‌تر از طرح شده است. این خطا از کدام نوع است؟

---

**جواب:** ثابت، چون با دوبرابرشدن اندازه تغییر نکرده است. اگر متناسب بود، ضلع ۴۰ میلی‌متری باید دوبرابر ضلع ۲۰ میلی‌متری خطا می‌داشت.

## ۲. مدل آزمایشی

مدل دو مربع روی هم دارد، با ضلع ۴۰ و ۲۰ میلی‌متر، و دو سوراخ با قطر ۱۰ و ۵ میلی‌متر. دو اندازهٔ بیرونی برای جداکردن دو نوع خطا لازم است و دو سوراخ برای دیدن رفتار مرزهای داخلی.

</div>

```openscad
// dimension-gauge.scad
// two outer sizes and two holes, to tell a scale error from an offset
big = 40;       // lower square, mm
small = 20;     // upper square, mm
step_h = 4;     // height of each square, mm
hole_a = 10;    // centre hole diameter, mm
hole_b = 5;     // corner hole diameter, mm

$fn = 96;

difference() {
    union() {
        cube([big, big, step_h]);
        translate([(big - small) / 2, (big - small) / 2, step_h - 0.01])
            cube([small, small, step_h]);
    }
    translate([big / 2, big / 2, -1])
        cylinder(d = hole_a, h = 2 * step_h + 2);
    translate([6, 6, -1])
        cylinder(d = hole_b, h = step_h + 2);
}
```

<div dir="rtl">

در این مدل `union` دو مربع را یکی می‌کند و `difference` سوراخ‌ها را از آن کم می‌کند. لازم نیست این‌ها را تغییر بدهی.

مدل را با پروفایل کالیبره‌ای که تا این‌جا ساخته‌ای چاپ کن. بعد از خنک‌شدن، این جدول را پر کن. هر عدد را سه بار بگیر و میانگین بنویس.

</div>

| Feature | Designed mm | Measured X mm | Measured Y mm | Error mm (measured − designed) |
|---|---|---|---|---|
| lower square | 40.00 | | | |
| upper square | 20.00 | | | |
| centre hole | 10.00 | | | |
| corner hole | 5.00 | | | |

<div dir="rtl">

> ⚠️ **مواظب باش:** لایه‌های پایینی قطعه معمولاً کمی پهن‌ترند. این عیب نام `elephant foot` دارد. فعلاً همین‌قدر بدان؛ فصل ۰۳ ترم ۴ کامل یادش می‌گیریم. پس کولیس را روی کف قطعه نگذار و مربع پایینی را کمی بالاتر از لایه‌های اول بسنج.

✅ **چک کن:** سه اندازه‌گیری هر عدد باید به هم نزدیک باشند. اگر پراکنده‌اند، روی کنارهٔ زبر اندازه گرفته‌ای یا فشار کولیس ثابت نیست.

## ۳. خطا را تشخیص بده

عدد خطای دو مربع را مقایسه کن. این سه حالت ساده‌ترین‌اند.

</div>

| Pattern | Meaning | Use |
|---|---|---|
| error at 40 about twice error at 20 | scale error | shrinkage compensation |
| error at 40 about equal to error at 20 | fixed offset | XY compensation |
| holes small, outside fine | hole offset | hole compensation |

<div dir="rtl">

خطای واقعی اغلب ترکیبی از هر دو است، مثلاً `+0.15` روی ضلع ۲۰ و `+0.10` روی ضلع ۴۰، که در هیچ ردیف جدول نمی‌نشیند. این خطا را با دو رابطهٔ زیر بشکن. `e20` و `e40` ستون خطای جدولت هستند.

</div>

```text
shrinkage % = (e20 - e40) / 20 × 100
fixed error = 2 × e20 - e40
```

<div dir="rtl">

در این مثال جمع‌شدگی `0.25%` است و خطای ثابت `+0.20 mm` (حساب‌شده). وارسی: ضلع ۲۰ با `-0.05 + 0.20` و ضلع ۴۰ با `-0.10 + 0.20` همان دو عدد را می‌دهند.

یک خطای ثابت را باید میان دو سوی ضلع تقسیم کرد، چون جبران برای هر مرز جداگانه اعمال می‌شود.

</div>

```text
compensation per side = (designed - measured) / 2
```

<div dir="rtl">

مثال حسابی، نه نتیجهٔ چاپ: هر دو ضلع `0.30 mm` بزرگ‌ترند. جبران `(40.00 - 40.30) / 2 = -0.15 mm` است. برای سوراخ ۱۰ میلی‌متری که `9.70 mm` درآمده، جبران سوراخ `(10.00 - 9.70) / 2 = +0.15 mm` می‌شود، چون این‌جا عدد مثبت سوراخ را بزرگ می‌کند.

قبل از ادامه، جواب بده: در هر چاپگری، اول کدام را جبران می‌کنی، جمع‌شدگی یا جبران ثابت؟

---

**جواب:** اول جمع‌شدگی، چون بعد از حذف بخش متناسب، آنچه می‌ماند خطای ثابت واقعی است. هر چاپ فقط یکی را عوض کند.

## ۴. جمع‌شدگی: سه قرارداد برای یک چیز

هر چهار اسلایسر این تنظیم را دارند، ولی عدد را با سه قرارداد می‌خواهند.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Material › Scaling Factor Shrinkage Compensation › Horizontal Scaling Factor Shrinkage Compensation` |
| PrusaSlicer | `Filaments › Advanced › Shrinkage compensation › Shrinkage compensation XY` |
| OrcaSlicer | `Filament › Filament › Basic information › Shrinkage (XY)` |
| Bambu Studio | `Filament › Filament › Basic information › Shrinkage` |

<div dir="rtl">

![محل جبران جمع‌شدگی در Cura](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/cura-shrinkage.png)

![محل جبران جمع‌شدگی در PrusaSlicer](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/prusa-shrinkage.png)

![محل جبران جمع‌شدگی در OrcaSlicer](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/orca-shrinkage.png)

![محل جبران جمع‌شدگی در Bambu Studio](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/bambu-shrinkage.png)

برای قطعه‌ای که طرحش ۱۰۰ میلی‌متر است و ۹۹ میلی‌متر درآمده:

</div>

| Slicer | What you enter | Value in this example |
|---|---|---|
| Cura | scale factor, 100% means none | `101.01%` (calculated: 100 / 99) |
| PrusaSlicer | the shrinkage itself, 0% means none | `1%` |
| OrcaSlicer | measured as a percent of designed | `99%` |
| Bambu Studio | measured as a percent of designed | `99%` |

<div dir="rtl">

مثال PrusaSlicer و مثال OrcaSlicer و Bambu Studio از متن راهنمای داخل خود این برنامه‌هاست. عدد Cura را از متن همان تنظیم حساب کرده‌ایم، و پیش‌فرضش در کد منبع `100` است.

> ⚠️ **مواظب باش:** این سه قرارداد را با هم اشتباه نکن. `99%` در OrcaSlicer قطعه را بزرگ می‌کند تا جبران شود، ولی همان `99%` در Cura قطعه را کوچک می‌کند. پیش از چاپ در `Preview` یا در اندازهٔ مدل ببین کدام طرف رفته‌ای.

برای درصد، خطای چاپ خودت را با این رابطه حساب کن:

</div>

```text
shrinkage % = (designed - measured) / designed × 100
```

<div dir="rtl">

این عدد برای PLA معمولاً کوچک است، و با قطعه‌ای به این کوچکی شاید از دقت کولیس بیرون نزند. اگر خطا در حد خطای اندازه‌گیری‌ات است، این بخش را رها کن. در پروفایل فقط عددی بگذار که اندازه گرفته‌ای.

✅ **چک کن:** بعد از یک تغییر، قطعه را دوباره چاپ کن و جدول بخش ۲ را در ردیف تازه پر کن. نسبت خطای ۴۰ به ۲۰ باید از میان رفته باشد.

## ۵. جبران ثابت XY

این تنظیم مرز هر لایه را به داخل یا بیرون می‌برد. عدد مثبت قطعه را بزرگ‌تر می‌کند و عدد منفی کوچک‌تر. متن راهنمای داخل PrusaSlicer، OrcaSlicer و Bambu Studio همین را می‌گوید.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Walls › Horizontal Expansion` |
| PrusaSlicer | `Print Settings › Advanced › Slicing › XY Size Compensation` |
| OrcaSlicer | `Process › Quality › Precision › X-Y contour compensation` |
| Bambu Studio | `Process › Quality › Precision › X-Y contour compensation` |

<div dir="rtl">

![محل جبران ابعادی بیرونی در Cura](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/cura-xy-contour.png)

![محل جبران ابعادی بیرونی در PrusaSlicer](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/prusa-xy-contour.png)

![محل جبران ابعادی بیرونی در OrcaSlicer](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/orca-xy-contour.png)

![محل جبران ابعادی بیرونی در Bambu Studio](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/bambu-xy-contour.png)

قبل از چاپ بعدی، جواب بده: اگر جبران بیرونی منفی بگذاری تا قطعه کوچک‌تر شود، سوراخ چه می‌شود؟

---

**جواب:** در اسلایسری که این تنظیم به همهٔ مرزها می‌خورد، سوراخ بزرگ‌تر می‌شود، چون مرزی که به سمت داخل مادهٔ پلاستیک می‌رود دیوارهٔ سوراخ را هم عقب می‌برد. این در PrusaSlicer و Cura صریح است. در OrcaSlicer و Bambu Studio این تنظیم نام `contour` دارد و سوراخ تنظیم جدا دارد، پس یکی را با دیگری اشتباه نگیر و با چاپ بسنج.

1. فقط عدد جبران بیرونی را بگذار.
2. مدل را در همان جای صفحه چاپ کن.
3. جدول را در یک ردیف تازه پر کن.
4. ببین دو مربع به طرح نزدیک‌تر شدند یا نه.

> 💡 **نکته:** راهنمای داخل OrcaSlicer و Bambu Studio می‌گوید این تنظیم برای ریزتنظیم قطعه‌هایی است که جفت‌شدنشان مشکل دارد. پس عدد بزرگ نمی‌خواهد. اگر خطا زیاد است، اول به `flow ratio` فصل ۰۴ برگرد.

## ۶. جبران سوراخ

سوراخ‌ها معمولاً کوچک‌تر از طرح درمی‌آیند، چون خط چاپی کمی به داخل سوراخ می‌زند. این تنظیم فقط سوراخ‌ها را جابه‌جا می‌کند.

</div>

| Slicer | Setting path |
|---|---|
| Cura | `Print settings › Walls › Hole Horizontal Expansion` |
| PrusaSlicer | no equivalent in this version |
| OrcaSlicer | `Process › Quality › Precision › X-Y hole compensation` |
| Bambu Studio | `Process › Quality › Precision › X-Y hole compensation` |

<div dir="rtl">

![محل جبران سوراخ در Cura](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/cura-xy-hole.png)

![محل جبران سوراخ در OrcaSlicer](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/orca-xy-hole.png)

![محل جبران سوراخ در Bambu Studio](/lesson-assets/t3-s09-dimensional-accuracy/screens/bambu-xy-hole.png)

> 📌 **یادداشت:** PrusaSlicer در نسخهٔ وارسی‌شده تنظیم جدایی برای سوراخ ندارد و `XY Size Compensation` همهٔ مرزها را با هم عوض می‌کند. پس آن‌جا تصمیم بگیر قطعه‌ات به کدام مرز حساس‌تر است. در Cura، `Hole Horizontal Expansion` در سطح نمایش `expert` است. اگر آن را نمی‌بینی، از کادر جستجوی تنظیم‌ها پیدایش کن.

عدد مثبت سوراخ را بزرگ‌تر می‌کند و عدد منفی کوچک‌تر. این را متن راهنمای داخل Cura، OrcaSlicer و Bambu Studio می‌گوید. سوراخ را با فک داخلی کولیس بسنج، و اگر کولیس داخل سوراخ ۵ میلی‌متری جا نمی‌شود، یک مته یا پیچ با قطر معلوم را امتحان کن.

✅ **چک کن:** بعد از یک تغییر، سوراخ ۱۰ میلی‌متری باید به طرح نزدیک‌تر شود. اگر سوراخ ۵ میلی‌متری تغییر متفاوتی نشان داد، ثبتش کن. این دو در یک خطا شریک نیستند و ترم ۶ دوباره سراغ لقی می‌رود.

> 🔧 **اگر کار نکرد:** اگر با هر تغییر، عدد یک ضلع بالا و دیگری پایین رفت، X و Y خطاهای جدا دارند و این تنظیم‌ها هر دو را با هم عوض می‌کنند. عدد میانگین را بردار و نتیجه را یادداشت کن. فصل ۰۷ ترم ۴ در بخش «فقط یک محور» این حالت را دنبال می‌کند.

## ۷. پایان ترم: پروفایل کالیبره

جدول عددهای نهایی دفترت را کامل کن و پروفایل آزمایشی را با نامی مشخص ذخیره کن. روش ذخیره و خروجی را از فصل ۱۳ ترم ۲ می‌دانی. یادت باشد هر عدد مال چیزی است:

- برای فیلامنت تازه، آزمون‌های فیلامنت را تکرار می‌کنی.
- برای تغییر مکانیکی، آزمون‌های چاپگر را تکرار می‌کنی.
- هر وقت عددی زودتر در زنجیره عوض شد، عددهای بعدش را می‌سنجی.

چاپگری که عددهایش را می‌شناسی، در عیب‌یابی چیزی را حدس نمی‌زند. ترم بعد روی همین پایه ساخته می‌شود.

> 🤖 **با AI:** جدول بخش ۲ را به دستیار AI بده و بپرس «این خطا متناسب است یا ثابت؟ کدام را اول جبران کنم؟». جواب او را با دو ستون خطای خودت بسنج. اگر نام تنظیمی داد، آن را در اسلایسر خودت پیدا کن، چون نام‌ها میان نسخه‌ها عوض می‌شوند. جواب را با چاپ خودت چک کن.

## واژه‌های تازهٔ این فصل

</div>

| کلمه | تلفظ به حروف فارسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| shrinkage | شرینکیج | جمع‌شدن پلاستیک هنگام سردشدن |
| compensation | کامپنسیشن | جبران یک خطای شناخته‌شده در اسلایسر |
| contour | کانتور | مرز بیرونی یک لایه |
| union | یونیون | یکی‌کردن چند شکل در OpenSCAD |

<div dir="rtl">

## تمرین‌ها

قبل از تمرین، بدون نگاه‌کردن جواب بده: چگونه با دو ضلع با طرح ۲۰ و ۴۰ میلی‌متر، خطای جمع‌شدگی را از خطای ثابت جدا می‌کنی؟

**تمرین اجباری:** مدل را چاپ کن و جدول بخش ۲ را پر کن. بگو خطای تو از کدام نوع است و یک تغییر را آزمایش کن. اگر چاپگر نداری، این کار را به‌جایش انجام بده: جبران بیرونی و جبران سوراخ را با اسلایسرت پیدا کن و هر کدام را برای مدل این فصل با یک عدد کوچک برش بزن و `Preview` را نگاه کن.

**تمرین حسابی:** ضلع ۴۰ میلی‌متری `39.70 mm` و ضلع ۲۰ میلی‌متری `19.85 mm` درآمده است. خطا از کدام نوع است؟ درصد جمع‌شدگی را حساب کن، و بگو در هر چهار اسلایسر چه عددی می‌نویسی.

**تمرین ستاره‌دار ⭐:** ضلع ۴۰ میلی‌متری `40.20 mm` و ضلع ۲۰ میلی‌متری `20.20 mm` است. سوراخ ۱۰ میلی‌متری `9.80 mm` درآمده است. در OrcaSlicer چه عددهایی می‌گذاری؟ در PrusaSlicer چه می‌کنی؟

## جوابِ تمرین‌ها

**یادآوری:** خطای هر دو را حساب کن. اگر خطای ۴۰ حدود دوبرابر خطای ۲۰ است، جمع‌شدگی است. اگر برابرند، ثابت است.

**تمرین اجباری:** جواب از پیش ندارد، چون به چاپگر تو بسته است. دنبال این بگرد: هر عدد از سه اندازه‌گیری بیاید، و میان دو چاپ فقط یک تنظیم عوض شده باشد. در حالت بدون چاپگر، مرز لایه در `Preview` باید جابه‌جا شود.

**تمرین حسابی:** خطا `-0.30` و `-0.15` است، پس متناسب است و درصد `(40 - 39.70) / 40 × 100 = 0.75%` (حساب‌شده). در PrusaSlicer می‌نویسی `0.75%`. در OrcaSlicer و Bambu Studio می‌نویسی `99.25%`. در Cura می‌نویسی `100 / 0.9925 = 100.76%` (حساب‌شده).

**تمرین ستاره‌دار:** خطای بیرونی ثابت است و `+0.20 mm`، پس جبران بیرونی `-0.10 mm` می‌شود. سوراخ `-0.20 mm` است، پس جبران سوراخ `+0.10 mm` می‌شود (حساب‌شده). در OrcaSlicer این دو را جدا و در دو چاپ می‌آزمایی. در PrusaSlicer تنها یک تنظیم داری و عدد `-0.10 mm` آن همهٔ مرزها را جابه‌جا می‌کند، پس همان یک عدد می‌تواند هر دو خطا را با هم کم کند. چاپ کن و بسنج.

## در فصل بعد

ترم کالیبراسیون تمام شد. چاپگرت را می‌شناسی و عددها در پروفایل‌اند. ترم بعد از اینجا شروع می‌شود: هر عیب چاپ یک نشانه دارد، و با چاپگری کالیبره می‌توانی علتش را با کم‌هزینه‌ترین آزمون پیدا کنی، نه با حدس.

</div>

---
Source: https://yaadestan.com/courses/laye/lessons/t3/s09-dimensional-accuracy (یادستان, Yaadestan)
